Không có điện, cũng chẳng có máy sưởi hiện đại, người Trung Quốc thời xưa vẫn tìm ra cách giữ ấm trong những ngày đông giá rét. Bí quyết của họ là một chiếc giỏ sưởi có lịch sử hơn 2.000 năm, vừa giúp làm ấm căn phòng, hong khô quần áo, vừa tỏa hương thơm dễ chịu.
Vật dụng này có cấu tạo khá đơn giản: một lò than đặt bên dưới chiếc giỏ đan bằng tre. Một trong những ghi chép sớm nhất về loại giỏ sưởi này xuất hiện từ thời Tần - Hán (221 trước Công nguyên - năm 220).
Ban đầu, giỏ được sử dụng như một chiếc lò nhỏ để sưởi ấm không gian trong nhà. Về sau, người ta cho thêm hương liệu vào lò than, đồng thời đặt một chậu nước bên dưới giỏ. Hơi nóng và hương thơm từ đó giúp hong khô quần áo, đồng thời lưu lại mùi hương trên vải.
Cách làm này hiệu quả đến mức cuốn Hương phổ (Treatise on Incense), tác phẩm thời nhà Tống (960-1279) của tác giả Hồng Chu, ghi lại rằng quần áo được ướp hương qua đêm bằng phương pháp này có thể “giữ hương thơm trong nhiều ngày”.
Tương truyền, học giả Mai Tuân thời nhà Tống có thói quen ướp hương áo choàng mỗi tối. Khi rời nhà đi làm, ông thường khép chặt tay áo để hương thơm không bị bay mất trước khi đến công sở.
Từ chiếc lò sưởi thành món đồ nội thất tao nhã
Theo thời gian, chiếc giỏ sưởi không còn đơn thuần là vật dụng giữ ấm. Nó dần trở thành một món đồ nội thất, gần giống chiếc ghế tựa thời nay, để người dùng dựa lưng, nghỉ ngơi trong không gian ấm áp và thoang thoảng hương thơm.
Nhà thơ nổi tiếng Bạch Cư Dị thời Đường (618-907) từng khắc họa hình ảnh buồn bã của một cung nữ thất sủng trong câu thơ: “Dẫu tuổi xuân còn đó, nàng chẳng còn được sủng ái; tựa khung lò hương, nàng ngồi cho đến tận bình minh”.
Vua Nam Đường kiêm thi sĩ Lý Dục (937-978) cũng từng viết: “Hoa anh đào rụng hết trước thềm trăng; trên chiếc giường khảm ngà, nàng tựa lò hương mà ưu tư”.
Những câu thơ này cho thấy giỏ sưởi dần gắn với hình ảnh một đời sống tao nhã, đôi khi phảng phất nét u sầu và tâm trạng hoài niệm.
Họa sĩ thời Minh (1368-1644) Trần Hồng Thụ cũng từng sáng tác bức tranh mang tên Tựa giỏ hương. Tác phẩm khắc họa một quý bà đang lười nhác tựa vào chiếc giỏ sưởi, chăm chú nhìn một đứa trẻ dùng quạt đuổi theo con bướm.
Giỏ sưởi không chỉ được làm từ tre mà còn có thể chế tác bằng gỗ, gốm, đồ tráng men và kim loại. Những sản phẩm dành cho hoàng gia thường được chạm khắc, trang trí cầu kỳ hơn nhiều so với vật dụng trong các gia đình bình thường.
Các gia đình giàu có cũng học theo lối sống của hoàng thất và quan lại, sử dụng giỏ sưởi trong nhà. Một ví dụ xuất hiện trong tiểu thuyết kinh điển Hồng lâu mộng, với những đoạn miêu tả sinh động cảnh người hầu gái thêm hương liệu vào lò than bên dưới giỏ như một phần công việc thường ngày.
Đến bối cảnh thế kỷ XVIII của Hồng lâu mộng, những chiếc lò than cầm tay cũng đã trở nên phổ biến trong giới phụ nữ.
Giỏ sưởi cổ xưa và liệu pháp xông thảo dược ngày nay
Theo một thầy thuốc y học cổ truyền tại tỉnh Hồ Bắc, miền Trung Trung Quốc, giỏ sưởi có thể giúp cơ thể loại bỏ hơi ẩm và khai thông kinh lạc, đặc biệt khi người dùng cho thêm các loại thảo dược vào lò than.
Ngày nay, một số người vẫn duy trì cách làm tương tự bằng cách kết hợp nồi điện với một chiếc giỏ để hong khô lá trà, đồng thời giúp căn phòng ngập tràn hương trà.
Một thầy thuốc y học cổ truyền họ Vương tại thành phố Thiên Tân, miền Bắc Trung Quốc, nói với SCMP rằng liệu pháp xông hơi bằng thảo dược có thể được xem là một hình thức kế thừa từ chiếc giỏ sưởi truyền thống.
Theo bà, phương pháp này có thể giúp cơ thể loại bỏ hơi ẩm và khai thông kinh lạc. Tuy nhiên, bà khuyến cáo mọi người cần thận trọng khi sử dụng, bởi liệu pháp xông thảo dược có thể gây dị ứng ở một số người.
Theo SCMP
