Kryvyi Rih, quê hương của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, đang chật vật để tồn tại. Các cuộc không kích của Nga đã khiến những nhà máy thép và mỏ khai khoáng khổng lồ của thành phố đình trệ, đẩy nền kinh tế địa phương vào tình trạng lao đao.
Thị trưởng Oleksandr Vilkul cho biết thành phố công nghiệp rộng lớn này, trải dài dọc sông Inhulets, đang làm mọi cách để duy trì hoạt động của các bệnh viện, bảo đảm đèn vẫn sáng tại các trường mẫu giáo và trường học, đồng thời giữ cho hệ thống xe buýt tiếp tục vận hành.
“Ở Kryvyi Rih, tình hình thực sự tồi tệ hơn bất kỳ nơi nào khác, ngoại trừ chính tiền tuyến”, ông Vilkul, 52 tuổi, cựu lãnh đạo trong ngành khai khoáng, nói trong một video phát biểu.
Áp lực tài chính mà thành phố khoảng 600.000 dân đang phải đối mặt cho thấy những thách thức ngày càng lớn đối với Ukraine, trong bối cảnh chính phủ nước này phải xử lý cuộc khủng hoảng ngân sách nghiêm trọng nhất kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn vào năm 2022.
Tháng trước, nhà tuyển dụng lớn nhất thành phố là tổ hợp khai khoáng và luyện thép khổng lồ của ArcelorMittal đã đình chỉ hoạt động sau một loạt cuộc tập kích bằng tên lửa đạn đạo của Nga khiến các lò luyện thép phải tắt lửa.
Theo ông Vilkul, triển vọng cho năm tới rất ảm đạm.
“Đây là chuyện sống còn. Lúc này, chúng tôi cần phải sống sót”, ông nói.
Đó cũng là bức tranh đang diễn ra trên khắp ngành thép từng hùng mạnh của Ukraine, lĩnh vực trước chiến tranh đóng góp khoảng 1/10 sản lượng kinh tế của đất nước. Những nhà máy khổng lồ tại Zaporizhzhia ở miền Đông Nam và nhiều thành phố công nghiệp khác nay im tiếng, trong khi hoạt động xuất khẩu đình trệ.
Các đợt tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Nga gia tăng trong mùa hè đã phá hủy nhiều nhà máy và kho hàng trên khắp Ukraine, làm hư hại cảng biển và đường sắt, đồng thời buộc các cửa hàng, doanh nghiệp phải đóng cửa. Hệ quả là tốc độ tăng trưởng kinh tế và nguồn thu thuế đều suy giảm.
Trong khi đó, cuộc chiến ngày càng dựa nhiều vào công nghệ cũng khiến Ukraine phải bỏ ra nhiều tiền hơn để duy trì khả năng chiến đấu.
Hàng tỷ euro tiền vay từ nước ngoài đã bị trì hoãn do Ukraine chưa thông qua một số dự luật, trong đó có các cải cách thuế không được lòng dân và luật chống tham nhũng mà các đồng minh phương Tây yêu cầu. Điều này để lại một khoảng trống lớn trong ngân khố quốc gia.
Ukraine cần 56 tỷ USD để bù đắp khoảng thiếu hụt này trong năm nay, tương đương khoảng 1/4 quy mô nền kinh tế. Trong số đó, 27 tỷ USD dành cho chi tiêu quân sự.
Để thu hẹp khoảng thiếu hụt, các quan chức Ukraine đã gặp các đối tác châu Âu tại Brussels tuần trước nhằm thảo luận việc đẩy sớm các khoản giải ngân dự kiến vào năm sau trong khuôn khổ khoản vay 90 tỷ euro (101 tỷ USD) của EU. Ủy ban châu Âu và Ukraine cho biết họ đã xác định được nguồn tiền để lấp khoảng trống ngân sách trong năm nay.
Tuy nhiên, ba nguồn tin am hiểu các cuộc đàm phán cho biết việc đẩy nhanh giải ngân có nguy cơ làm gia tăng áp lực ngân sách vào năm sau, đúng thời điểm các chiến dịch bầu cử đang đến gần tại một số nước đồng minh châu Âu, trong đó có Pháp và Ba Lan, có thể khiến mức độ ủng hộ dành cho Kiev suy giảm.
Thủ tướng Sergii Koretskyi thừa nhận tình hình đang “rất khó khăn”. Chính phủ buộc phải đóng băng các khoản chi không thiết yếu, bao gồm cả việc tái thiết những tòa nhà và cơ sở hạ tầng bị hư hại, để ưu tiên chi tiêu quân sự, trả lương khu vực công và lương hưu.
“Tất cả nguồn lực cần được dồn vào những lĩnh vực có ý nghĩa sống còn”, ông Koretskyi nói với các phóng viên.
Chi phí chiến tranh tăng vọt, nguồn thu trong nước suy giảm
Hai năm trước, mỗi ngày giao tranh tiêu tốn của Ukraine khoảng 140 triệu USD. Nhưng con số này hiện đã tăng lên 190 triệu USD, theo bà Roksolana Pidlasa, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách của Quốc hội Ukraine. Con số trên chưa bao gồm khoản hỗ trợ quân sự trực tiếp mà các đồng minh phương Tây dành cho Kiev.
Một phần nguyên nhân khiến chi phí tăng cao là nhu cầu sử dụng các loại vũ khí tầm trung và tầm xa đắt đỏ, có khả năng tấn công các nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất quân sự của Nga nhằm làm suy giảm năng lực tiếp tục chiến tranh của Moscow.
