Kể từ khi chiến sự giữa Mỹ và Iran bùng phát hồi tháng 2, đồng rial liên tục lao dốc. Việc Iran gặp khó khăn trong xuất khẩu dầu do Mỹ phong tỏa trên biển, cùng với các biện pháp trừng phạt mới của Washington, đang khiến nền kinh tế nước này chịu cú sốc ngày càng nghiêm trọng.
Lần gần nhất đồng rial phá đáy lịch sử là hôm 2/9/2026, khi tỷ giá trên thị trường khoảng 2,2 triệu rial/USD. Chỉ 27 ngày sau, đồng tiền này tiếp tục mất giá, xuống còn 2,5 triệu rial mới đổi được 1 USD.
Mức tỷ giá nói trên phản ánh diễn biến trên thị trường Iran và khác với các tỷ giá chính thức hoặc tỷ giá do nhà nước quy định.
Mỹ nói kinh tế Iran đang hướng tới “thảm họa”
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 28/9 nói với Fox News rằng nền kinh tế Iran đang tiến tới một “thảm họa”, đồng thời cho rằng các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ kết hợp với việc ngăn Iran xuất khẩu dầu đang phát huy hiệu quả như Washington kỳ vọng.
Ông Rubio cho rằng việc cắt nguồn thu từ dầu mỏ và áp đặt các biện pháp trừng phạt không chỉ nhằm gây sức ép kinh tế lên Tehran.
Theo ông ngoại trưởng Mỹ, các biện pháp này còn nhằm hạn chế nguồn tài chính mà Iran có thể sử dụng để tiến hành các hoạt động mà Washington cho là nhằm sát hại người Mỹ, người dân ở các nước khác và chính người Iran; đồng thời ngăn Tehran sản xuất vũ khí và cuối cùng hạn chế khả năng nước này tiến tới phát triển vũ khí hạt nhân.
Phát biểu của ông Rubio thể hiện cách chính quyền Mỹ lý giải mục tiêu của chiến dịch gây sức ép kinh tế đối với Iran.
Đồng rial mất giá nhanh trong chưa đầy một tháng
Diễn biến tỷ giá trong tháng 9 cho thấy tốc độ suy yếu đáng chú ý của đồng rial. Ngày 2/9, tỷ giá được ghi nhận ở mức khoảng 2,2 triệu rial/USD. Đến ngày 29/9, con số này đã lên 2,5 triệu rial/USD, tương đương mức mất giá khoảng 13,6% chỉ trong 27 ngày nếu lấy các tỷ giá thị trường nói trên để so sánh.
Đà lao dốc của đồng rial diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Iran đồng thời chịu tác động từ chiến sự, các biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu và những lệnh trừng phạt mới của Mỹ.
Đối với một nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào nguồn thu từ dầu mỏ như Iran, việc xuất khẩu dầu bị gián đoạn có thể làm suy giảm nguồn ngoại tệ, gây thêm áp lực lên tỷ giá và làm tăng chi phí nhập khẩu.
Khi đồng nội tệ tiếp tục mất giá, áp lực lạm phát cũng có nguy cơ gia tăng do hàng hóa, nguyên liệu và các sản phẩm phải nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn. Như vậy, mức 2,5 triệu rial đổi 1 USD không chỉ là một cột mốc về tỷ giá mà còn phản ánh những sức ép ngày càng lớn mà nền kinh tế Iran đang phải đối mặt trong cuộc chiến kéo dài.
Người dân Iran chịu tác động trực tiếp
Việc đồng rial mất giá, Mỹ và Iran có cách diễn giải khác nhau: Washington coi sự lao dốc của rial và suy giảm nguồn thu từ dầu là dấu hiệu chiến lược gây sức ép đang hiệu quả, là bằng chứng sức ép kinh tế đang buộc Iran phải nhượng bộ; trong khi Tehran nói đây là cái giá của chiến tranh và phong tỏa, quy trách nhiệm cho chiến tranh và sức ép của Mỹ, đồng thời sử dụng đàm phán Hormuz như một kênh tìm kiếm giảm phong tỏa và trừng phạt.
Phản ứng đáng chú ý nhất lại nằm ở đời sống kinh tế trong nước. Reuters ngày 29/9 ghi nhận giá thực phẩm cơ bản, tiền thuê nhà tăng mạnh, thất nghiệp cao và sức mua của người dân giảm sâu. Nhiều người Iran phải cắt giảm chi tiêu, chuyển nhà hoặc tìm các giải pháp phi chính thức để mua hàng hóa và dịch vụ.
Một đồng USD đổi được 2,5 triệu rial cũng đồng nghĩa với việc hàng hóa nhập khẩu, thuốc men, nguyên liệu và những mặt hàng có giá gắn với USD trở nên đắt đỏ hơn, tạo thêm áp lực lạm phát.
Quốc tế lo ngại tác động lan sang dầu mỏ
Đây là điểm có ý nghĩa vượt ra ngoài Iran. Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể đẩy giá dầu lên cao và tạo thêm áp lực lạm phát đối với nhiều nền kinh tế.
Reuters ngày 28/9 ghi nhận giá dầu Brent đã tăng gần 1%, lên khoảng 105,28 USD/thùng, trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran làm gián đoạn vận chuyển dầu khí qua Hormuz.
Vì vậy, giới trung gian như Qatar đang thúc đẩy đàm phán, còn các nước trong khu vực đặc biệt quan tâm tới việc khôi phục dòng chảy năng lượng và tránh xung đột lan rộng.
Theo LTN, TVBS
