Việc sử dụng hình ảnh chiếc áo trắng của nhân viên y tế, hoặc chính người làm nghề y để quảng cáo thực phẩm chức năng, khiến người tiêu dùng hiểu lầm như sự bảo chứng khoa học, đã từng nhiều lần được các cử tri phản ánh đến Bộ Y tế.
Theo Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan, Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Công an và các Bộ, ngành liên quan triển khai nhiều đợt thanh tra, xử lý các cá nhân, trong đó có người nổi tiếng và cả nhân viên y tế có hành vi quảng cáo sai sự thật.
Riêng năm 2023 và 2024, hơn 150 trường hợp vi phạm quảng cáo thuốc và thực phẩm đã bị xử lý hành chính, với tổng mức phạt trên 5 tỷ đồng.
Đó là lý do dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đưa ra quy định đáng chú ý về việc sử dụng hình ảnh, danh nghĩa của cơ sở y tế, nhân viên y tế, người bệnh và người có ảnh hưởng trong quảng cáo thực phẩm.
Không thể mượn áo blouse để bán thực phẩm
Theo dự thảo Luật An toàn thực phẩm, hành vi bị cấm là sử dụng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, danh nghĩa, lời nói, bài viết của cơ quan, đơn vị, cơ sở y tế, nhân viên y tế; ý kiến của người bệnh, người có ảnh hưởng để quảng cáo thực phẩm nếu gây hiểu nhầm về tính năng, chất lượng, công dụng, tác dụng của sản phẩm.
Quy định này nhằm ngăn chặn cách quảng cáo bằng đưa yếu tố y tế vào một sản phẩm vốn không phải thuốc, để tạo niềm tin cho người mua.
Người xem nhìn thấy bác sĩ có thể nghĩ sản phẩm đã được giới chuyên môn đánh giá. Thấy hình ảnh bệnh viện, phòng khám, thiết bị y tế, họ có thể mặc nhiên liên tưởng sản phẩm với hoạt động khám, chữa bệnh. Trong khi những hình ảnh đó không thể biến một thực phẩm thành sản phẩm có tác dụng điều trị.
Dự thảo vì vậy không chỉ nhìn vào nội dung doanh nghiệp nói về sản phẩm, mà còn chú ý đến cách doanh nghiệp tạo ra niềm tin cho người mua. Đây là điểm đáng chú ý. Bởi trong quảng cáo, hình ảnh một bác sĩ, một cơ sở y tế hay một câu chuyện bệnh nhân có thể tạo cảm giác tin cậy rất nhanh. Nhưng nếu khiến người tiêu dùng hiểu quá mức về công dụng của thực phẩm, quảng cáo đã đi quá giới hạn.
Người bệnh và người có ảnh hưởng cũng được “quan tâm”
Dự thảo còn đề cập đến ý kiến của người bệnh và người có ảnh hưởng. Đây là điều đáng chú ý trong bối cảnh mạng xã hội đang ngày càng trở thành nơi thu hút người xem, nên rất được doanh nghiệp chú trọng quảng cáo thực phẩm. Một đoạn video ngắn, một lời chia sẻ trải nghiệm hoặc một người có lượng người theo dõi lớn có thể đưa sản phẩm đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người.
Câu chuyện “tôi đã dùng và thấy hiệu quả” luôn khiến người xem bị thuyết phục về sản phẩm. Trong khi trải nghiệm của một người không phải là bằng chứng để khẳng định công dụng của sản phẩm đối với tất cả mọi người.
Tương tự, sức ảnh hưởng của một cá nhân không thể thay thế cho căn cứ khoa học về chất lượng hay tác dụng của thực phẩm. Vì thế, điều dự thảo Luật An toàn thực phẩm hướng tới là cách sử dụng những hình ảnh, lời nói khiến người tiêu dùng hiểu sai về sản phẩm.
Vì khi yếu tố “y tế” được sử dụng để tạo ấn tượng rằng sản phẩm có tác dụng như một giải pháp điều trị, nguy cơ gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng tăng lên.
Với người tiêu dùng, quy định này cũng giúp cảnh báo rằng đừng coi áo blouse, hình ảnh bệnh viện hay lời chứng thực của một người có ảnh hưởng là bằng chứng về công dụng của thực phẩm.
Quy định này cũng mang thông điệp rất rõ với doanh nghiệp: Muốn thuyết phục người mua, phải dựa vào thông tin trung thực về sản phẩm, thay vì mượn uy tín của bác sĩ, cơ sở y tế hay câu chuyện của người bệnh.
Khi quảng cáo ngày càng len sâu vào đời sống số, việc bảo vệ người tiêu dùng không chỉ là kiểm soát sản phẩm được bán ra thị trường. Còn phải kiểm soát cả cách sản phẩm được “khoác áo” để tạo niềm tin.
