Các nhà khoa học Trung Quốc đã tận dụng quá trình bay hơi nước để tạo ra nguồn điện liên tục cả ngày lẫn đêm bằng một thiết bị độc đáo làm từ cây sen, theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học có bình duyệt Device.
Công nghệ phát điện từ nước (hydrovoltaic) này có thể cung cấp nguồn điện ít cần bảo dưỡng cho các cảm biến phân tán và thiết bị điện tử công suất thấp tại những khu vực không có lưới điện, nằm gần các vùng nước lớn, theo nghiên cứu được công bố ngày 2/11.
Nhóm nghiên cứu cho biết thiết bị phát điện kết hợp thân sen và vi khuẩn có thể tạo ra dòng điện liên tục, ổn định trong hơn 30 ngày. Khi nhiều kênh thân sen được kết nối thành một hệ thống có khả năng mở rộng, thiết bị có thể cung cấp đủ điện để vận hành một chiếc điện thoại di động.
“Đầu ra ổn định và khả năng tích hợp mở rộng của thiết bị cho thấy tiềm năng ứng dụng trong việc cung cấp năng lượng phân tán cho các thiết bị công suất thấp”, nhóm nghiên cứu viết.
Khác với những nguồn năng lượng tái tạo phụ thuộc vào các điều kiện môi trường biến động như ánh sáng mặt trời, quá trình bay hơi tự nhiên diễn ra liên tục cả ngày lẫn đêm, trong suốt các mùa.
“Công nghệ này có nhiều triển vọng ứng dụng trong các hệ thống cảm biến phân tán, công suất thấp, tự cấp năng lượng và giám sát môi trường”, ông Hu Qichang, tác giả liên hệ của nghiên cứu và là giáo sư tại Đại học Nông nghiệp và Lâm nghiệp Phúc Kiến, cho biết.
Theo ông Hu, các ứng dụng tiềm năng có thể bao gồm Internet vạn vật (IoT) trong nông nghiệp, giám sát chất lượng đất và nước, cũng như theo dõi môi trường thông qua số lượng lớn cảm biến hoạt động liên tục.
Ông nhận xét rằng mỗi cảm biến thường tiêu thụ rất ít điện năng, nhưng việc triển khai chúng trên diện rộng lại đặt ra thách thức đáng kể. Pin thông thường cần được bảo dưỡng và thay thế định kỳ, điều có thể rất khó thực hiện tại những địa điểm xa xôi.
“Chúng tôi hướng tới nghiên cứu khả năng tích hợp công nghệ phát điện từ nước với những công nghệ thu năng lượng khác, chẳng hạn năng lượng mặt trời hoặc năng lượng gió, nhằm phát triển các hệ thống cung cấp năng lượng đa nguồn, bổ trợ lẫn nhau”.
Theo ông Hu, cách tiếp cận này có thể cải thiện độ tin cậy của nguồn điện trong những môi trường phức tạp. Trước đó, nhóm của ông từng công bố nghiên cứu về việc khai thác quá trình thoát hơi nước tự nhiên ở lá sen để tạo ra điện và vận hành các thiết bị điện tử nhỏ.
Theo ông Hu, nghiên cứu trước đây đã cho thấy tiềm năng khai thác các cấu trúc vận chuyển nước trong thực vật để tạo năng lượng. Tuy nhiên, nhóm cũng nhận thấy những hạn chế vốn có khi sử dụng hệ thống thực vật sống.
Điều này thúc đẩy các nhà khoa học tìm kiếm một phương pháp mới, có thể “giữ lại những ưu điểm của các cấu trúc tự nhiên này, đồng thời khắc phục những hạn chế khi sử dụng sinh vật sống”, ông cho biết.
Khác với thủy điện truyền thống, vốn thường cần cơ sở hạ tầng quy mô lớn để khai thác năng lượng từ dòng nước làm quay tua-bin, công nghệ hydrovoltaic tạo ra điện trực tiếp thông qua tương tác giữa nước và các vật liệu rắn.
“Những công nghệ khai thác nguồn năng lượng môi trường ở mức thấp có thể cung cấp điện cho các hệ thống năng lượng bền vững và phi tập trung”, nhóm nghiên cứu viết. Một trong những phương pháp đó là thu năng lượng từ quá trình bay hơi nước.
Ông Hu chỉ ra rằng hơi ẩm trong môi trường liên tục bay hơi, khác với năng lượng mặt trời vốn cần ánh sáng hoặc pin phải được sạc hay thay thế.
“Điều này mang lại một số lợi thế đối với những ứng dụng không có người giám sát thường xuyên, nơi việc bảo dưỡng định kỳ gặp nhiều khó khăn”, ông nói.
Tuy nhiên, hiệu suất của các thiết bị phát điện từ quá trình bay hơi nước hiện có vẫn bị hạn chế bởi cấu trúc lỗ rỗng bên trong thiếu tính định hướng. Điều này khiến các phân tử nước và ion khó di chuyển hiệu quả, qua đó làm giảm khả năng tạo điện.
