Tại phiên thảo luận tổ về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Quốc hội Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) đề nghị nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên 85% mỗi mặt chính.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng đồng tình và đề nghị bổ sung số điện thoại hỗ trợ cai nghiện, thay đổi mẫu cảnh báo định kỳ và quy định rõ thời hạn thực hiện để tránh doanh nghiệp trì hoãn.
Đây là đề xuất cần thiết trong bối cảnh nhiều quốc gia đã tăng diện tích cảnh báo, còn Việt Nam vẫn duy trì mức 50% từ năm 2013. Vấn đề không chỉ là diện tích in ấn, mà là làm sao để cảnh báo đủ nổi bật, truyền tải rõ nguy cơ sức khỏe và hạn chế sức hấp dẫn của bao thuốc lá.
Việt Nam tụt hạng về diện tích cảnh báo
Theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện hành, cảnh báo sức khỏe phải chiếm ít nhất 50% diện tích mỗi mặt chính trước và sau của bao, tút, hộp thuốc lá; nội dung cảnh báo được thay đổi định kỳ 2 năm/lần. Việt Nam sử dụng bộ sáu mẫu cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh từ năm 2013.
Trong khi Việt Nam vẫn giữ nguyên diện tích cảnh báo 13 năm qua, thì nhiều quốc gia đã tăng đáng kể tỷ lệ này.
Theo báo cáo năm 2025 của Hiệp hội Ung thư Canada, có 77 quốc gia và vùng lãnh thổ dành ít nhất 65% diện tích hai mặt chính của bao thuốc lá cho cảnh báo sức khỏe; 25 nơi áp dụng mức từ 75% trở lên và 11 nơi đạt từ 85% trở lên.
Tại Đông Nam Á, Thái Lan dành 85% diện tích mỗi mặt bao thuốc lá cho cảnh báo. Singapore, Lào, Myanmar và Brunei áp dụng mức 75%; Malaysia đạt 65%. Đông Timor dành 85% mặt trước và 100% mặt sau cho cảnh báo.
Việt Nam cùng Philippines và Indonesia vẫn ở mức 50%. Theo báo cáo trên, thứ hạng của Việt Nam giảm từ vị trí thứ 28 thế giới năm 2014 xuống thứ 95 trong 140 quốc gia.
Khoảng cách này cho thấy quy định hiện hành đã chậm hơn xu hướng quốc tế. Đề xuất nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85% mỗi mặt chính sẽ giúp Việt Nam tiến gần hơn tới nhóm quốc gia áp dụng cảnh báo ở mức cao.
Đặc biệt, mức cảnh báo sức khỏe tối thiểu 85% diện tích mỗi mặt chính của bao bì thuốc lá cần được quy định rõ ngay trong Luật sửa đổi, tương tự cách Luật hiện hành đã quy định mức 50%, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết về mẫu cảnh báo, lộ trình áp dụng và tổ chức thực hiện.
Cảnh báo phải đủ lớn và được đổi mới
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá là một trong những biện pháp kiểm soát thuốc lá có hiệu quả cao và chi phí thấp. Chi phí in cảnh báo do doanh nghiệp sản xuất thuốc lá thực hiện, không phải ngân sách nhà nước.
Bằng chứng quốc tế cho thấy cảnh báo bằng hình ảnh có tác động mạnh hơn cảnh báo chỉ bằng chữ. Hình ảnh trực quan giúp tăng sự chú ý, khả năng ghi nhớ thông tin về tác hại của thuốc lá, làm giảm sức hấp dẫn của bao bì, thúc đẩy ý định bỏ thuốc và góp phần ngăn thanh thiếu niên bắt đầu hút thuốc. Cảnh báo càng lớn và càng nổi bật trên hai mặt chính, thông điệp càng có cơ hội được người tiêu dùng tiếp nhận.
Tuy nhiên, tăng diện tích là chưa đủ nếu hình ảnh cảnh báo không còn sức thu hút. Một nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy hiệu quả và tác động cảnh báo của cả sáu mẫu đang áp dụng tại Việt Nam đều giảm rõ rệt so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2013.
Vì vậy, việc đổi mới mẫu cảnh báo cần được thực hiện song song với tăng diện tích. Nếu hình ảnh được sử dụng quá lâu, người hút thuốc sẽ quen mắt và ít chú ý đến thông điệp cảnh báo.
Mục tiêu không chỉ là có cảnh báo xuất hiện trên bao thuốc, mà phải duy trì được khả năng thu hút sự chú ý và truyền tải nguy cơ sức khỏe.
Không để quy định mới nằm trên giấy
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị bổ sung số điện thoại hỗ trợ cai nghiện trên bao thuốc lá. Thông tin này giúp người hút thuốc có đầu mối tìm kiếm hỗ trợ khi muốn từ bỏ thuốc lá, thay vì chỉ tiếp nhận cảnh báo về nguy cơ bệnh tật.
Ông cũng đề nghị quy định rõ thời hạn thay đổi mẫu cảnh báo và cơ chế giám sát, tránh để doanh nghiệp trì hoãn thực hiện. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm quy định mới được triển khai thực chất, không dừng ở việc ban hành trên giấy.
Nâng diện tích cảnh báo lên 85% sẽ giúp thông tin về tác hại sức khỏe nổi bật hơn và thu hẹp không gian quảng bá sản phẩm. Với thanh thiếu niên, những cảnh báo đủ lớn, trực quan và đổi mới sẽ góp phần ngăn việc hút thuốc từ sớm.
Sau hơn 13 năm duy trì mức 50%, đã đến lúc Việt Nam tăng diện tích cảnh báo, đổi mới hình ảnh và bảo đảm thực thi nghiêm túc để phát huy hiệu quả phòng ngừa.
