Ngày 13/11, tổ công tác điều tra của thành phố Thượng Hải công bố kết luận vụ nghiên cứu chỉnh sửa gene tại Bệnh viện Tân Hoa, trực thuộc Trường Y, Đại học Giao thông Thượng Hải. Kết luận xác nhận nhiều nội dung gia đình bệnh nhi tố cáo trước đó, cũng như những thông tin do tạp chí khoa học “Science” công bố.
Theo cơ quan điều tra, nhóm nghiên cứu do Cừu Tử Long (Qiu Zilong) đứng đầu vẫn tiến hành thử nghiệm trên người mặc dù các thí nghiệm trước đó trên khỉ đã xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng về tổn thương gan, thận từ mức độ trung bình đến nghiêm trọng.
Nhóm nghiên cứu còn bị xác định có hành vi che giấu các cảnh báo an toàn, vi phạm quy định trong quá trình công bố nghiên cứu khoa học và không thông báo đầy đủ những rủi ro có thể dẫn đến tử vong cho gia đình bệnh nhi.
Thông báo cũng thừa nhận quy trình thẩm định tính khoa học của nghiên cứu lâm sàng chưa đầy đủ, khâu kiểm soát đạo đức lỏng lẻo và thủ tục lấy sự đồng thuận có hiểu biết của gia đình bệnh nhân tồn tại nhiều thiếu sót.
Hai nhân vật chịu trách nhiệm chính là Cừu Tử Long và Dương X. bị sa thải, đồng thời bị cấm đăng ký chủ trì các đề tài nghiên cứu khoa học trong 5 năm. 5 cá nhân liên quan khác bị cách chức, hạ bậc chức vụ hoặc chịu các hình thức kỷ luật Đảng và xử lý hành chính.
Tuy nhiên, mức xử lý này không làm dịu được sự phẫn nộ của dư luận. Nhiều ý kiến cho rằng việc che giấu rủi ro nghiêm trọng, khiến một bệnh nhi tử vong, không thể chỉ được giải quyết bằng các biện pháp kỷ luật nội bộ.
Bé gái tử vong sau một tuần điều trị thử nghiệm
Vụ việc được truyền thông quốc tế chú ý từ ngày 23/7/2026, khi tạp chí “Science” phối hợp với nền tảng giám sát liêm chính học thuật Retraction Watch công bố cuộc điều tra về cái chết của bé gái 6 tuổi sau khi tham gia thử nghiệm chỉnh sửa gene. Theo gia đình, họ đã chi tổng cộng 6,4 triệu NDT (khoảng 960.000 USD) cho quá trình nghiên cứu và điều trị thử nghiệm.
Bệnh nhi mắc hội chứng Snijders Blok–Campeau, một rối loạn di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh, biểu hiện chủ yếu ở tình trạng chậm phát triển ngôn ngữ, nhận thức và vận động. Tuy nhiên, căn bệnh này thông thường không trực tiếp đe dọa tính mạng.
Theo gia đình, trước khi tham gia thử nghiệm, bé vẫn có thể sinh hoạt tương đối bình thường, đi học mẫu giáo và tham gia các lớp học chạy bộ.
Ngày 24/3/2025, bé được tiêm liệu pháp chỉnh sửa gene tại Bệnh viện Tân Hoa. Chỉ một tuần sau, ngày 31/3, bệnh nhi tử vong dù được cấp cứu. Nguyên nhân được xác định có liên quan đến biến chứng vi mạch huyết khối (thrombotic microangiopathy) sau điều trị.
Đây là biến chứng nghiêm trọng có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ, dẫn đến rối loạn chức năng nhiều cơ quan.
Gia đình tài trợ hơn 5,3 triệu NDT, nhóm nghiên cứu còn nhận tiền và quà riêng
Theo kết quả điều tra, tháng 7/2023, gia đình bé gái chủ động liên hệ với Cừu Tử Long, khi đó là nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Tùng Giang thuộc Trường Y, Đại học Giao thông Thượng Hải, đề nghị phát triển liệu pháp chỉnh sửa gene dành riêng cho con gái nhằm điều trị bệnh lý liên quan đến hệ thần kinh trung ương.
Gia đình đã tài trợ cho nghiên cứu thông qua hình thức quyên góp với tổng số tiền 5,337 triệu NDT (800.000 USD). Tuy nhiên, ngoài khoản tài trợ này, nhiều thành viên trong nhóm nghiên cứu còn nhận riêng tiền và quà biếu từ gia đình bệnh nhi, tổng trị giá khoảng 1,06 triệu NDT (159.000 USD).
Riêng Cừu Tử Long nhận rượu cao cấp và thiết bị điện tử có tổng giá trị quy đổi khoảng 100.000 NDT (15.000 USD). Theo thông tin công bố, các khoản tiền và hiện vật liên quan đã được hoàn trả hoặc nộp lại.
