Ngày 19/11, bức ảnh “đại gia đình” tại Hội nghị các nhà lãnh đạo APEC năm 2026 ghi lại khoảnh khắc lịch sử với sự góp mặt của lãnh đạo các nền kinh tế thành viên xuất hiện trên khắp các cơ quan truyền thông. Trên vai mỗi người là chiếc khăn choàng làm từ chất liệu lụa tơ tằm, với hai gam màu đỏ trầm và xanh thẫm nổi bật bên nhau.
Nếu chiếc khăn xanh được dệt bằng gấm Tống Cẩm nổi tiếng của Tô Châu, Giang Tô; thì chiếc khăn đỏ là sản phẩm lụa Hương Vân của Thuận Đức, Quảng Đông – loại vải nhuộm thủ công bằng củ Thự Lương (một loài dây leo thuộc họ củ câu, chứa hợp chất tạo màu tự nhiên giống như củ nâu ở Việt Nam, có tên khoa học là Chinese yam hoặc Dioscorea cirrhosa) cùng với bùn sông theo phương pháp truyền thống đã có từ hàng trăm năm.
Đặc biệt, sắc đỏ mang tên “Đỏ Anh hùng” không phải được tạo ra bằng thuốc nhuộm hóa học mà là kết quả của kỹ thuật nhuộm truyền thống, kết hợp củ Thự Lương với bùn sông tại Thuận Đức. Để tạo ra màu sắc đặc trưng này, những người thợ phải trải qua quy trình chế tác công phu.
Bộ quà tặng phụ kiện mang tên “Đồng tâm hợp cẩm” của nước chủ nhà Trung Quốc lần này gồm hai chiếc khăn đỏ và xanh. Khăn xanh được dệt từ gấm Tống Cẩm tại cơ sở Thượng Cửu Khải nổi tiếng ở vùng lụa Tô Châu; khăn đỏ được xử lý và nhuộm bằng kỹ thuật dệt lụa Hương Vân truyền thống của Thuận Đức, Quảng Đông.
Sắc đỏ gạch của chiếc khăn không đến từ phẩm màu công nghiệp mà được tạo nên nhờ sự kết hợp giữa củ Thự Lương và bùn sông trong kỹ thuật phơi nhuộm truyền thống tại Luân Giáo, Thuận Đức. Qua hơn 30 công đoạn hoàn toàn thủ công, không sử dụng phụ gia hóa học, tấm vải liên tục được xử lý dưới ánh nắng, bùn sông và trên thảm cỏ. Quá trình này tạo nên sắc đỏ trầm đặc trưng, được gọi là “Đỏ Anh hùng”.
Từ bí quyết của nghệ nhân đến quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn
Trong quá khứ, việc chế tác lụa Hương Vân chủ yếu dựa vào cảm giác của người thợ và kinh nghiệm quan sát bằng mắt. Điều này khiến chất lượng sản phẩm trên thị trường không đồng đều, hàng thật và hàng giả khó phân biệt, trở thành rào cản lớn đối với việc xây dựng thương hiệu cao cấp.
Để khắc phục tình trạng đó, chính quyền Luân Giáo đã ban hành tiêu chuẩn nhóm mang tên “Quy phạm đánh giá chủng loại và cấp chất lượng lụa Hương Vân”. Theo đó, kinh nghiệm lâu năm của các nghệ nhân được chuyển hóa thành những chỉ tiêu kỹ thuật có thể đo lường, bao gồm độ bền màu, lực xé và khả năng chịu kéo. Việc đánh giá còn kết hợp với thẩm định cảm quan của các nghệ nhân kế thừa di sản văn hóa phi vật thể.
Tháng 4/2026, những sản phẩm đầu tiên được công nhận đạt cấp “hạng ưu”. Chứng nhận chất lượng này giúp lụa Hương Vân cao cấp có thêm cơ hội bước vào thị trường quà tặng ngoại giao cấp quốc gia.
Bùn sông Thuận Đức và điều kiện khí hậu khó có thể sao chép
Ngay cả khi có thể trồng được cây Thự Lương – một loài thực vật thuộc họ Củ nâu – và mô phỏng quy trình chế tác, những địa phương khác vẫn khó tái tạo được sản phẩm lụa Hương Vân đúng chuẩn Thuận Đức.
Bởi họ không thể mang đi loại bùn sông giàu ion sắt đặc trưng của vùng đất này, cũng không thể sao chép hoàn toàn điều kiện ánh sáng, nhiệt độ và độ ẩm của vùng châu thổ Châu Giang. Quan trọng hơn, bí quyết được tích lũy qua nhiều thế hệ nghệ nhân Thuận Đức cũng không dễ dàng truyền đi nơi khác.
