Cảnh giác hội chứng tổn thương não cấp sau nhiễm cúm
Số bệnh nhân mắc cúm đang gia tăng ở nhiều địa phương. Riêng ở Thủ đô, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, các cơ sở y tế trên địa bàn tiếp nhận trung bình 200-300 trường hợp mắc cúm mỗi tuần.
Đáng lưu ý, người cao tuổi, đặc biệt những người mắc bệnh nền như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, cần theo dõi sát vì cúm có thể khiến bệnh sẵn có trở nặng, gây suy hô hấp và kéo dài thời gian điều trị.
Dữ liệu giám sát tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy số trẻ có kết quả xét nghiệm cúm A dương tính tăng nhiều lần và số trẻ phải nhập viện cũng tăng cao.
Đáng lo ngại hơn, cúm còn có thể gây những biến chứng thần kinh nghiêm trọng ở trẻ em.
Trao đổi với VietTimes sáng 31/10, PGS.TS.BS Tạ Anh Tuấn, Trưởng khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết trong hai tuần qua, Khoa đã tiếp nhận 8 trẻ biến chứng nặng sau cúm, trong đó 3 trẻ tử vong và 5 trẻ còn lại nguy kịch.
Theo PGS Tuấn, bên cạnh viêm cơ tim, viêm não hoại tử, các bác sĩ còn ghi nhận nhóm bệnh tổn thương não xuất hiện trong hoặc ngay sau nhiễm trùng, gọi là hội chứng tổn thương não cấp bị kích hoạt sau nhiễm trùng (ITES).
ITES là thuật ngữ còn mới, vừa được các chuyên gia thần kinh thống nhất về cách tiếp cận chẩn đoán và điều trị. Hội chứng có thể xuất hiện sau nhiễm cúm hoặc một số virus khác. Tổn thương não không nhất thiết do virus trực tiếp xâm nhập mà có thể liên quan đến phản ứng của cơ thể sau nhiễm trùng.
Trẻ mắc ITES thường có sốt trong vòng một tuần trước khi xuất hiện triệu chứng thần kinh. Những biểu hiện đáng chú ý là giảm hoặc thay đổi ý thức, lơ mơ, thay đổi hành vi, co giật. Tình trạng thay đổi ý thức thường kéo dài trên 24 giờ.
PGS Tuấn cảnh báo bệnh có thể diễn tiến rất nhanh. Trẻ nhập viện trong tình trạng viêm não hoại tử, phù não nặng, sốc, suy đa cơ quan và có thể tử vong trong thời gian ngắn.
Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý khi trẻ co giật kéo dài hoặc nhiều cơn liên tiếp; sau co giật không tỉnh lại như bình thường, ngủ gà, giảm đáp ứng; lú lẫn, khó đánh thức, giảm tương tác hoặc ý thức xấu đi nhanh. Trẻ khó thở, tím tái, li bì nhiều cần được đưa đi cấp cứu ngay.
Không nên chờ đủ 24 giờ mới đưa trẻ đến viện. Đây là khoảng thời gian được sử dụng trong mô tả chuyên môn, không phải điều kiện để trì hoãn đánh giá và cấp cứu. Co giật khi sốt cũng không đồng nghĩa trẻ mắc ITES, bởi những biểu hiện này có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác. Bác sĩ cần loại trừ viêm não nhiễm trùng trực tiếp, viêm não tự miễn, nguyên nhân chuyển hóa và độc chất.
Chưa có điều trị đặc hiệu, nhận biết sớm là yếu tố sống còn
Theo PGS.TS.BS Tạ Anh Tuấn, hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu áp dụng chung cho ITES. Điều quan trọng nhất là nhận diện sớm, hồi sức cơ bản và hồi sức thần kinh đa mô thức.
Trong những giờ đầu, bác sĩ phải bảo đảm hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát sốc, rối loạn nội môi và co giật. Trẻ không tỉnh lại có thể cần được theo dõi điện não đồ liên tục để phát hiện những cơn co giật khó nhận biết bằng mắt thường. Tình trạng phù não, tri giác và đồng tử cũng phải được theo dõi sát.
Tùy tình trạng từng bệnh nhi, bác sĩ có thể chỉ định corticoid liều cao, thuốc ức chế miễn dịch, lọc máu liên tục, hấp phụ hoặc thay huyết tương. Việc điều trị đòi hỏi phối hợp nhiều chuyên khoa, không có một phác đồ áp dụng giống nhau cho mọi trẻ.
Để phòng cúm, gia đình cần giữ vệ sinh tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang tại nơi đông người, không gian kín và cơ sở y tế; giữ nhà cửa thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh hô hấp.
Trẻ có triệu chứng sốt, ho, sổ mũi cần được theo dõi, hạn chế tiếp xúc với người khác và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Không tự ý sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định.
Ba trẻ tử vong trong nhóm 8 bệnh nhi là lời cảnh báo nghiêm trọng về những biến chứng có thể xảy ra sau cúm. Không phải mọi trẻ mắc cúm đều gặp biến chứng này, nhưng khi trẻ sốt hoặc vừa nhiễm trùng mà xuất hiện co giật bất thường, thay đổi ý thức hay diễn biến xấu nhanh, cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan.
