Từ Anh đến chiến trường Ukraine
Từ năm 2022, Anh liên tục viện trợ cho Ukraine các hệ thống phòng không và tên lửa. Tháng 7 và 9/2024, London đặt hai đơn hàng với Thales để sản xuất ít nhất 650 tên lửa LMM Martlet. Đến tháng 3/2025, Anh tiếp tục ký hợp đồng trị giá 116 triệu bảng để mua thêm khoảng 5.000 đạn tên lửa.
RapidRanger cũng do Thales sản xuất, kết hợp xe bọc thép VAMTAC của Tây Ban Nha với bệ phóng MMS có thể sử dụng hai loại tên lửa Starstreak và Martlet.
Các hệ thống RapidRanger đầu tiên được cho là đã được chuyển giao cho Ukraine vào đầu năm 2026. Đến tháng 9, Ukraine lần đầu công khai hình ảnh RapidRanger thuộc Lữ đoàn Phòng không 1030, cho biết hệ thống đã được đưa vào trực chiến và tham gia đánh chặn UAV, tên lửa.
Việc Ukraine công khai cả loại vũ khí lẫn đơn vị sử dụng được xem là cách cho thấy viện trợ phương Tây đang được chuyển hóa thành năng lực chiến đấu thực tế.
Một hệ thống nhỏ nhưng cơ động tốt
RapidRanger được thiết kế khá đơn giản: một xe bọc thép VAMTAC mang bệ phóng tên lửa và hệ thống điều khiển, liên lạc cùng cụm quang điện tử.
VAMTAC có hệ thống dẫn động 4 bánh lốp, động cơ diesel 245 mã lực và tốc độ tối đa trên đường khoảng 130 km/giờ. Xe có thể nhanh chóng cơ động tới các vị trí cần bảo vệ.
Điểm đặc biệt của RapidRanger là bệ phóng MMS với bốn tên lửa, kết hợp hệ thống quang điện tử gồm camera ngày, ảnh nhiệt và thiết bị đo xa/chiếu xạ laser.
Theo Thales, hệ thống quang điện tử có thể phát hiện mục tiêu trên không ở khoảng cách hơn 15 km. Tuy nhiên, khi hoạt động độc lập như cách Ukraine đang sử dụng, RapidRanger không có radar riêng để phát hiện mục tiêu mà chủ yếu dựa vào cảm biến quang điện tử.
Cấu hình này có một ưu điểm: không phát sóng radar, khiến hệ thống khó bị đối phương phát hiện hơn. Nhưng đổi lại, khả năng phát hiện và theo dõi mục tiêu bị hạn chế so với một hệ thống được tích hợp radar.
Sử dụng hai loại tên lửa Starstreak và Martlet
RapidRanger có thể sử dụng hai loại tên lửa được thiết kế để đánh các mục tiêu trên không như máy bay, trực thăng và UAV.
Tại Ukraine, mục tiêu phù hợp nhất của RapidRanger là các UAV tốc độ thấp, trong đó có những loại UAV cảm tử như Shahed-136. Với các mục tiêu bay tương đối chậm và theo quỹ đạo dễ dự đoán, việc duy trì chiếu xạ laser thuận lợi hơn so với khi đánh chặn máy bay hoặc tên lửa cơ động tốc độ cao.
Tên lửa Starstreak
Được phát triển trên cơ sở hệ thống tên lửa phòng không vác vai cùng tên. Điểm đặc biệt của loại tên lửa hai tầng này là tầng một sử dụng động cơ đẩy nhiên liệu rắn, còn tầng hai mang theo 3 đạn con dạng phi tiêu (dart). Mỗi phi tiêu được dẫn đường độc lập bằng chùm tia laser.
Các thông số chính:
Chiều dài tên lửa: 1,4 m;
Đường kính thân: 130 mm (ống phóng khoảng 270 mm);
Khối lượng khi phóng: 14 kg;
Chiều dài mỗi phi tiêu: 396 mm;
Đường kính phi tiêu: 22 mm;
Khối lượng mỗi phi tiêu: khoảng 900 g;
Đầu đạn: 450 g thuốc nổ, đặt trong vỏ gia cường;
Tốc độ tối đa: trên Mach 3; theo nhà sản xuất, các phi tiêu tăng tốc lên khoảng Mach 3,5 khi động cơ tầng hai cháy hết;
Tầm bắn: tối đa khoảng 7 km.
