Trong hơn hai thập kỷ, B-2 Spirit luôn được xem là biểu tượng cho công nghệ oanh tạc cơ tàng hình tiên tiến hàng đầu của Mỹ. Thiết kế cánh bay độc đáo, tầm hoạt động xa cùng khả năng mang cả vũ khí thông thường lẫn vũ khí hạt nhân giúp mẫu máy bay này trở thành một trong những khí tài đáng gờm nhất của quân đội Mỹ. Giờ đây, B-21 Raider, dòng máy bay kế nhiệm, đang chuẩn bị đảm nhận vai trò đó với thiết kế hướng tới môi trường tác chiến ngày càng khắc nghiệt, nơi các hệ thống phòng không phát triển mạnh và không phận bị kiểm soát chặt chẽ hơn.

Được Northrop Grumman phát triển cho Không quân Mỹ, B-21 không đơn thuần là phiên bản mới hơn của B-2. Mẫu oanh tạc cơ này tích hợp những bước tiến về công nghệ tàng hình, kết nối mạng, năng lực tính toán và khả năng bảo dưỡng. Những cải tiến đó phản ánh sự thay đổi của tác chiến đường không tầm xa kể từ khi B-2 bắt đầu phục vụ trong thập niên 1990.

Từ B-2 Spirit đến B-21 Raider

B-2 được phát triển trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh với nhiệm vụ xuyên thủng không phận Liên Xô được bảo vệ nghiêm ngặt, tấn công các mục tiêu chiến lược mà không bị radar phát hiện. Máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 7/1989 và chính thức đi vào hoạt động năm 1997.

Cấu hình cánh bay, vật liệu composite và lớp phủ hấp thụ sóng radar giúp B-2 giảm khả năng bị phát hiện. Máy bay được trang bị 4 động cơ General Electric F118, có sải cánh 52 m, tầm hoạt động khoảng 6.000 hải lý (11.112 km) khi không tiếp dầu và tải trọng vũ khí tối đa 27.216 kg.

Oanh tạc cơ này có thể mang cả vũ khí thông thường lẫn vũ khí hạt nhân, trong đó có các loại đạn dẫn đường chính xác và bom xuyên phá công sự hạng nặng GBU-57 Massive Ordnance Penetrator. Tháng 6/2025, các máy bay B-2 đã sử dụng loại bom nặng khoảng 13,6 tấn này trong chiến dịch Midnight Hammer nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran.

Tuy nhiên, thiết kế tiên tiến của B-2 cũng kéo theo yêu cầu bảo dưỡng rất lớn. Lớp phủ tàng hình và kết cấu chuyên dụng của máy bay đòi hỏi phải được kiểm tra, phục hồi cẩn thận để duy trì khả năng giảm tín hiệu radar. Vì vậy, việc bảo đảm B-2 luôn trong trạng thái sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ vẫn là thách thức đáng kể đối với Không quân Mỹ.

B-21 được phát triển nhằm giải quyết những yêu cầu này, đồng thời mang đến một nền tảng linh hoạt hơn cho các chiến dịch quân sự trong tương lai.

B-21 khác biệt ở những điểm nào?

Tương tự B-2, B-21 sử dụng cấu hình cánh bay và bố trí vũ khí bên trong thân nhằm giảm tín hiệu radar. Tuy nhiên, Raider được tích hợp những tiến bộ trong vật liệu tàng hình, thiết kế tích hợp hệ thống động lực và công nghệ kỹ thuật số, tích lũy qua nhiều thập kỷ phát triển hàng không quân sự.

Không quân Mỹ mô tả B-21 là oanh tạc cơ tấn công xuyên phá có khả năng sử dụng cả hai loại vũ khí, được thiết kế để đưa vũ khí thông thường và vũ khí hạt nhân tới các mục tiêu nằm sâu trong khu vực phòng thủ kiên cố. Khác với B-2, Raider còn được phát triển dựa trên kiến trúc hệ thống mở.

Cách tiếp cận này cho phép các kỹ sư cập nhật phần mềm, tích hợp cảm biến mới và bổ sung vũ khí mà không cần thiết kế lại toàn bộ máy bay. Nhờ đó, oanh tạc cơ có thể thích ứng linh hoạt hơn khi các hệ thống radar, năng lực tác chiến điện tử và công nghệ phòng không tiếp tục phát triển.