Bên cạnh đó, chi phí tiền lương cho một lực lượng quân đội được mở rộng cũng đang ở mức cao chưa từng có. Nhà nước đồng thời phải hỗ trợ ngày càng nhiều gia đình quân nhân có người bị thương tật hoặc thiệt mạng.
“Chi tiêu sẽ tiếp tục tăng”, bà Pidlasa nói tại một hội nghị ở Kiev. “Đây là thêm một lý do thực tế để Mỹ và châu Âu cần hành động nhanh hơn nhằm buộc Nga chấm dứt cuộc chiến này”.
Trong 9 tháng đầu năm nay, Ukraine đã chi hơn 44 tỷ USD riêng cho quốc phòng, theo số liệu được công bố. Con số này chưa bao gồm các khoản viện trợ quân sự bằng hiện vật từ các đồng minh.
Trong cùng khoảng thời gian, chính phủ chỉ thu được khoảng 42 tỷ USD tiền thuế khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại.
Bà Pidlasa cho biết trong 9 tháng đầu năm, ngân sách Ukraine đã thất thu hơn 49,5 tỷ hryvnia (1,1 tỷ USD) tiền thuế do các cuộc tấn công của Nga. Những cuộc tấn công này không chỉ phá hủy tài sản và hàng hóa mà còn làm gián đoạn logistics, buộc các cửa hàng và doanh nghiệp phải ngừng hoạt động trong nhiều giờ.
Chính phủ ước tính tổng khoản thất thu có thể lên tới 70 tỷ hryvnia vào cuối năm.
“Chúng ta không phải đối mặt với một vấn đề tạm thời mà là một vấn đề mang tính cơ cấu về nguồn thu, đúng vào thời điểm chi tiêu thực sự đòi hỏi nguồn lực”, bà Oleksandra Myronenko, chuyên gia kinh tế tại Trung tâm Chiến lược Kinh tế có trụ sở ở Kiev, nhận định.
Một số doanh nghiệp Ukraine đã bắt đầu thu hẹp hoạt động. Những doanh nghiệp khác tạm dừng các khoản đầu tư vốn khi đất nước chuẩn bị bước vào một mùa đông khó khăn. Tâm lý doanh nghiệp và triển vọng kinh tế cũng ngày càng ảm đạm.
Ông Vasyl Khmelnytskyi, người sáng lập một khu công nghiệp tại thành phố Bila Tserkva gần Kiev, cho biết ông đã hủy kế hoạch xây dựng ba nhà máy mới.
“Rủi ro hiện nay đơn giản là quá lớn, cả đối với doanh nghiệp lẫn con người”, ông viết trên Facebook.
Ngành nông nghiệp Ukraine, nguồn thu xuất khẩu lớn nhất của nước này, cũng đặc biệt chịu ảnh hưởng nặng nề. Các cuộc tấn công của Nga nhằm vào những cảng ở Biển Đen của Ukraine khiến xuất khẩu ngũ cốc trong tháng 9 giảm 36,6% so với cùng kỳ năm ngoái.
Bộ trưởng Kinh tế Oleksandr Kravchenko cho biết khoảng 40 tỷ USD doanh thu xuất khẩu có nguy cơ bị ảnh hưởng trong năm nay do tình trạng phong tỏa.
Ngay cả khi nhận được hàng chục tỷ euro hỗ trợ từ nước ngoài, các chuyên gia kinh tế dự báo nền kinh tế Ukraine chỉ tăng trưởng 0,5-1,5% trong năm nay, giảm so với mức 1,8% của năm 2025.
Viện trợ nước ngoài bị trì hoãn
Sau hơn 4 năm giao tranh dữ dội, Ukraine vẫn duy trì được sự ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính nhờ nguồn hỗ trợ ngân sách từ các đối tác phương Tây, với tổng giá trị gần 200 tỷ USD kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự.
Tuy nhiên, 29,5 tỷ USD viện trợ nước ngoài dành cho Ukraine trong năm nay hiện đang đối mặt nguy cơ bị trì hoãn do tiến độ thông qua các cải cách bị chậm lại, ông Koretskyi cho biết. Chính phủ đã lùi khoảng 900 triệu USD chi tiêu vốn sang tháng 12 với hy vọng các dự luật cần thiết sẽ được Quốc hội thông qua.
Mục tiêu là Quốc hội Ukraine sẽ thông qua toàn bộ các đạo luật được yêu cầu trước ngày 15/10, ông Koretskyi nói.
“Chỉ khi đó chúng tôi mới nhận được toàn bộ số tiền. Đây là điều hoàn toàn sống còn và cần được thực hiện càng sớm càng tốt”, ông nói.
Các nghị sĩ hiện cũng đang thảo luận về ngân sách cho năm tới. Chính phủ đề xuất mức chi quốc phòng kỷ lục 110 tỷ USD, chưa bao gồm viện trợ quân sự trực tiếp.
Bộ trưởng Tài chính Sergii Marchenko ước tính khoảng thiếu hụt chưa có nguồn tài trợ trong ngân sách năm tới hiện đã vượt 32 tỷ USD.
Theo ông Marchenko, một phần giải pháp có thể là sử dụng các tài sản của Nga đang bị đóng băng tại châu Âu để tài trợ cho ngân sách Ukraine. Các nước EU đã phong tỏa khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi Moscow tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine.
“Ukraine vẫn tiếp tục huy động các nguồn lực trong nước, nhưng quy mô cuộc chiến do Nga tiến hành đang đặt ra những giới hạn rõ ràng đối với khả năng của chúng tôi”, ông Marchenko viết trên X.
Theo Reuters
