Trung Quốc có thể hạ thủy tàu sân bay thứ tư ngay trong năm 2027, với kích thước được cho là tiệm cận những tàu sân bay lớn nhất của Mỹ. Hình ảnh vệ tinh mới tại xưởng đóng tàu Đại Liên cho thấy con tàu Type 004 đang dần thành hình, trong bối cảnh Bắc Kinh đẩy mạnh tham vọng xây dựng hạm đội có khả năng triển khai sức mạnh hải quân và không quân vượt xa vùng biển gần lãnh thổ.
Theo đánh giá cập nhật hôm thứ Ba của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, hình ảnh vệ tinh chụp trong tháng này cho thấy tàu sân bay Type 004 đã đạt đến giai đoạn đóng tàu tương đương với tàu sân bay Phúc Kiến của Trung Quốc vào tháng 5/2021, khoảng một năm trước khi con tàu này được hạ thủy vào tháng 6/2022.
Diễn biến đó làm dấy lên khả năng Type 004 có thể được đưa xuống nước ngay trong năm tới. Giới nghiên cứu quân sự nhận định đây có thể là bước tiến quan trọng trong chương trình phát triển tàu sân bay của Trung Quốc, đặc biệt nếu con tàu được trang bị hệ thống động lực hạt nhân như nhiều chuyên gia dự đoán.
Nếu được hạ thủy vào năm 2027, thời điểm này cũng trùng với dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), diễn ra vào ngày 1/8. Bắc Kinh từng tận dụng những dấu mốc lớn của quân đội để giới thiệu các bước phát triển mới về năng lực quốc phòng.
Tàu sân bay mới có thể dài ngang những tàu lớn nhất của Mỹ
Những hình ảnh mới nhất cho thấy Type 004 vẫn nằm trong ụ khô tại xưởng đóng tàu Đại Liên, thuộc tỉnh Liêu Ninh, đông bắc Trung Quốc. Con tàu chưa được lắp sàn đáp máy bay và thượng tầng – khu vực kết cấu nổi phía trên boong, thường đặt buồng chỉ huy cùng nhiều hệ thống điều khiển.
Theo CSIS, phần thân tàu đang hoàn thiện dài khoảng 322 m và rộng 46 m. Tuy nhiên, kích thước cuối cùng vẫn chưa được xác định rõ.
Một chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh đề nghị giấu tên ước tính phần thân tàu có thể dài gần 327 m. Nếu sàn đáp kéo dài ra phía trước phần mũi có thể quan sát được, chiều dài hoàn chỉnh của tàu có thể lên tới 339 m, tương đương những tàu sân bay lớn nhất của Hải quân Mỹ.
Brian Hart, Phó giám đốc Dự án China Power thuộc CSIS và đồng tác giả báo cáo, cho biết hình ảnh mới còn cho thấy các phần kết cấu phía trên thân tàu đang được lắp đặt. Những bộ phận này sẽ hỗ trợ sàn đáp máy bay có chiều dài đáng kể so với phần thân bên dưới.
Chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh nói trên cũng dự đoán các mô-đun sàn đáp và thượng tầng sẽ được lắp đặt trước khi tàu hạ thủy. Trong khi đó, việc hoàn thiện bề mặt boong, lắp hệ thống hãm máy bay khi hạ cánh, cảm biến và vũ khí có thể tiếp tục được thực hiện sau khi tàu đã xuống nước.
Dù vậy, hạ thủy không đồng nghĩa với việc tàu sân bay đã sẵn sàng hoạt động. Tàu Phúc Kiến của Trung Quốc là một ví dụ: con tàu chỉ chính thức được biên chế vào tháng 11 năm ngoái, hơn ba năm sau thời điểm hạ thủy.