Đáng chú ý, tháng 1/2025, Hội đồng đạo đức của Bệnh viện Tân Hoa đã thông qua việc triển khai nghiên cứu lâm sàng, dù trước đó các thí nghiệm trên động vật linh trưởng đã xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo về độc tính.
Tháng 2/2026, nhóm nghiên cứu tiếp tục công bố bài báo khoa học liên quan trên tạp chí “Nature”, nhưng không công khai đầy đủ các cảnh báo an toàn từ thí nghiệm trên động vật, việc bệnh nhi tử vong và những xung đột lợi ích tài chính liên quan.
Cách công bố này trở thành một trong những nội dung bị cơ quan điều tra xác định có sai phạm.
Khiếu nại không được giải quyết, báo chí quốc tế vào cuộc
Sau cái chết của con gái, tháng 4/2026, gia đình gửi đơn khiếu nại tới Đại học Giao thông Thượng Hải, yêu cầu xử lý những người liên quan. Tuy nhiên, theo phản ánh của gia đình, nhà trường không có biện pháp kỷ luật thực chất đối với Cừu Tử Long.
Tháng 6/2026, gia đình tiếp tục gửi thư tới tạp chí “Nature”, yêu cầu rút bài nghiên cứu liên quan. Một phó tổng biên tập của tạp chí trả lời rằng các vấn đề về đạo đức nghiên cứu không thuộc phạm vi thẩm định tính toàn vẹn dữ liệu của tạp chí, mà cần được trường đại học giải quyết.
Không đạt được kết quả như mong muốn, gia đình quyết định công khai toàn bộ sự việc với Retraction Watch và “Science”. Cuộc điều tra của hai đơn vị này được công bố vào tháng 7/2026, khiến vụ việc nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế.
Sau đó, chính quyền thành phố Thượng Hải thành lập tổ công tác chuyên trách để điều tra, làm rõ trách nhiệm của nhóm nghiên cứu, bệnh viện và các cá nhân liên quan. Kết luận được công bố ngày 13/11 đã xác nhận nhiều cáo buộc trước đó của gia đình.
Dư luận đòi truy cứu trách nhiệm hình sự
Mặc dù cơ quan điều tra đã công bố hàng loạt sai phạm và áp dụng hình thức kỷ luật đối với những người liên quan, mức xử lý vẫn bị cho là chưa tương xứng với hậu quả.
Một trong những câu hỏi được đặt ra nhiều nhất là tại sao những người trực tiếp tham gia triển khai nghiên cứu tại Bệnh viện Tân Hoa lại không có ai bị sa thải. Dư luận cũng đặt vấn đề về trách nhiệm của Hội đồng đạo đức bệnh viện: Vì sao những cảnh báo độc tính từ thí nghiệm trên khỉ chưa được giải quyết thỏa đáng mà nghiên cứu vẫn được thông qua? Tại sao gia đình không được thông báo đầy đủ về những nguy cơ có thể dẫn đến tử vong?
Một ý kiến chỉ trích gay gắt: “Chẳng lẽ chỉ cần cầm tờ giấy gọi là ‘đơn đồng ý tham gia nghiên cứu’ thì có thể coi đó là lá bùa miễn trách nhiệm? Họ thực sự coi người dân là chuột bạch hay sao? Giới hạn đạo đức ở đâu?”
Nhiều người yêu cầu cơ quan chức năng xem xét trách nhiệm hình sự của những cá nhân liên quan, thay vì chỉ dừng lại ở kỷ luật hành chính và kỷ luật Đảng.
Đáng chú ý, một số bác sĩ Trung Quốc còn cho rằng tình trạng hội đồng đạo đức chỉ làm thủ tục hình thức, trong khi những nghiên cứu chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn vẫn được triển khai trên bệnh nhân, hiện nay không phải hiện tượng cá biệt.
Một bác sĩ dẫn lời trao đổi trong các nhóm chuyên môn: “Đây không phải trường hợp cá biệt, nhiều bệnh viện khác cũng có tình trạng tương tự”. Người này cho rằng một số nghiên cứu chưa đáp ứng yêu cầu đạo đức vẫn đang được triển khai trong môi trường lâm sàng.
Những nhận định này chưa phải kết luận chính thức về tình trạng vi phạm tại các bệnh viện khác. Tuy nhiên, chúng cho thấy vụ việc đã vượt ra ngoài phạm vi trách nhiệm của một nhóm nghiên cứu, trở thành vấn đề lớn về cơ chế giám sát đạo đức trong nghiên cứu y học tại Trung Quốc.
Câu hỏi đặt ra không chỉ là ai phải chịu trách nhiệm về cái chết của bé gái 6 tuổi, mà còn là liệu hệ thống giám sát tại các trường đại học và bệnh viện có đủ khả năng ngăn chặn những thử nghiệm nguy hiểm tương tự trước khi xảy ra hậu quả hay không.
Theo Xinhua, Jimunews
