Sự cố gián đoạn hệ thống công nghệ thông tin trên diện rộng khiến nhiều nhân viên Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) không thể đến nơi làm việc trong hai ngày liên tiếp, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động tại một cơ sở trọng yếu ở bang Georgia, nơi phụ trách hỗ trợ các nhiệm vụ tình báo tín hiệu và an ninh mạng liên quan đến Trung Đông. Đây là khu vực Mỹ hiện đang tham gia cuộc chiến với Iran, theo bốn nguồn tin am hiểu vấn đề tiết lộ với CNN.
Một số quan chức nhấn mạnh những hệ thống thu thập tình báo nhạy cảm và quan trọng nhất của NSA vẫn hoạt động bình thường. Dù sự cố khiến nhân viên không thể truy cập một mạng lưới liên lạc nội bộ mật, cơ quan này vẫn có nhiều hệ thống dự phòng và phương án thay thế để duy trì hoạt động.
Một nguồn tin nhận xét rằng nhiều mạng máy tính của NSA đã quá cũ và được phân tách bảo mật ở mức rất cao, tức bị cô lập khỏi khả năng truy cập từ các hệ thống khác nhằm bảo vệ thông tin mật. Chính vì vậy, những hệ thống này không bị ảnh hưởng bởi sự cố.
Tuy nhiên, phạm vi gián đoạn, đặc biệt là khả năng ảnh hưởng đến hoạt động liên lạc nội bộ liên quan đến một chiến trường nơi Mỹ đang tham chiến, đã cho thấy những hệ lụy đáng kể từ việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng rộng rãi. Các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư mô tả đây là một trong những hệ quả của xu hướng này.
Ngay cả cơ quan mật mã và an ninh mạng quyền lực nhất nước Mỹ, với đội ngũ chuyên gia giải mã và tin tặc hàng đầu, cũng không thể đứng ngoài những tác động tiêu cực từ tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ AI.
Đến ngày thứ Tư, nhiều nhân viên NSA vẫn chưa thể trở lại làm việc. Một bản cập nhật tình trạng hoạt động được gửi tới nhân viên và CNN tiếp cận cho biết: "Để bảo đảm quá trình khôi phục hệ thống tiếp tục được triển khai, trong ngày thứ Tư 18/11, nhân viên không thuộc diện thiết yếu làm việc theo ca ban ngày tại Maryland không nên đến cơ quan, trừ khi được cấp trên trực tiếp yêu cầu".
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ thừa nhận công việc cài đặt các bản vá nhằm khôi phục quyền truy cập của cơ quan đang diễn ra "chậm hơn dự kiến".
Phải sử dụng các hệ thống thay thế
Theo các quan chức Mỹ đương nhiệm và cựu quan chức, trụ sở NSA tại Fort Meade, bang Maryland, được xem là "trung tâm của vũ trụ" trong việc quản lý mạng lưới liên lạc nội bộ mật của cơ quan. Trong khi đó, nhân viên tại trung tâm mật mã của NSA ở bang Georgia chịu trách nhiệm giám sát các hoạt động an ninh mạng tập trung vào Trung Đông.
Trong thời gian xảy ra sự cố, các quan chức tại Georgia không thể sử dụng mạng liên lạc nội bộ mật NSANet để trao đổi với đồng nghiệp đang được triển khai tại khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, họ vẫn có thể sử dụng những phương án thay thế và hệ thống dự phòng để chia sẻ thông tin.
Về cơ bản, NSANet là một hệ thống thư điện tử mật khổng lồ. Khi mạng lưới này ngừng hoạt động, một quan chức Mỹ tại thủ đô của một quốc gia Trung Đông có thể tạm thời không truy cập được báo cáo tình báo mật được chia sẻ qua NSANet. Tuy nhiên, người này vẫn có thể tìm một kênh liên lạc khác để tiếp nhận thông tin, theo một cựu quan chức cấp cao NSA.
Trải qua nhiều thập kỷ tồn tại, NSANet đã phát triển thành một hệ thống phần cứng và phần mềm khổng lồ, tiêu tốn rất nhiều chi phí và không dễ quản lý. Trong khoảng thời gian đó, mạng lưới này từng nhiều lần gián đoạn trong quá trình nâng cấp hệ thống. Một số lần được chủ động lên kế hoạch, số khác xảy ra ngoài dự kiến, nhưng không được truyền thông đưa tin, theo một cựu quan chức cấp cao thứ hai của NSA.
"Hệ thống này không được thiết kế ngay từ đầu theo một cấu trúc hoàn chỉnh, mà phát triển dần theo thời gian", cựu quan chức này cho biết.
Theo nguồn tin, NSA gần như bị mắc kẹt với NSANet cùng tất cả những hạn chế của nó, bởi việc thay thế hệ thống sẽ đòi hỏi rất nhiều nhân lực và chi phí.
Tại các cơ quan khác thuộc cộng đồng tình báo Mỹ, một số quan chức cũng nhận thấy những đầu mối liên lạc của họ tại NSA hoàn toàn không thể kết nối trong suốt ngày thứ Ba.