Hệ thống động lực hạt nhân là biến số lớn
Các chuyên gia cho rằng Type 004 có thể được hạ thủy vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028 nếu tiến độ đóng tàu tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, thời điểm chính xác còn phụ thuộc vào quy trình chế tạo, mức độ phức tạp của hệ thống động lực và những vấn đề kỹ thuật có thể phát sinh.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu con tàu được hạ thủy vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028, nếu quá trình đóng tàu tiếp tục với tốc độ hiện nay và tuân theo tiến độ tương tự tàu Phúc Kiến”, ông Hart nhận định.
Jim Fanell, đại tá Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu, từng giữ chức lãnh đạo tình báo của Hạm đội Thái Bình Dương Mỹ, cho biết quy mô, tốc độ và phạm vi công việc tại xưởng đóng tàu Đại Liên càng khiến ông tin rằng tàu sân bay thứ tư của Trung Quốc nhiều khả năng sẽ được hạ thủy trong năm tới.
Tuy nhiên, trình tự chế tạo cụ thể của Trung Quốc vẫn chưa được công khai. Tiến độ có thể phụ thuộc đáng kể vào thời điểm và cách thức tích hợp hệ thống động lực hạt nhân được cho là sẽ trang bị cho Type 004.
Bradley Martin, một đại tá Hải quân Mỹ đã nghỉ hưu và hiện là nhà nghiên cứu chính sách cấp cao tại Tập đoàn RAND, cũng cho rằng khả năng hạ thủy tàu vào năm 2027 là hoàn toàn có thể.
“Trung Quốc đã có kinh nghiệm sử dụng năng lượng hạt nhân trong lĩnh vực hải quân, vì vậy tôi không cho rằng dự đoán con tàu sẽ được hạ thủy vào năm 2027 là quá xa vời”, ông Martin nói.
Theo ông, trước khi hạ thủy, việc lắp đặt hệ thống động lực và trục chân vịt, hoàn thiện thân tàu cùng thượng tầng, cũng như phủ lớp bảo vệ phần thân dưới mặt nước sẽ mang lại nhiều lợi thế.
Tuy nhiên, nếu quá trình tích hợp hệ thống động lực hạt nhân gặp khó khăn, khoảng thời gian từ khi hạ thủy đến khi tàu thực sự sẵn sàng hoạt động có thể kéo dài thêm 2-3 năm, ông Martin nhận định.
Chuyên gia phân tích ảnh vệ tinh giấu tên cũng đặt câu hỏi liệu các lò phản ứng hạt nhân sẽ được lắp đặt ngay tại Đại Liên hay phần thân tàu chưa hoàn thiện sẽ được chuyển đến một địa điểm khác để thực hiện công đoạn này.
Cho đến nay, Trung Quốc chưa công bố chính thức các thông số kỹ thuật cuối cùng hay lịch trình chế tạo Type 004. Vì vậy, khả năng tàu sử dụng năng lượng hạt nhân vẫn là nhận định của giới phân tích, chưa phải thông tin được Bắc Kinh xác nhận.
Tham vọng sở hữu 9 tàu sân bay vào năm 2035
Type 004 được cho là sẽ sử dụng hệ thống phóng máy bay điện từ, công nghệ cho phép máy bay cất cánh từ boong tàu thông qua lực đẩy điện từ. Nếu những dự đoán về hệ thống động lực hạt nhân và kích thước của con tàu trở thành hiện thực, đây sẽ là bước tiến đáng kể trong năng lực phát triển tàu sân bay của Trung Quốc.
Theo báo cáo của Lầu Năm Góc công bố năm 2025, Hải quân Trung Quốc đặt mục tiêu đóng thêm 6 tàu sân bay vào năm 2035, qua đó có thể nâng tổng số tàu sân bay lên 9 chiếc.
Để đạt mục tiêu này, Bắc Kinh sẽ phải đẩy nhanh đáng kể tốc độ sản xuất, thậm chí có thể cần đóng nhiều tàu cùng lúc tại các cơ sở khác nhau.
Ông Fanell cho rằng việc Type 004 được chế tạo tại Đại Liên cho thấy Trung Quốc có khả năng đóng các tàu sân bay cỡ lớn tại ít nhất hai xưởng đóng tàu riêng biệt. Tuy nhiên, ông nghi ngờ liệu năng lực hiện tại có đủ để hoàn thành toàn bộ kế hoạch đã đề ra.
