Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) không còn chỉ có trong mùa mưa hay chỉ là nguy cơ với trẻ em. Bệnh lưu hành quanh năm tại Việt Nam, có thể gây biến chứng nặng, thậm chí tử vong. Khi chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng bệnh chủ động và kiểm soát muỗi truyền bệnh là yêu cầu cấp thiết.
Theo số liệu công bố tại Hội nghị Sốt xuất huyết Dengue 2026 do Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) phối hợp Trường Đại học Y Hà Nội tổ chức tại ngày 6/11, riêng năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca mắc, cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 trường hợp mắc và 21 ca tử vong.
Dịch bệnh không còn theo mùa, nguy cơ hiện hữu quanh năm
Tại hội nghị nhằm cập nhật bằng chứng và kinh nghiệm mới trong quản lý SXHD, các chuyên gia cho biết từ năm 1980 đến nay, mỗi năm cả nước ghi nhận hàng trăm nghìn ca mắc và năm nào cũng có trường hợp tử vong.
Theo đại diện Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, trước đây bệnh thường gia tăng vào mùa mưa, tập trung ở phía Nam và miền Trung, thì nay, virus Dengue lưu hành quanh năm tại nhiều tỉnh, thành phố. Những địa bàn miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La, trước đây ít ghi nhận dịch bệnh, cũng đã xuất hiện.
Đáng nói khi cả bốn tuýp virus Dengue (DENV-1, 2, 3, 4) đều lưu hành tại Việt Nam. Tuýp ưu thế thay đổi theo thời gian, khu vực; người từng mắc bệnh vẫn có thể mắc lại, lần nhiễm sau với tuýp khác có thể làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng.
Biến đổi khí hậu, mưa thất thường, đô thị hóa nhanh và tình trạng muỗi kháng hóa chất diệt côn trùng cũng khiến việc kiểm soát vector, dự báo dịch khó khăn hơn.
Từ đầu năm 2023, thế giới ghi nhận hơn 5 triệu ca mắc và hơn 5.000 trường hợp tử vong tại hơn 80 quốc gia, vùng lãnh thổ. Ngày 1/12/2023, WHO kích hoạt mức ứng phó khẩn cấp nội bộ cấp độ 3 (Grade 3) đối với SXHD trên toàn cầu.
Bệnh có thể gây sốc, xuất huyết nghiêm trọng, tổn thương cơ quan và tử vong. Trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh nền cần đặc biệt lưu ý, song người khỏe mạnh cũng không được chủ quan. Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu; điều trị chủ yếu là theo dõi, bù dịch và xử trí biến chứng. Vì thếm việc phòng bệnh rất quan trọng.
Kết hợp kiểm soát muỗi, giám sát dịch tễ và tiêm chủng
Trước những thay đổi về dịch tễ, ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, nhấn mạnh yêu cầu triển khai các giải pháp phòng bệnh quyết liệt, chủ động và dựa trên bằng chứng khoa học. Cần kết hợp kinh nghiệm quốc tế với kiểm soát muỗi truyền bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng.
WHO khuyến nghị chiến lược tích hợp, gồm kiểm soát vector, giám sát dịch tễ, quản lý ca bệnh, truyền thông và huy động cộng đồng. Tiêm vaccine ở nhóm phù hợp là một trong các biện pháp phòng bệnh.
Tại hội nghị, GS.TS Nguyễn Văn Kính, chuyên gia đầu ngành về truyền nhiễm, nguyên Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết dự thảo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị SXHD năm 2026 bổ sung nội dung phòng bệnh bằng vaccine nhằm giảm nguy cơ mắc và nhập viện.
Ông nhấn mạnh vaccine nằm trong chiến lược dự phòng tổng thể, song song với giám sát dịch tễ, kiểm soát muỗi và loại bỏ nơi muỗi sinh sản.
TS.BS Rosana Richtmann, Giám đốc Ủy ban Kiểm soát Nhiễm khuẩn Bệnh viện Phụ sản Santa Joana, nguyên Chủ tịch Hội Truyền nhiễm São Paulo (Brazil), cho biết nước này triển khai vaccine trong chương trình tiêm chủng công từ năm 2024, mở rộng từ 521 lên 2.752 địa phương, với 24 triệu liều. Thực tế cho thấy vaccine giúp giảm 73,1% nguy cơ mắc bệnh có triệu chứng và 87,9% nguy cơ nhập viện.
Các chuyên gian tiếp tục nhấn mạnh việc sử dụng vaccine phải đúng đối tượng, theo khuyến cáo chuyên môn, đồng thời với diệt muỗi, diệt lăng quăng. Mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra, vệ sinh dụng cụ chứa nước, loại bỏ vật dụng đọng nước, đậy kín bể, chum, vại và xử lý nơi có lăng quăng. Phun hóa chất diệt muỗi phải theo hướng dẫn của ngành y tế.
Khi dịch bệnh không còn tuân theo quy luật mùa vụ quen thuộc, chờ số ca tăng mới triển khai chống dịch sẽ khó tạo hiệu quả bền vững. Chuyển từ ứng phó sang phòng ngừa chủ động, dựa trên dữ liệu dịch tễ và phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp, là hướng đi cần thiết để giảm số ca mắc, hạn chế tử vong.