Tên lửa Martlet (LMM)
Tên lửa đa nhiệm hạng nhẹ (LMM), còn gọi là Martlet, là tên lửa một tầng sử dụng động cơ nhiên liệu rắn. Tên lửa sử dụng phương thức dẫn đường kết hợp, gồm dẫn đường laser bán chủ động và dẫn đường hồng ngoại ở giai đoạn cuối.
Một ưu điểm quan trọng của LMM là khả năng tích hợp trên nhiều loại phương tiện và nền tảng tác chiến khác nhau, được tính đến ngay từ giai đoạn thiết kế và phát triển.
Các thông số chính:
Chiều dài: 1,3 m;
Đường kính thân: 76 mm;
Khối lượng khi phóng: 13 kg;
Đầu đạn: nổ phá mảnh, 3 kg;
Tốc độ tối đa: khoảng Mach 1,5;
Tầm bắn: tối đa khoảng 8 km, tối thiểu khoảng 400 m.
Điểm mạnh cũng là điểm yếu
RapidRanger phù hợp với một nhu cầu rất cụ thể của Ukraine: phòng không tầm gần chống UAV.
Sau hơn bốn năm chiến tranh, Ukraine đã mất hoặc suy giảm một phần năng lực phòng không, trong khi các cuộc tập kích bằng UAV ngày càng phổ biến. Việc kết hợp khung xe thương mại/quân sự có sẵn của Tây Ban Nha với tên lửa Anh giúp Thales rút ngắn thời gian phát triển và sản xuất.
Tuy nhiên, RapidRanger có những hạn chế rõ ràng. Bệ phóng chỉ mang 4 tên lửa, nên có thể nhanh chóng hết đạn trong một cuộc tập kích bằng số lượng lớn UAV. Thời gian nạp lại dưới 3 phút theo nhà sản xuất vẫn tạo ra khoảng trống nguy hiểm. Vì vậy, Ukraine cần triển khai nhiều xe cùng lúc để luân phiên khai hỏa và nạp đạn.
Việc không có radar cũng khiến RapidRanger phụ thuộc vào cảm biến quang điện tử. Trong điều kiện thời tiết xấu hoặc mục tiêu khó quan sát, năng lực phát hiện có thể suy giảm.
Tên lửa dẫn đường bằng laser cũng có nhược điểm: hệ thống phải duy trì chiếu xạ mục tiêu trong quá trình đánh chặn. Khói, màn che hoặc các biện pháp đối phó quang học có thể làm ảnh hưởng đến quá trình dẫn đường. Việc phát tia laser cũng có nguy cơ khiến vị trí khai hỏa bị đối phương phát hiện.
Không phải “lá chắn” chống mọi loại tên lửa
RapidRanger còn phải cạnh tranh với nhiều hệ thống phòng không tầm ngắn khác như Mistral ATLAS của Pháp, RBS 70 NG của Thụy Điển và Skyranger 30 của Đức.
Skyranger 30 có lợi thế khi kết hợp pháo 30 mm với tên lửa, đặc biệt phù hợp để đối phó UAV giá rẻ. Đây là vấn đề lớn đối với mọi hệ thống phòng không dùng tên lửa: chi phí đánh chặn thường cao hơn rất nhiều giá trị mục tiêu.
Sử dụng một tên lửa trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hơn 1 triệu bảng, để tiêu diệt một UAV giá chỉ vài nghìn bảng là bài toán kinh tế khó giải quyết khi đối phương tiến hành tập kích với số lượng lớn.
Do đó, RapidRanger không thể thay thế các hệ thống phòng không tầm trung và tầm xa của Ukraine, cũng không đủ khả năng giải quyết mối đe dọa từ tên lửa đạn đạo hay tên lửa hành trình.
Vai trò phù hợp nhất của RapidRanger là một lớp phòng không tầm gần cơ động, chuyên đánh chặn UAV và các mục tiêu bay thấp. Trong cấu trúc phòng không nhiều tầng của Ukraine, nó có thể đảm nhiệm những mục tiêu mà các hệ thống đắt tiền hơn không muốn hoặc không thể sử dụng thường xuyên vì lý do chi phí.
Tóm lại, hệ thống phòng không mới này của Anh cũng không thể giúp Ukraine đối phó với tên lửa đạn đạo và các phiên bản UAV phản lực Geran-4 và Geran-5 đang được Nga sử dụng nhiều để tấn công vào Kiev gần đây.
Theo Topwar
