Chiều 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đã cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được đặt trước một yêu cầu không nhỏ: sửa luật không chỉ để bổ sung quy định, mà phải khắc phục được những điểm còn chồng chéo, phân tán và khó thực thi sau 15 năm áp dụng.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm (ATTP) năm 2010. Những ý kiến được nêu tập trung nhiều vào việc làm thế nào để các quy định mới rõ hơn, khả thi hơn và khi có vấn đề xảy ra thì không còn tình trạng khó xác định trách nhiệm.
Phải rõ ai chịu trách nhiệm đến cùng
Một trong những vấn đề được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh là cơ chế quản lý nhà nước về ATTP. Điều quan trọng không chỉ là xác định một đầu mối, mà phải làm rõ ai chủ trì, ai phối hợp, ai có thẩm quyền quyết định và ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố.
Đây cũng là điểm cần được thể hiện chặt chẽ trong kỹ thuật lập pháp. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho rằng quy định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về ATTP là phù hợp định hướng, nhưng cách thể hiện cần chính xác.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng lưu ý phải phân định rõ cơ quan đầu mối tham mưu giúp Chính phủ với các bộ quản lý theo ngành, đồng thời quy định cơ chế phối hợp và trách nhiệm của từng cơ quan.
Một vấn đề tưởng như chỉ liên quan đến câu chữ nhưng lại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến xử lý vi phạm là khái niệm “thực phẩm giả”.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị nghiên cứu việc đưa “thực phẩm giả” vào phần giải thích từ ngữ hoặc quy định riêng. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Nghị định 98/2020/NĐ-CP.
Điểm cần làm rõ nằm ở ranh giới giữa hàng giả và sản phẩm không bảo đảm chất lượng. Nếu quy định không thống nhất, cùng một hành vi có thể phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình kiểm tra, xử lý.
Đây là nội dung cần được hoàn thiện kỹ trong dự thảo, bởi Luật ATTP không thể đứng tách rời khỏi hệ thống pháp luật về chất lượng hàng hóa và xử lý vi phạm.
Giảm thủ tục nhưng không giảm chuẩn an toàn
Một yêu cầu xuyên suốt tại phiên họp là cải cách thủ tục phải đi cùng khả năng kiểm soát thực chất.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát các điều kiện kinh doanh, giấy tờ và chi phí tuân thủ, trong đó lưu ý những quy định liên quan đến việc bổ sung vi chất bắt buộc và đăng ký bản công bố sản phẩm.
Với những sản phẩm phải đăng ký bản công bố, cần phân biệt thay đổi có ảnh hưởng đến bản chất, an toàn hoặc công dụng với những thay đổi kỹ thuật nhỏ. Những thay đổi không làm thay đổi bản chất sản phẩm có thể được cập nhật trên hệ thống điện tử, thay vì buộc doanh nghiệp thực hiện lại toàn bộ quy trình.
Cách tiếp cận này đặt ra một nguyên tắc đáng chú ý: cải cách quản lý không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn an toàn, mà là tập trung nguồn lực vào những nơi thực sự có nguy cơ.
Đây có lẽ là phần quan trọng nhất để biến những chính sách đúng hướng thành quy định có thể vận hành.
Cơ quan thẩm tra lưu ý dự thảo hiện giao Chính phủ quy định chi tiết khá nhiều nội dung; đồng thời cần đánh giá đầy đủ năng lực kiểm nghiệm, hậu kiểm, nguồn lực tại địa phương và kinh phí xây dựng hạ tầng dữ liệu.
Chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu mà dữ liệu không được kết nối, cơ sở không đủ năng lực kiểm tra, địa phương thiếu nhân lực thì mục tiêu cải cách rất dễ gặp khoảng cách giữa quy định và thực tế.
Tương tự, thời điểm luật có hiệu lực và các quy định chuyển tiếp cũng cần được tính toán để doanh nghiệp có đủ thời gian chuẩn bị, tránh khoảng trống pháp lý hoặc gián đoạn hoạt động.
Sau 15 năm, sửa Luật An toàn thực phẩm là dịp để sắp xếp lại phương thức quản lý theo hướng rõ trách nhiệm hơn, giảm những thủ tục không cần thiết và tăng khả năng phát hiện, xử lý vi phạm.
