Trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae tại Việt Nam, sáng 2/5, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Thủ tướng Nhật Bản đã có cuộc gặp báo chí thông báo kết quả hội đàm.
Trong đó, hai bên đã cam kết, thống nhất thúc đẩy nhiều nội dung hợp tác về năng lượng và chuỗi cung ứng chiến lược.
Một trong những điểm đáng chú ý là Nhật Bản cam kết hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn trong khuôn khổ Sáng kiến “Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á” (Power Asia). Thủ tướng Nhật Bản cho biết đây là dự án đầu tiên theo Sáng kiến POWERR ASIA do bà mới khởi xướng trong khuôn khổ AZEC.
Vai trò của Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn
Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn là một trong hai nhà máy lọc dầu lớn nhất tại Việt Nam (cùng với Nhà máy lọc dầu Dung Quất).
Dự án Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn được khởi công từ tháng 10/2013 với tổng vốn đầu tư gần 9,3 tỷ USD. Nhà máy chính thức vận hành thương mại từ cuối năm 2018. Đây là tổ hợp lọc hóa dầu quy mô lớn, sử dụng công nghệ chế biến sâu hiện đại, với công suất giai đoạn một khoảng 200.000 thùng dầu thô mỗi ngày, tương đương khoảng 10 triệu tấn dầu thô mỗi năm.
Theo công bố từ Tập đoàn PVN, Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn chiếm tới 35 - 40% thị phần cung ứng xăng dầu trong nước, đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng của Việt Nam.
Nhà máy này phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung dầu thô từ Kuwait - quốc gia giáp ranh với Iran - sở hữu trữ lượng dầu lớn và là một trong những nhà xuất khẩu dầu thô quan trọng của thế giới.
Sở dĩ Nhà máy Nghi Sơn phải nhập dầu từ Kuwait vì nhà máy này được thiết kế để phù hợp hoạt động lọc dầu có hàm lượng lưu huỳnh cao, trong khi dầu thô được khai thác trong nước chỉ phù hợp với loại dầu nhẹ.
Một lý do khác giải thích việc Nghi Sơn phải nhập dầu thô từ quốc gia Trung Đông nói trên là vì thỏa thuận kí kết ban đầu.
Cụ thể, Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn – đơn vị vận hành nhà máy lọc dầu cùng tên được góp vốn bởi 4 cổ đông là Tập đoàn Dầu khí quốc gia Việt Nam (PVN), Công ty Dầu khí quốc tế Kuwait KPI (Kuwait), Công ty Idemitsu Kosan và Công ty Hóa chất Mitsui (Nhật Bản).
Trong đó Công ty Dầu khí Kuwait nắm 35,1% vốn đầu tư của tổ hợp lọc dầu này. Theo thỏa thuận Kuwait sẽ bảo đảm nguồn dầu thô ổn định dài hạn cho nhà máy Nghi Sơn theo thiết kế.
Việc phụ thuộc vào một nguồn dầu thô nhất định đặt ra nhiều thách thức trong việc vận hành nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại khu vực Trung Đông diễn ra trong những tháng đầu năm 2026 khiến thị trường dầu thô toàn thế giới gần như đảo lộn.
Mặc dù phía Nghi Sơn cho biết hoạt động sản xuất của nhà máy chưa ghi nhận bất kỳ ảnh hưởng tức thời nào từ căng thẳng Trung Đông. Tuy nhiên, để phòng rủi ro căng thẳng kéo dài, công ty sẽ đẩy nhanh công tác đa dạng hóa nguồn dầu thô.
Hành động này giúp bảo đảm an ninh nguồn cung và duy trì vận hành ổn định nhà máy, góp phần đáp ứng nhu cầu năng lượng của Việt Nam.
Trong quá khứ, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn từng đối diện khó khăn về tài chính, đồng thời có thời gian gặp sự cố kỹ thuật nên phải ngừng sản xuất. Nhà máy đã giảm công suất từ mức 100% xuống còn 80%, và có thời điểm giảm xuống 55-80%.
