Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến tuần tới. Kiểm soát vũ khí hạt nhân và cuộc chiến tại Iran được cho là những vấn đề trọng tâm, trong khi khả năng đạt thỏa thuận cụ thể vẫn còn bỏ ngỏ.
Nhà Trắng hôm 13/11 xác nhận cuộc gặp ba bên giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga sẽ diễn ra bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc.
“Tổng thống Trump sẽ kết thúc chuyến thăm Trung Quốc bằng cuộc gặp ba bên giữa Tổng thống Mỹ, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Tổng thống Liên bang Nga”, Olivia Wales, trợ lý thư ký báo chí Nhà Trắng, thông báo.
Theo bà Wales, ông Trump dự định thảo luận về vấn đề “cắt giảm vũ khí hạt nhân”, đồng thời cho rằng sự phổ biến của loại vũ khí này là mối nguy hiểm rất lớn.
Hãng tin Associated Press (AP) nhận định đây là cuộc gặp chưa từng có giữa lãnh đạo ba cường quốc sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới. Cuộc gặp dự kiến diễn ra vào ngày 19/11, trong khuôn khổ hội nghị APEC tại Thâm Quyến.
Trước đó, Tổng thống Trump nhiều lần đề cập mong muốn đạt được một thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân có sự tham gia của cả Mỹ, Nga và Trung Quốc. Ông cho rằng một thỏa thuận như vậy sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh toàn cầu.
Theo AP, hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga đã hết hiệu lực hồi tháng 2, lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ khiến hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới không còn chịu các giới hạn theo thỏa thuận này. Sau khi hiệp ước New START hết hạn, ông Trump đã từ chối đề nghị của Nga về việc gia hạn thỏa thuận song phương thêm một năm, đồng thời kêu gọi xây dựng một thỏa thuận mới, “tốt hơn và hiện đại hóa hơn”, có cả Trung Quốc tham gia.
Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận ba bên không dễ dàng. Theo ước tính của Lầu Năm Góc, Trung Quốc hiện sở hữu hơn 600 đầu đạn hạt nhân, thấp hơn nhiều so với con số hơn 5.000 đầu đạn của cả Mỹ và Nga. Bắc Kinh từ lâu tỏ ra không mặn mà với các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân, do quy mô kho vũ khí của nước này còn cách xa hai cường quốc còn lại.
Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết cuộc gặp tại Thâm Quyến trước hết nhằm mở đầu một cuộc đối thoại có triển vọng về giải trừ vũ khí hạt nhân. Washington không kỳ vọng ba bên sẽ công bố bất kỳ thỏa thuận nào ngay sau cuộc gặp.
SCMP hôm 11/11 đưa tin các cuộc trao đổi giữa Mỹ, Trung Quốc và Nga trong nhiều tuần qua còn tập trung vào khả năng kiểm soát việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong kho vũ khí hạt nhân, đặc biệt là các hệ thống chỉ huy và kiểm soát hạt nhân.
Theo những nguồn tin am hiểu quá trình chuẩn bị được SCMP dẫn lời, ba nước đang tìm kiếm những lĩnh vực có thể đạt đồng thuận, trong đó có vai trò của AI trong việc quản lý và vận hành lực lượng hạt nhân. Một cam kết về kiểm soát AI trong lĩnh vực này có thể trở thành một phần của chương trình nghị sự rộng hơn về quản trị toàn cầu. Tuy nhiên, đây mới là phương án đang được thảo luận, chưa phải thỏa thuận đã được các bên thống nhất.
Thông tin về chương trình nghị sự được đưa ra trong bối cảnh Washington thúc đẩy đối thoại cấp cao với Bắc Kinh và Moscow. Hãng tin Reuters ngày 12/11 cho biết Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm, thảo luận về chuyến công du Trung Quốc của ông Trump cũng như cuộc gặp cấp lãnh đạo bên lề APEC.
Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, hai bên nhất trí về tầm quan trọng của các cuộc trao đổi thực chất giữa lãnh đạo cấp cao nhằm thúc đẩy hòa bình và giải trừ vũ khí hạt nhân, kể cả trong khuôn khổ một cuộc gặp ba bên tiềm năng có sự tham gia của Nga.
Ngoài vấn đề hạt nhân, cuộc chiến tại Iran cũng có thể được đưa ra thảo luận. Một quan chức cấp cao Mỹ nói với các phóng viên rằng ông Trump có ý định trao đổi với ông Tập Cận Bình và ông Vladimir Putin về cuộc chiến này.
Trong khi đó, chiến sự Ukraine sẽ không nằm trong chương trình nghị sự của cuộc gặp, theo quan chức trên. “Chúng tôi gần đây đã có nhiều cuộc gặp với phía Nga, nhưng Trung Quốc thực sự không tham gia vào tiến trình đó, vì vậy việc thảo luận vấn đề Ukraine tại cuộc gặp này dường như không phù hợp”, người này giải thích.
Dù vậy, AP dẫn lời các nhà phân tích cho rằng cuộc gặp có thể mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn là tạo ra những đột phá thực chất. Việc ba nhà lãnh đạo cùng xuất hiện có thể giúp Chủ tịch Tập Cận Bình phô diễn ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc, đồng thời tạo cơ hội để Tổng thống Putin thể hiện vị thế ngang hàng với Washington và Bắc Kinh.
Cuộc gặp cũng có thể làm lu mờ chương trình nghị sự chính của APEC, hội nghị quy tụ 21 nền kinh tế tại Thâm Quyến. Một số chuyên gia nhận định việc tổ chức cuộc gặp ba bên với Nga có thể khiến nỗ lực của Trung Quốc nhằm thể hiện vai trò ủng hộ chủ nghĩa đa phương và thương mại tự do trở nên phức tạp hơn.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky từng bày tỏ lo ngại cuộc gặp ba bên có thể trở thành diễn đàn để các cường quốc thảo luận về tương lai Ukraine mà không có sự tham gia của Kiev. Đây cũng là một trong những lý do khiến kế hoạch gặp gỡ giữa ba nhà lãnh đạo thu hút sự chú ý của các nước châu Âu và những đồng minh của Mỹ.
Theo SCMP, AP, Reuters