B-21 cũng sẽ hoạt động trong một hệ thống tác chiến rộng lớn hơn, kết hợp các năng lực tình báo, giám sát và trinh sát, tác chiến điện tử, thông tin liên lạc cùng nhiều hệ thống khác. Thay vì chỉ hoạt động như một máy bay tấn công độc lập, Raider được thiết kế để trao đổi dữ liệu với các nền tảng quân sự khác, qua đó tham gia vào một mạng lưới tác chiến kết nối.

Nhiều thông số kỹ thuật của B-21 hiện vẫn thuộc diện mật. Không quân Mỹ chưa công bố chính xác tầm bay, tốc độ, tải trọng vũ khí hay mức độ bộc lộ tín hiệu radar của máy bay. Điều này khiến việc so sánh trực tiếp hiệu suất giữa B-21 và B-2 gặp nhiều hạn chế.

Hướng tiếp cận mới về chi phí vận hành và sản xuất

B-21 còn được thiết kế để giảm gánh nặng bảo dưỡng và chi phí trong suốt vòng đời hoạt động. Vật liệu cùng phương pháp chế tạo mới được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian và giảm nguồn lực cần thiết để duy trì các đặc tính tàng hình của máy bay.

Theo Không quân Mỹ, chi phí mua sắm bình quân cho mỗi chiếc B-21 là 692 triệu USD, tính theo giá trị đồng USD năm tài khóa 2022. Mức này được xác định dựa trên kế hoạch mua tối thiểu 100 máy bay. Đây là con số bao gồm các khoản chi phí liên quan đến hoạt động mua sắm, do đó không thể so sánh trực tiếp với chi phí chế tạo mỗi chiếc B-2 trong quá khứ, vốn được tính theo một phương pháp kế toán khác.

Hiện Không quân Mỹ có kế hoạch mua ít nhất 100 chiếc Raider, dù một số quan chức quân sự cấp cao từng đề cập khả năng mở rộng quy mô đội bay.

Tính đến năm 2026, B-21 vẫn đang trong giai đoạn bay thử nghiệm. Máy bay đã thực hiện thành công hoạt động tiếp dầu trên không với máy bay KC-135 Stratotanker, một cột mốc quan trọng đối với khả năng thực hiện nhiệm vụ tầm xa. Không quân Mỹ đặt mục tiêu tiếp nhận những chiếc B-21 đầu tiên để đưa vào hoạt động tại căn cứ không quân Ellsworth, bang South Dakota, vào năm 2027. Năng lực sản xuất cũng đã được mở rộng thêm 25% nhằm đẩy nhanh tiến độ bàn giao.

Vì sao B-2 vẫn giữ vai trò quan trọng?

Sự xuất hiện của B-21 không đồng nghĩa B-2 sẽ lập tức bị loại biên. Không quân Mỹ vẫn tiếp tục đầu tư nâng cấp, bảo dưỡng và cải thiện khả năng tàng hình để duy trì hoạt động của phi đội hiện có cho đến khi dòng máy bay kế nhiệm sẵn sàng đảm nhận nhiệm vụ.

Hai mẫu oanh tạc cơ đại diện cho những giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển công nghệ hàng không tàng hình. B-2 từng chứng minh một máy bay ném bom chiến lược cỡ lớn có thể xuyên thủng hệ thống phòng không hiện đại nhờ thiết kế giảm khả năng bị radar phát hiện. Trong khi đó, B-21 phát triển nền tảng này bằng phần mềm linh hoạt hơn, khả năng kết nối tiên tiến và định hướng duy trì hoạt động lâu dài.

Ý nghĩa của Raider sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc máy bay khó bị phát hiện đến mức nào, mà còn nằm ở khả năng phối hợp hiệu quả với các hệ thống quân sự khác và thích ứng trước những mối đe dọa thay đổi. Khi Không quân Mỹ chuẩn bị đưa B-21 vào biên chế, quá trình chuyển giao này đánh dấu bước chuyển từ công nghệ tàng hình tiên phong thời Chiến tranh Lạnh sang thế hệ máy bay tấn công tầm xa có khả năng kết nối và thích ứng kỹ thuật số cao hơn.

Theo IE