Nhóm nghiên cứu đã lấy cảm hứng từ tự nhiên, nơi những vi khuẩn có lợi sống bên trong thực vật giúp điều hòa quá trình vận chuyển nước và chất dinh dưỡng. Sự phối hợp này đã cung cấp một “bản thiết kế” để khắc phục những thách thức về hiệu suất của các thiết bị hydrovoltaic, ông Hu cho biết.
Theo bài nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát triển một máy phát điện kết hợp những kênh lỗ rỗng thẳng đứng bên trong thân sen với vi khuẩn có hoạt tính điện hóa Geobacter sulfurreducens.
Để chế tạo thiết bị, nhóm nghiên cứu ngâm các đoạn thân sen trong hỗn hợp vi khuẩn suốt 24 giờ, tạo điều kiện để vi sinh vật định cư bên trong những kênh dẫn tự nhiên. Sau đó, thân sen được sấy đông khô và gắn các điện cực bằng lưới titan ở hai đầu.
Các nhà khoa học nhận thấy khi đặt thân sen vào nước, những kênh dẫn thẳng đứng bên trong sẽ hút độ ẩm và các ion mang điện tích lên phía trên.
Khi nước bay hơi, các ion mang điện tích dương tích tụ tại điện cực phía trên, tạo ra sự chênh lệch điện thế và từ đó sinh ra dòng điện liên tục. Các thử nghiệm cho thấy thiết bị có thể duy trì hoạt động phát điện áp thấp trong hơn 30 ngày.
Tiếp đó, các nhà nghiên cứu nối nhiều bộ phát điện đơn lẻ với nhau để kiểm tra khả năng vận hành các thiết bị nhỏ. Ba bộ phát điện được mắc nối tiếp để cung cấp điện cho một chiếc máy tính bỏ túi; trong khi một nhóm gồm sáu bộ có thể thắp sáng một bóng đèn nhỏ và vận hành màn hình mực điện tử.
Sau đó, nhóm mở rộng hệ thống thành một ma trận 16 x 16, gồm tổng cộng 256 bộ phát điện từ thân sen. Theo các nhà khoa học, hệ thống này tạo ra đủ điện để cấp nguồn cho một chiếc điện thoại di động sau khi dòng điện đi qua bộ chuyển đổi tăng áp.
“Để đánh giá khả năng tương thích với các thiết bị điện tử số, một bộ phát điện đơn lẻ được kết nối với cực cổng của một bóng bán dẫn hiệu ứng trường (FET) và kích hoạt trạng thái chuyển mạch. Kết quả này cho thấy tiềm năng ứng dụng của công nghệ trong các mạch logic số”, nhóm nghiên cứu cho biết thêm.
Ông Hu cho biết để các thiết bị phát điện này hoạt động lâu dài, không chỉ vật liệu và điện cực cần có độ ổn định cao mà còn phải duy trì được nguồn cung cấp độ ẩm và quá trình bay hơi hiệu quả.
“Do đó, nghiên cứu tiếp theo của chúng tôi sẽ tập trung vào độ ổn định lâu dài của các kênh vận chuyển bên trong, độ bền của các bề mặt tiếp xúc vật liệu và khả năng thích ứng của thiết bị với những điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thay đổi”, ông nói.
“Thông qua việc tối ưu hóa cấu trúc và các thông số vận hành của thiết bị, chúng tôi đặt mục tiêu kéo dài hơn nữa tuổi thọ sử dụng hiệu quả của nó”.
Theo bài nghiên cứu, những thách thức còn tồn tại bao gồm chi phí và các trở ngại trong quá trình chế tạo, xử lý vật liệu. Ông Hu cho biết quá trình phát triển công nghệ chắc chắn sẽ hướng tới những thiết bị nhỏ gọn và có mức độ tích hợp cao hơn.
Sự khác biệt vốn có trong cấu trúc thân sen tự nhiên và màng sinh học của vi khuẩn có thể khiến việc đáp ứng các yêu cầu về tính đồng nhất trong sản xuất hàng loạt trở nên khó khăn.
“Vì vậy, những nỗ lực trong tương lai cần tập trung vào việc sử dụng vật liệu nhân tạo để xây dựng các cấu trúc có những vi kênh định hướng, làm nền tảng phát triển các bộ phát điện tiêu chuẩn hóa”.
Theo ông Hu, mục tiêu của nhóm nghiên cứu là chắt lọc những nguyên lý về cấu trúc và chức năng từ các hệ thống tự nhiên, qua đó phát triển những thiết bị hoàn toàn tổng hợp để tạo điện bằng công nghệ hydrovoltaic.
“Chúng tôi tin rằng đây là một hướng đi quan trọng để đưa công nghệ phát điện từ nước từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm tiến tới những ứng dụng thực tế”, ông nói.
Theo SCMP