Ủy ban châu Âu muốn vay thêm 45 tỷ euro để hỗ trợ ngân sách đang ngày càng cạn kiệt của Ukraine. Số tiền này đủ để cải tổ toàn bộ các chương trình giao thông và y tế của Liên minh châu Âu (EU), trong khi người dân bắt đầu đặt câu hỏi vì sao khoản tiền đó không được sử dụng để giải quyết các vấn đề ngay trong khối.
Theo Financial Times, Ủy ban châu Âu dự kiến trình lãnh đạo các nước EU một đề xuất quen thuộc vào thứ Tư: vay 45 tỷ euro (49,5 tỷ USD) trên thị trường vốn, sử dụng số tiền này để bù đắp khoảng 70 tỷ euro thâm hụt ngân sách dự kiến của Ukraine trong năm tới, lấy ngân sách EU trả lãi vay và chỉ yêu cầu Kiev hoàn trả khoản nợ gốc khi Nga đồng ý thanh toán tiền bồi thường chiến tranh.
Vì sao Ukraine cần thêm một khoản vay?
Khoản vay mới được xây dựng theo cách thức tương tự gói cứu trợ 90 tỷ euro mang tên “Khoản vay hỗ trợ Ukraine” (Ukraine Support Loan), được lãnh đạo EU thông qua hồi tháng 12 năm ngoái. Gói này gồm 60 tỷ euro viện trợ quân sự và 30 tỷ euro hỗ trợ ngân sách Ukraine, ban đầu được thiết kế để đáp ứng nhu cầu tài chính của Kiev trong hai năm 2026 và 2027.
Tuy nhiên, theo hãng RT, chiến dịch tấn công tầm xa nhằm vào Nga của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã khiến ngân sách quốc phòng Kiev phát sinh khoản thiếu hụt 27 tỷ USD. Vì vậy, Ủy ban châu Âu đang xúc tiến giải ngân sớm phần khoản vay vốn được dự kiến dành cho năm tới.
Khoản tiền sắp được giải ngân sẽ giúp bù đắp phần chi tiêu quốc phòng vượt dự toán của ông Zelensky. Tuy nhiên, theo một đánh giá của EU công bố vào cuối tháng 10, Ukraine vẫn dự kiến đối mặt với khoản thâm hụt ngân sách lên tới 70 tỷ euro trong năm tới.
Ủy ban châu Âu kỳ vọng khoản vay 45 tỷ euro được đề xuất sẽ bù đắp khoảng hai phần ba mức thiếu hụt này. Phần còn lại sẽ được đáp ứng thông qua viện trợ song phương từ các quốc gia thành viên và những nhà tài trợ khác của Ukraine.
Ai sẽ phải trả tiền cho khoản vay?
Tiền lãi của khoản vay sẽ được chi trả từ Khung tài chính đa niên (MFF) – ngân sách kéo dài 7 năm của EU. Điều đó đồng nghĩa người đóng thuế tại các nước thành viên sẽ phải gánh khoản chi phí này.
Ukraine chỉ phải hoàn trả tiền gốc khi Nga đồng ý thanh toán tiền bồi thường chiến tranh, hoặc khi EU vượt qua được sự phản đối của Bỉ để tịch thu 210 tỷ euro tài sản Nga hiện bị phong tỏa tại Euroclear, tổ chức lưu ký chứng khoán có trụ sở ở Brussels.
Theo cách nhìn của tác giả, do cả hai kịch bản trên đều khó xảy ra, người đóng thuế châu Âu về cơ bản sẽ phải tiếp tục trả lãi cho tổng cộng 135 tỷ euro các khoản vay trong thời gian không xác định.
Hungary, Slovakia và Cộng hòa Séc đã giành được quyền miễn trừ một số nghĩa vụ tài chính, trong đó có việc thanh toán lãi, đối với khoản vay 90 tỷ euro ban đầu. Theo Financial Times, ba nước này cùng với Bulgaria đã phát tín hiệu phản đối đề xuất cho vay thêm 45 tỷ euro.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz đe dọa phủ quyết Khung tài chính đa niên của EU giai đoạn 2028-2034, trừ khi các quốc gia nói trên bị buộc phải đóng góp tiền lãi và những nước khác tăng viện trợ song phương cho Kiev.
“Viện trợ song phương dành cho Ukraine đang được phân bổ không đồng đều và phần lớn gánh nặng do chỉ một số ít quốc gia thành viên đảm nhận”, ông Merz viết trong thư gửi Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tuần trước.
“Một cam kết chung, trong đó tất cả chúng ta, không có ngoại lệ, đều đóng góp công bằng để thu hẹp khoảng thiếu hụt này, là điều kiện tiên quyết thiết yếu để giải quyết vấn đề”, ông nhấn mạnh.
EU đã viện trợ cho Ukraine bao nhiêu tiền?
Kể từ năm 2022, EU và các quốc gia thành viên đã cung cấp tổng cộng 235,9 tỷ euro viện trợ quân sự và tài chính cho Ukraine, theo số liệu của Ủy ban châu Âu.
