Quản chặt vì liên quan đối tượng nhạy cảm
Kế hoạch hậu kiểm về an toàn thực phẩm (ATTP) năm nay mà Cục ATTP vừa đưa ra cho thấy Bộ Y tế đang chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên đánh giá nguy cơ, thay vì kiểm tra dàn trải.
Theo đó, các nhóm hàng hóa có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là nhóm dễ bị lợi dụng kẽ hở quản lý, sẽ bị “soi” kỹ từ hồ sơ đến chất lượng thực tế.
Nhóm đầu tiên được xác định là trọng tâm hậu kiểm là thực phẩm thuộc diện tự công bố. Đây là các sản phẩm doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về chất lượng trước khi đưa ra thị trường, bao gồm thực phẩm bổ sung vitamin, khoáng chất, axit amin, axit béo, enzym, probiotic, prebiotic và các chất có hoạt tính sinh học.
Do cơ chế quản lý thông thoáng, nhóm này tiềm ẩn nguy cơ doanh nghiệp công bố không đúng thực tế, sử dụng phiếu kiểm nghiệm không hợp lệ hoặc “lách luật” để né đăng ký bắt buộc. Vì vậy, cơ quan chức năng sẽ tập trung kiểm tra hồ sơ tự công bố tại nơi tiếp nhận, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm để đối chiếu với nội dung công bố.
Những vi phạm như không tự công bố, công bố sai quy định, hay sản phẩm không đạt chỉ tiêu an toàn sẽ bị xử lý nghiêm.
Bên cạnh đó, nhóm thực phẩm phải đăng ký bản công bố cũng nằm trong diện kiểm soát chặt chẽ. Đây là các sản phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến nhóm đối tượng dễ tổn thương, gồm thực phẩm dinh dưỡng y học, thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt và sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi.
Với nhóm này, hậu kiểm không chỉ dừng ở thủ tục pháp lý mà còn tập trung vào thành phần, chất lượng và các chỉ tiêu an toàn. Mục tiêu là đảm bảo sản phẩm đúng công dụng, không gây rủi ro cho người bệnh, trẻ nhỏ và những người cần chế độ dinh dưỡng đặc biệt.
Đây cũng là nhóm nếu xảy ra sai sót sẽ để lại hậu quả nghiêm trọng, do người sử dụng thường không có nhiều lựa chọn thay thế và phụ thuộc vào sản phẩm trong thời gian dài.
Thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hàng nhập khẩu vào “tầm ngắm”
Một trọng tâm lớn khác được Bộ Y tế tập trung hậu kiểm là thực phẩm bảo vệ sức khỏe, đặc biệt các sản phẩm có nguy cơ vi phạm cao. Bộ Y tế yêu cầu kiểm tra sâu các sản phẩm quảng cáo hỗ trợ điều trị các bệnh phổ biến như huyết áp, tiểu đường, xương khớp, mỡ máu, sinh lý nam, giảm cân.
Đây là nhóm dễ bị trộn chất cấm hoặc thổi phồng công dụng. Cơ quan chức năng sẽ tăng cường lấy mẫu kiểm nghiệm để phát hiện vi phạm, đồng thời phối hợp liên ngành xử lý nghiêm quảng cáo sai sự thật, nhất là trên mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến.
Ngoài ra, các sản phẩm nhập khẩu thuộc diện miễn kiểm tra hoặc kiểm tra giảm cũng sẽ bị rà soát lại. Việc này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng cơ chế thông thoáng để đưa thực phẩm kém chất lượng vào thị trường trong nước.
Không chỉ kiểm soát sản phẩm, Bộ Y tế còn tập trung hậu kiểm các cơ sở sản xuất và cung cấp thực phẩm, đặc biệt là bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học, nơi có nguy cơ gây ngộ độc hàng loạt nếu mất an toàn.
Có thể thấy, chiến lược hậu kiểm năm 2026 đang hướng đến việc đánh trúng điểm yếu trong quản lý thực phẩm hiện nay. Khi các nhóm hàng hóa rủi ro cao bị kiểm soát chặt từ hồ sơ đến thực tế, sẽ ngăn chặn được những sản phẩm kém chất lượng ra thị trường.