"Một số bãi đỗ xe tại Fort Meade gần như không còn chiếc xe nào vào thứ Ba", một nhà thầu cho biết, bày tỏ ngạc nhiên trước khung cảnh vắng vẻ bất thường tại một trung tâm có hơn 20.000 nhân viên.
Không phải một cuộc tấn công mạng
Nhiều quan chức Mỹ đương nhiệm được báo cáo về sự cố trong tuần này khẳng định đây không phải là một cuộc tấn công mạng. Thay vào đó, sự cố dường như liên quan đến cách NSA xử lý các bản cập nhật phần mềm nhằm khắc phục những lỗ hổng trong PHP, một ngôn ngữ lập trình được sử dụng để vận hành khoảng 70% số trang web trên thế giới.
Các nhà nghiên cứu tư nhân đã công bố những lỗ hổng này vào tháng trước, với sự hỗ trợ của các công cụ AI trong quá trình phát hiện. Chính NSA cũng từng khuyến cáo các tổ chức triển khai những bản vá phần mềm cần thiết để khắc phục các lỗ hổng bảo mật.
Những lỗi trong PHP chỉ là một vài trong số hàng loạt lỗ hổng bảo mật mới mà AI có khả năng phát hiện. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp và cơ quan chính phủ đang phát hiện ngày càng nhiều điểm yếu trong hệ thống của mình, đồng thời chịu sức ép phải nhanh chóng triển khai các bản vá để khắc phục.
Những tổ chức chưa có kế hoạch ứng phó phù hợp đang rơi vào tình trạng quá tải trước khối lượng công việc phát sinh.
"AI đang giúp phát hiện lỗ hổng trên số lượng hệ thống khổng lồ với tốc độ chưa từng có, tạo ra sức ép rất lớn buộc các doanh nghiệp và cơ quan chính phủ phải lập tức khắc phục những điểm yếu này, thường là phải xử lý hàng loạt cùng một lúc. Điều đó gây áp lực cực lớn lên những hệ thống vốn không được xây dựng để thích ứng với tốc độ thay đổi như vậy", Thượng nghị sĩ Mark Warner, Phó Chủ tịch thuộc đảng Dân chủ của Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, nhận định trong tuyên bố hôm thứ Ba.
Bên trong một số văn phòng của NSA, các nhân viên còn lan truyền những hình ảnh chế và câu nói liên quan đến bài phát biểu của nhân vật do Jeff Goldblum thủ vai trong bộ phim Jurassic Park (Công viên kỷ Jura): "Các nhà khoa học của các vị quá bận tâm đến việc liệu họ có thể làm được hay không, mà quên dừng lại để nghĩ xem liệu họ có nên làm điều đó hay không".
NSA vốn nổi tiếng với đội ngũ tin tặc và chuyên gia giải mã hàng đầu. Tuy nhiên, công việc thầm lặng của các nhân viên công nghệ thông tin (IT) nhằm duy trì hoạt động cho một cơ quan khổng lồ trên phạm vi toàn cầu lại ít được chú ý hơn nhiều.
Trong suốt ngày thứ Tư, các quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ liên tục nhấn mạnh rằng không có cuộc tấn công mạng nào nhằm vào NSA hay những tổ chức tư nhân khác từng gặp sự cố gián đoạn trong tuần qua.
Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Jay Clayton nói với các nghị sĩ thuộc Ủy ban An ninh Nội địa Hạ viện hôm thứ Tư rằng ông có "mức độ tin tưởng rất cao" sự cố tại các hệ thống bị gián đoạn không xuất phát từ một cuộc tấn công mạng. Theo ông, mỗi sự cố có nguyên nhân khác nhau và không hệ thống nào xuất hiện những dấu hiệu kỹ thuật số đặc trưng của một cuộc tấn công.
"Chúng có những nguyên nhân khác nhau. Chúng tôi đã tiến hành kiểm tra bên trong chính phủ và cả khu vực tư nhân... Những kỹ thuật, chiến thuật và quy trình nào từng được sử dụng trong các cuộc tấn công mạng trước đây? Chúng có xuất hiện trong những trường hợp này hay không? Chúng tôi không phát hiện thấy", ông Clayton nói.
Cũng giống như mọi tổ chức khác trên thế giới, NSA sẽ phải tìm cách cân bằng giữa nhu cầu ứng dụng các công cụ AI và việc duy trì đội ngũ nhân sự trực tiếp quản lý, vận hành hệ thống.
Giống như toàn ngành an ninh mạng, cơ quan tình báo nổi tiếng này đang phải đối mặt với thực tế rằng các công cụ AI vừa giúp công việc của họ trở nên dễ dàng hơn, vừa khiến nhiều nhiệm vụ trở nên phức tạp hơn.
"Mọi tổ chức luôn phải tìm điểm cân bằng giữa việc sử dụng các công cụ AI tiên tiến nhất và duy trì sự ổn định của hệ thống. NSA cũng không phải ngoại lệ", một cựu chuyên gia tác chiến mạng quân sự nói với CNN.
"AI không chỉ cho phép phát triển phần mềm nhanh hơn và với năng lực cao hơn, mà còn tạo ra những lỗi mới, khó dự đoán trong phần mềm. Đôi khi, những lỗi này khiến các công cụ mà chuyên viên phân tích sử dụng không hoạt động như mong đợi".
Theo CNN