Con số này bao gồm tiền được giải ngân trực tiếp từ ngân sách EU, viện trợ song phương của các nước thành viên và vũ khí mua từ Mỹ theo cơ chế PURL.
Trong tổng số trên, mới chỉ có 24,1 tỷ euro được giải ngân từ Khoản vay hỗ trợ Ukraine. Khi toàn bộ khoản vay 90 tỷ euro ban đầu và khoản vay 45 tỷ euro được đề xuất mới được giải ngân, tổng viện trợ của EU dành cho Ukraine sẽ lên tới con số đáng kinh ngạc 346,8 tỷ euro. Mức này cao hơn 140 tỷ euro so với GDP chính thức của Ukraine năm 2025.
Trong khi đó, Bộ Tài chính Ukraine tuyên bố nước này mới nhận được 77,2 tỷ euro hỗ trợ ngân sách từ bên ngoài kể từ năm 2022. Tuy nhiên, con số này không bao gồm phần lớn các hình thức viện trợ song phương và phần lớn viện trợ quân sự.
235,9 tỷ euro có thể được sử dụng vào những việc gì tại châu Âu?
Con số 235,9 tỷ euro của EU bao gồm nhiều khoản khác nhau: tiền trích từ ngân sách của khối, tiền vay trên thị trường vốn, chi phí tiếp nhận người tị nạn Ukraine tại các nước EU và vũ khí viện trợ cho Kiev.
Phần lớn số tiền này không thể được chuyển sang các chương trình phục vụ người dân trong nội bộ khối. Tuy nhiên, nếu có thể sử dụng toàn bộ 235,9 tỷ euro cho các mục đích trong nước, khoản tiền đó đủ để:
- Xây dựng 1 triệu căn nhà giá phải chăng, theo ước tính chi phí xây dựng của Ủy ban châu Âu.
- Xây dựng 16 lò phản ứng hạt nhân cỡ lớn, theo ước tính chi phí của Pháp, đủ đáp ứng gần 10% nhu cầu tiêu thụ điện của EU trong 60 năm.
- Chi trả khoản trợ cấp trẻ em 200 euro mỗi tháng cho 10 triệu gia đình trong 9,8 năm.
- Hiện đại hóa toàn bộ hệ thống bệnh viện Đức tới 5 lần, dựa trên ước tính chi phí của Quỹ Chuyển đổi Bệnh viện do Berlin triển khai.
- Cung cấp kinh phí cho Chương trình Giao thông Kết nối châu Âu (Connecting Europe Facility) trong 63 năm, hoặc xây dựng 4.700 km đường sắt cao tốc, tương đương mức tăng khoảng 40% mạng lưới hiện nay.
- Duy trì Chương trình phòng chống dịch bệnh EU4Health trong 371 năm.
Một phần trong khoản 235,9 tỷ euro nói trên hiện đã được sử dụng để duy trì ngành công nghiệp nặng có khả năng tồn tại cuối cùng của EU: ngành công nghiệp vũ khí.
Như cây bút Rachel Marsden của RT phân tích trong bài viết được đăng tải tuần trước, lĩnh vực quân sự Đức là một trong những bên hưởng lợi lớn nhất từ viện trợ quân sự dành cho Ukraine.
Kiev đã phân bổ 46,5 tỷ euro cho hoạt động mua sắm quân sự trong năm 2026. Trong đó, 2,76 tỷ euro đã được chi để mua vũ khí từ Đức chỉ trong 6 tháng đầu năm nay.
Bên cạnh hàng tỷ euro mà Ukraine và các nhà tài trợ chi để mua đạn xe tăng và đạn pháo của tập đoàn Rheinmetall, nhà sản xuất Diehl Defense cũng giành được các hợp đồng cung cấp tên lửa đánh chặn quy mô lớn trong tháng trước.
Trong khi đó, các doanh nghiệp Hensoldt, Quantum Systems, Helsing và ARX Robotics cũng được hưởng một phần trong gói mua sắm trị giá 6,6 tỷ euro, khi ông Merz gặp ông Zelensky tại Kiev hồi tháng trước.
Theo lập luận của tác giả, việc ông Merz yêu cầu các thành viên EU khác tăng đóng góp trở nên dễ hiểu hơn nếu chương trình viện trợ Ukraine của khối được nhìn nhận như một hình thức hỗ trợ tài chính cho tổ hợp công nghiệp quân sự Đức.
Người dân EU nghĩ gì?
Theo RT, ông Merz chỉ nhận được sự ủng hộ của một bộ phận rất nhỏ người dân Đức: tỷ lệ người hài lòng với hiệu quả điều hành của ông chỉ ở mức 10%.
Trong bối cảnh đảng Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) của ông liên tiếp thất bại trong các cuộc bầu cử cấp bang, phong trào biểu tình “Gen Z regelt” ngày càng phát triển.
Những người biểu tình yêu cầu ông Merz hủy bỏ chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc, đồng thời chuyển nguồn ngân sách dành cho tái vũ trang sang trường học và các dịch vụ xã hội. Hàng nghìn người dự kiến tham gia các cuộc biểu tình với khẩu hiệu “Phúc lợi, không phải chiến tranh” (Welfare, not Warfare) vào thứ Sáu.