Điều này khiến cho việc cung cấp xăng dầu cho các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu theo các hợp đồng đã ký bị thiếu hụt, gây ảnh hưởng đến hoạt động cung ứng xăng dầu liên tục cho thị trường trong nước. Nguồn cung xăng dầu nội địa khi đó đổ dồn lên vai Nhà máy lọc dầu Dung Quất và nguồn nhập từ bên ngoài.
Đằng sau cam kết hỗ trợ nguồn cung dầu thô cho Việt Nam
Trong bối cảnh tình hình tại Trung Đông diễn biến phức tạp từ cuối tháng 2/2026 đến nay, nhiều quốc gia trên thế giới đã bị ảnh hưởng trực tiếp liên quan đến việc thiếu hụt nguồn cung dầu.
Trong khi đó, Nhật Bản nổi lên như một quốc gia “miễn nhiễm” ngắn hạn với sự thiếu hụt loại nhiên liệu này.
Thủ tướng Takaichi Sanae hồi tháng 4 đã khẳng định: “Nhật Bản hiện có lượng dự trữ dầu đủ dùng trong khoảng 8 tháng (đến đầu năm 2027), và việc tìm nguồn cung ứng thay thế đang tiến triển đều đặn. Lượng dầu cần thiết cho toàn Nhật Bản đã được đảm bảo”.
Sở dĩ Nhật Bản tự tin như vậy là vì đây là một trong những quốc gia sở hữu kho dự trữ dầu mỏ chiến lược lớn nhất thế giới.
Tính đến thời điểm giữa tháng 4/2026, lượng dự trữ chiến lược của nước này vẫn đang mức tương đương khoảng từ 222 đến 230 ngày sử dụng trung bình. Con số này cao hơn nhiều so với mức 90 ngày do Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) quy định.
Ngoài ra, Nhật Bản còn đang mở rộng nguồn cung dầu thô từ các tuyến đường tránh qua Eo biển Hormuz và tăng cường nhập khẩu từ Mỹ. Lượng dầu từ những vị trí này được kỳ vọng sẽ trở thành “phao cứu sinh” chiến lược cho chính sách an ninh năng lượng Nhật Bản trong năm 2026.
Tại Việt Nam, dự án Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn là một trong những dự án năng lượng có vốn đầu tư Nhật Bản lớn.
Cuối năm 2025, 2 công ty đến từ Nhật Bản là Idemitsu Kosan và Công ty Mitsui Chemicals nắm lần lượt 35,1% và 4,7% vốn Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn (NSRP) – đơn vị quản lý và vận hành nhà máy Nghi Sơn.
Việc hỗ trợ nguồn cung đầu vào dầu thô cho Việt Nam nằm trong kế hoạch cụ thể hóa các sáng kiến của Nhật Bản tại khu vực như Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á, Sáng kiến Đối tác về khả năng chống chịu năng lượng và tài nguyên châu Á (POWER ASIA).
Đồng thời, việc Nhật Bản cung ứng dầu thô cho Việt Nam dự kiến sẽ góp phần gia tăng sản lượng xăng dầu trong nước, qua đó đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Theo kế hoạch, cả Việt Nam và Nhật Bản trong cuộc gặp giữa hai Thủ tướng đều đã nhất trí các biện pháp nhằm sớm đưa đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 5 tỷ USD/năm và kim ngạch thương mại song phương sớm đạt 60 tỷ USD vào năm 2030.
Hiện nay, Nhật Bản là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam: là Nhà đầu tư lớn thứ 3 của Việt Nam với 5.722 dự án FDI, tổng vốn đầu tư là 78,9 tỷ USD; Đối tác thương mại lớn thứ 4 với kim ngạch thương mại đạt 52 tỷ USD năm 2025 (gấp đôi năm 2014).
