Dự thảo Luật gồm 9 chương, 74 điều, hướng tới đổi mới phương thức quản lý, kiểm soát nguy cơ trên toàn bộ chuỗi cung ứng và giảm thủ tục hành chính không cần thiết.
Kiểm soát nguy cơ từ sản xuất đến tiêu dùng
Một trong những thay đổi quan trọng của dự thảo là chuyển sang quản lý ATTP dựa trên kiểm soát nguy cơ ở từng mắt xích, từ sản xuất ban đầu đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Việc kiểm soát được thực hiện từ khâu trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ đến sơ chế, chế biến, bảo quản, lưu thông và phân phối. Dự thảo đặt ra các giới hạn về tồn dư thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và tác nhân gây ô nhiễm ngay từ khâu sản xuất ban đầu.
Ở khâu lưu thông, cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát thị trường, chủ động lấy mẫu thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, thu hồi và tiêu hủy sản phẩm không bảo đảm an toàn.
Đáng chú ý, kết quả đánh giá nguy cơ sẽ là cơ sở để quyết định hoặc điều chỉnh biện pháp quản lý phù hợp. Việc phân loại thực phẩm có nguy cơ cao, trung bình, thấp không thể chỉ dựa trên danh mục mà cần tính đến bản chất mối nguy và khả năng kiểm soát trong quá trình sử dụng.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan dẫn ví dụ thịt gà có thể chứa vi khuẩn Salmonella gây tiêu chảy, nhưng nếu được nấu chín đúng cách, vi khuẩn có thể bị tiêu diệt. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào sự hiện diện của vi khuẩn để mặc nhiên xếp thịt gà vào nhóm thực phẩm rủi ro cao.
Cách tiếp cận này nhằm chủ động phòng ngừa sự cố, thay vì chỉ xử lý khi vi phạm xảy ra. Khi có sự cố, việc đánh giá nguy cơ sẽ hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, thu hồi và tiêu hủy thực phẩm không an toàn kịp thời.
Thu hẹp diện phải đăng ký công bố sản phẩm
Dự thảo đề xuất thay đổi đáng kể phương thức quản lý công bố sản phẩm, giảm yêu cầu tiền kiểm đối với phần lớn mặt hàng thực phẩm.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, phần lớn sản phẩm sẽ thực hiện công bố tiêu chuẩn sản phẩm hoặc không phải công bố. Những nhóm dự kiến phải đăng ký bản công bố sản phẩm gồm thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe; sản phẩm dành cho nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, trẻ dưới 36 tháng tuổi, phụ nữ có thai; và sản phẩm có tác dụng duy trì, tăng cường, cải thiện chức năng cơ thể, giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc điều chỉnh chế độ ăn của người bệnh dưới sự giám sát của nhân viên y tế.
Dự thảo cũng đề xuất công nhận hoặc thừa nhận các chứng nhận hệ thống quản lý ATTP như HACCP, ISO 22000, thay vì yêu cầu cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện tương ứng.
Những thay đổi này nhằm giảm thủ tục, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, giảm tiền kiểm không đồng nghĩa với giảm yêu cầu bảo đảm ATTP. Dự thảo quy định rõ đối tượng, nguyên tắc, biện pháp và tần suất hậu kiểm; tăng cường giám sát, lấy mẫu thực phẩm trên thị trường và xử lý vi phạm.
Dự thảo đồng thời khuyến khích Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hiệp hội ngành hàng và người dân tham gia giám sát hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Siết quản lý thực phẩm kinh doanh trực tuyến
Để khắc phục khoảng trống pháp lý trong kinh doanh thực phẩm trực tuyến, dự thảo quy định trách nhiệm của người bán trên sàn thương mại điện tử, cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và chủ quản nền tảng.
Các chủ thể có trách nhiệm giám sát hoạt động kinh doanh, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và thực hiện trách nhiệm khi xảy ra ngộ độc hoặc phát hiện nguy cơ mất ATTP.
Dự thảo cũng bổ sung điều kiện bảo đảm ATTP đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến, tăng cường quản lý thức ăn đường phố và cơ sở cung cấp suất ăn tập thể.
Các cơ sở phải kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, đáp ứng điều kiện kinh doanh và cập nhật kiến thức về ATTP. Chính quyền địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát, đặc biệt đối với các cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ.
Số hóa dữ liệu, thống nhất đầu mối quản lý
Dự thảo quy định xây dựng hệ thống dữ liệu ATTP thống nhất từ trung ương đến địa phương, kết nối và chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia cùng dữ liệu của các bộ, ngành.
Hệ thống dự kiến bao gồm thông tin về vòng đời sản phẩm, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, tổ chức thử nghiệm, kết quả thanh tra, kiểm tra, giám sát và các vụ ngộ độc thực phẩm. Dữ liệu này được kỳ vọng hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, nhận diện nguy cơ và xử lý sự cố hiệu quả hơn.
Về tổ chức bộ máy, Bộ Y tế được xác định là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP. UBND các cấp tổ chức quản lý tại địa phương theo hướng thống nhất một đầu mối ở mỗi cấp.
Các bộ tiếp tục phối hợp theo chức năng, nhiệm vụ được phân công, trong đó có kiểm soát ATTP ở khâu sản xuất ban đầu, kiểm tra thực phẩm xuất nhập khẩu, phòng chống thực phẩm giả và gian lận thương mại.
Ngoài ra, dự thảo sửa đổi nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có xung đột giữa Luật ATTP và các luật khác; điều chỉnh thuật ngữ theo hướng phù hợp với hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm quốc tế (Codex); thay hoạt động “kiểm nghiệm” bằng “thử nghiệm” để thống nhất với pháp luật hiện hành.
Các thay đổi hướng tới giảm thủ tục hành chính, chuyển trọng tâm sang quản lý nguy cơ và tăng cường giám sát thực tế. Hiệu quả của phương thức mới sẽ phụ thuộc vào năng lực hậu kiểm, khả năng truy xuất nguồn gốc và việc phối hợp xử lý vi phạm trên toàn chuỗi cung ứng.