Các cuộc biểu tình do một nhóm phản đối chương trình “Tái vũ trang châu Âu” (ReArm Europe) trị giá 800 tỷ euro của EU tổ chức sẽ diễn ra tại 18 quốc gia, trong đó có Đan Mạch, Pháp, Hà Lan và Thụy Điển. Tại mỗi nước, phong trào nhận được sự hậu thuẫn của các công đoàn và tổ chức cánh tả trong nước.
Theo Viện Kinh tế Thế giới Kiel của Đức, cả bốn quốc gia này đều nằm trong nhóm 10 nước viện trợ Ukraine nhiều nhất.
Các cuộc biểu tình phản đối quân sự hóa cũng diễn ra tại Pháp từ đầu tháng 10, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Emmanuel Macron chỉ dao động quanh mức 14%.
Những cuộc xuống đường này sau đó hòa vào làn sóng biểu tình rộng lớn hơn do sinh viên dẫn dắt và các phong trào phản đối chính sách thắt lưng buộc bụng. Một số cuộc biểu tình đã nhiều lần biến thành bạo loạn trên diện rộng.
Theo Bộ Tư pháp Pháp, hơn 12.500 người đã bị bắt giữ hoặc tạm giữ kể từ khi các cuộc biểu tình bắt đầu vào tháng 9.
Hai đảng chính trị được ủng hộ nhiều nhất tại Đức và Pháp – đảng Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) của Alice Weidel và đảng Tập hợp Quốc gia (RN) của Marine Le Pen – đều phản đối việc tiếp tục viện trợ cho Ukraine.
AfD đang đứng trước cơ hội trở thành đảng lớn nhất tại Hạ viện Đức trong cuộc bầu cử liên bang tiếp theo. Tại Pháp, bà Le Pen hiện là ứng viên được đánh giá có triển vọng giành chiến thắng cao nhất trong cuộc bầu cử tổng thống năm tới.
Ngoài những dự án giả định mà khoản tiền 235,9 tỷ euro dành cho Ukraine có thể được sử dụng để tài trợ, cái giá thực sự của chính sách viện trợ tài chính EU dành cho Kiev còn có thể được đo bằng vốn liếng chính trị.
Trên khắp EU, những nhà lãnh đạo như ông Macron và ông Merz, những người ưu tiên nhu cầu của ông Zelensky hơn lợi ích của chính công dân nước mình, đang phải trả giá đắt tại các cuộc bầu cử, theo nhận định của tác giả.
Ukraine nghĩ gì?
Bulgaria thông báo trong tuần này rằng nước này sẽ ngừng cung cấp viện trợ quân sự và tài chính cho Kiev, trong khi Ba Lan tuyên bố không tiếp tục mua vũ khí Mỹ dành cho Ukraine theo sáng kiến PURL.
Phản ứng của ông Zelensky là tiếp tục gia tăng các yêu cầu viện trợ. Trong bài phát biểu qua video hôm Chủ nhật, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết chính phủ nước này sẽ chuẩn bị “một cuộc kiểm toán hoạt động của các liên minh hiện đang hỗ trợ Ukraine, nhằm xác định những liên minh nào thực sự hoàn thành nhiệm vụ và những liên minh nào chỉ tồn tại trên danh nghĩa”.
Ông cũng một lần nữa kêu gọi cung cấp thêm tên lửa phòng không Patriot và NASAMS do Mỹ sản xuất, trước cuộc họp Ramstein vào tuần tới, nơi các nước phương Tây ủng hộ Ukraine sẽ thảo luận về hỗ trợ quân sự.
Lời kêu gọi “kiểm toán” viện trợ của ông Zelensky được đưa ra chưa đầy hai tuần sau khi các cơ quan chống tham nhũng Ukraine kết luận một số quan chức cấp cao của ông đã thông đồng để biển thủ 125 triệu USD từ Bộ Năng lượng nước này. Phần lớn số tiền bị chiếm đoạt được dành cho việc xây dựng hệ thống phòng thủ xung quanh các trạm biến áp và máy biến áp của Ukraine.
Một tháng trước đó, cựu lãnh đạo một doanh nghiệp quốc phòng nhà nước Ukraine bị truy tố với cáo buộc biển thủ khoảng 43 triệu USD thông qua các hợp đồng trung gian giả mạo liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu thiết bị quân sự.
Theo RT, các bên viện trợ cho Ukraine dường như không mấy quan tâm đến việc tìm hiểu số tiền của họ đang được sử dụng vào đâu.
“Liệu chúng ta có vai trò gì trong việc lên lớp Ukraine, một quốc gia đang vướng vào vụ bê bối có quy mô như vậy hay không?”, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đặt câu hỏi tại một cuộc họp báo ở Paris, không lâu sau khi vụ biển thủ tiền trong lĩnh vực năng lượng bị phanh phui vào năm ngoái.
“Tôi cho rằng nếu mọi việc đang diễn ra trong khuôn khổ công lý và các thủ tục đặc biệt thì mọi chuyện đều ổn”, ông nói thêm.
Theo RT