Hiện nay, Luân Giáo, Thuận Đức sở hữu ba danh hiệu cấp quốc gia: di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, sản phẩm chỉ dẫn địa lý quốc gia và nhãn hiệu chứng nhận chỉ dẫn địa lý quốc gia.
Năm 2025, sản lượng lụa Hương Vân tại đây vượt 10 triệu mét. Diện tích các khu phơi nhuộm đạt hơn 1.600 mẫu Trung Quốc (tương đương khoảng 107 ha). Luân Giáo cũng xây dựng khu công nghiệp đầu tiên của cả nước chuyên về toàn bộ chuỗi sản xuất lụa Hương Vân, tích hợp các khâu sản xuất vải, thiết kế và nghiên cứu phát triển, ươm tạo thương hiệu, giao dịch và triển lãm thương mại.
Khi dự án “Đồng tâm hợp cẩm” cần cung cấp hàng loạt khăn choàng chất lượng cao, Thuận Đức có thể nhanh chóng huy động năng lực sản xuất và kiểm soát chất lượng. Từ bảo vệ nguồn gốc nguyên liệu đến sản xuất quy mô lớn theo tiêu chuẩn thống nhất, ngành lụa hương vân địa phương đã chuyển mình từ mô hình xưởng thủ công nhỏ lẻ sang một ngành công nghiệp thời trang hiện đại.
Hơn 300 lần thử màu, khoảng 60 ngày hoàn thiện
Khâu chế tác phiên bản khăn màu đỏ là một trong những công đoạn khó nhất. Lụa Hương Vân phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu tự nhiên và điều kiện thời tiết. Củ Thự Lương phải được ép lấy dịch để nhuộm vải. Sau đó, người thợ thực hiện nhiều lần ngâm, phơi nắng và xử lý bằng bùn sông. Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và chất lượng nguyên liệu đều có thể khiến màu sắc thay đổi.
Theo lời nhà thiết kế, nhóm chế tác đã phải thử nghiệm và điều chỉnh màu sắc hơn 300 lần để đạt được sắc đỏ đồng nhất. Công việc sản xuất được thực hiện trong khoảng 60 ngày, với sự phối hợp của nhiều nghệ nhân.
Phiên bản đỏ có hai mặt được xử lý khác nhau: mặt A sử dụng lụa Hương Vân dệt hoa văn định vị, kết hợp họa tiết mây sóng màu vàng và kỹ thuật thêu thủ công; mặt B sử dụng vải gấm hoa chìm, kết hợp logo APEC thêu màu đỏ cam.
Phiên bản xanh cũng có hai mặt: mặt A là gấm Tống Cẩm kết hợp kỹ thuật tạo hiệu ứng xà cừ và họa tiết mây sóng màu bạc; mặt B là gấm hoa với logo APEC màu xanh lam - xanh lục.
Đáng chú ý, nhóm thiết kế cho biết đã nghiên cứu riêng sắc đỏ lấy cảm hứng từ màu đỏ của Bảo tàng Cố Cung, nhằm tạo diện mạo mới cho kỹ thuật nhuộm lụa hương vân truyền thống.
Vì sao trang phục truyền thống APEC được thay bằng khăn choàng?
Việc các nhà lãnh đạo mặc trang phục hoặc phụ kiện mang bản sắc nước chủ nhà khi chụp ảnh chung đã trở thành một nét đặc trưng của các hội nghị APEC.
Từ Hội nghị cấp cao APEC năm 1993 tại Seattle, khi Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là Bill Clinton tặng mỗi nhà lãnh đạo một chiếc áo khoác da, hoạt động chụp ảnh chung trong trang phục mang bản sắc nước chủ nhà dần trở thành thông lệ của APEC.
Trong những năm tiếp theo, các nhà lãnh đạo từng mặc nhiều loại trang phục truyền thống khác nhau, như áo Đường trang tại Thượng Hải hay áo dài tại Việt Nam.
Tuy nhiên, một số quan chức cảm thấy không thoải mái khi phải mặc trang phục truyền thống của quốc gia khác. Vì vậy, những năm gần đây, nhiều nước chuyển sang sử dụng khăn choàng có họa tiết hoặc chất liệu đặc trưng của nước chủ nhà.
Xu hướng chuyển từ trang phục toàn thân sang phụ kiện cũng giúp các nhà lãnh đạo dễ dàng sử dụng hơn, tránh cảm giác gò bó khi phải mặc trang phục truyền thống của nước chủ nhà.
Cách làm này vừa giúp quảng bá văn hóa và nghề thủ công truyền thống, vừa tránh tạo cảm giác gò bó cho các nhà lãnh đạo tham dự hội nghị.
Theo Singtao, Sina