Theo ông, mục tiêu sở hữu 6 tàu sân bay có thể đưa vào hoạt động vào năm 2035 thực tế hơn. Nếu muốn đạt con số 9 chiếc, Trung Quốc có thể cần thêm một địa điểm đóng tàu sân bay thứ ba, dù hiện chưa có bằng chứng cho thấy một cơ sở như vậy đang được xây dựng.
Ông Hart nhận định Trung Quốc hoàn toàn có thể đóng tàu sân bay song song tại Đại Liên và xưởng đóng tàu Giang Nam, nơi chế tạo tàu Phúc Kiến.
Ông cũng lưu ý ụ khô có khả năng phục vụ tàu sân bay tại căn cứ hải quân Du Lâm trên đảo Hải Nam có thể giúp tăng năng lực bảo dưỡng và cải tạo các tàu đang hoạt động. Nhờ đó, những ụ khô khác có thể được dành nhiều hơn cho việc đóng tàu mới.
James R. Holmes, người giữ ghế nghiên cứu chiến lược hàng hải J.C. Wylie tại Trường Chiến tranh Hải quân Mỹ, cho rằng mục tiêu sở hữu 9 tàu sân bay là khả thi nếu Hải quân Trung Quốc đã thống nhất được một thiết kế đáp ứng yêu cầu của giới lãnh đạo nước này.
“Trung Quốc chắc chắn có năng lực công nghiệp để bắt đầu sản xuất thân tàu hàng loạt, giống như cách nước này chế tạo tàu tuần dương Type 055 và các chiến hạm mặt nước chủ lực khác”, ông Holmes nhận định.
Hạm đội lớn hơn sẽ mở rộng tầm hoạt động của Trung Quốc
Theo ông Holmes, nếu sở hữu hạm đội tàu sân bay đủ lớn, Trung Quốc có thể duy trì hoạt động trên nhiều vùng biển cùng lúc, bao gồm Ấn Độ Dương và khu vực phía tây Thái Bình Dương.
“Một hạm đội có quy mô như vậy sẽ cung cấp đủ số tàu để xử lý các tình huống tại tây Thái Bình Dương – khu vực ưu tiên hàng đầu của Trung Quốc – đồng thời hình thành một lực lượng có khả năng triển khai sức mạnh quân sự ra ngoài khu vực”, ông nói.
Tàu sân bay cho phép một quốc gia triển khai máy bay chiến đấu, máy bay cảnh báo sớm và các phương tiện hỗ trợ trên biển mà không hoàn toàn phụ thuộc vào căn cứ không quân trên đất liền. Việc mở rộng hạm đội vì vậy có thể giúp Bắc Kinh gia tăng khả năng hiện diện quân sự tại những khu vực cách xa lãnh thổ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo tàu sân bay Trung Quốc chưa chắc có thể sánh với tàu sân bay Mỹ về số lượng phi vụ máy bay có thể thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Những chiến hạm này cũng có thể đối mặt với nguy cơ lớn tại các vùng biển có mức độ đối đầu quân sự cao nếu xảy ra xung đột với lực lượng Mỹ.
Theo ông Martin, giá trị lớn hơn của hạm đội tàu sân bay Trung Quốc nằm ở việc cung cấp thêm lựa chọn cho giới hoạch định chính sách và chỉ huy quân sự nước này trong các cuộc khủng hoảng trên toàn cầu, ngay cả khi các tàu sân bay không đủ sức quyết định kết quả của một cuộc đối đầu trực tiếp với Hải quân Mỹ.
Với Type 004, điều đáng chú ý không chỉ là khả năng Trung Quốc hạ thủy thêm một tàu sân bay trong năm 2027, mà còn là tham vọng xây dựng hạm đội đủ lớn để duy trì sức mạnh hải quân và không quân tại nhiều khu vực trên thế giới trong những thập niên tới.
Theo SCMP
