Ít chi tiết được công bố về thỏa thuận giữa Washington và Caracas, trong bối cảnh nhiều ý kiến chỉ trích đây là động thái nhằm kiểm soát tài nguyên của Venezuela
Mỹ tuyên bố đã giành được quyền kiểm soát một phần đáng kể trong trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela, sau khi Tổng thống Donald Trump cam kết sẽ “lấy lại” các nguồn tài nguyên năng lượng của quốc gia Nam Mỹ này.
Hôm thứ Sáu, ông Trump cho biết chính quyền Mỹ và chính phủ của Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez đã đạt được thỏa thuận, theo đó Washington sẽ nắm quyền kiểm soát đa số đối với hơn 65 tỷ thùng dầu thuộc trữ lượng đã được xác minh của Venezuela.
Nhiều chi tiết về thỏa thuận vẫn chưa được công bố. Tuy nhiên, thỏa thuận được cho là liên quan tới 17 mỏ dầu chiến lược tại Venezuela, trong đó chính phủ Mỹ sẽ hợp tác với khu vực tư nhân để khai thác dầu.
“Hợp chúng quốc Hoa Kỳ vừa ký kết một thỏa thuận với Venezuela về THƯƠNG VỤ DẦU MỎ LỚN NHẤT TRONG LỊCH SỬ THẾ GIỚI!”, ông Trump viết trên mạng xã hội khi thông báo về thỏa thuận.
Vậy đến nay những gì đã được tiết lộ, và thỏa thuận mới có thể tác động thế nào đến quan hệ Mỹ - Venezuela? Dưới đây là những vấn đề đáng chú ý.
Thỏa thuận liên quan đến bao nhiêu dầu?
Theo thông tin được công bố, thỏa thuận liên quan tới 65 tỷ thùng dầu thuộc trữ lượng của Venezuela.
Con số này tương đương khoảng 1/5 tổng trữ lượng dầu đã được xác minh của Venezuela. Theo ước tính của chính phủ Mỹ vào năm 2023, quốc gia Nam Mỹ này sở hữu khoảng 303 tỷ thùng dầu, mức trữ lượng lớn nhất thế giới.
Venezuela được ước tính nắm giữ khoảng 17% tổng trữ lượng dầu toàn cầu.
Tuy nhiên, một số chuyên gia đặt dấu hỏi về con số 65 tỷ thùng mà ông Trump đưa ra. Khi các điều khoản cụ thể chưa được công bố, xuất hiện nhận định rằng đây có thể là một thông báo mang tính phô trương nhằm tạo cú hích cho kinh tế Mỹ.
Nhà nghiên cứu thị trường dầu mỏ Rory Johnston nhận định trên mạng xã hội rằng con số 65 tỷ thùng có thể chỉ là một yếu tố gây chú ý, trong khi những thông tin thực sự quan trọng về các thỏa thuận cụ thể gần như vẫn chưa được tiết lộ.
Thỏa thuận sẽ tác động thế nào đến nguồn cung dầu của Mỹ?
Ông Trump khẳng định thỏa thuận này sẽ giúp “tăng hơn gấp đôi trữ lượng dầu của Mỹ”.
Các số liệu của chính phủ cho thấy trữ lượng dầu đã được xác minh của Mỹ đang có xu hướng giảm, còn khoảng 46 tỷ thùng vào cuối năm 2024.
Mỹ cũng duy trì Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (Strategic Petroleum Reserve), nguồn dự trữ khẩn cấp nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng trong nước.
Tuy nhiên, kho dự trữ này đang suy giảm, hiện chỉ còn khoảng 289,7 triệu thùng dầu, trong khi tổng sức chứa có thể lên tới 714 triệu thùng. Ông Trump cho rằng thỏa thuận mới với Venezuela có thể giúp bổ sung lại nguồn dầu dự trữ của Mỹ, vốn đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1982.
Điều gì dẫn đến bước ngoặt này?
Năm 2026 chứng kiến những thay đổi lớn trong tình hình Venezuela cũng như quan hệ giữa Caracas và Washington.
Từ năm 2013, Venezuela được lãnh đạo bởi Tổng thống theo đường lối xã hội chủ nghĩa Nicolas Maduro. Giai đoạn cầm quyền của ông gắn liền với nhiều cuộc bầu cử gây tranh cãi và các biện pháp trấn áp phe đối lập.
Ông Trump và ông Maduro nhiều lần công khai đối đầu. Nhà lãnh đạo Mỹ cáo buộc chính quyền Venezuela đưa các đối tượng buôn ma túy vào Mỹ, trong khi ông Maduro tố Washington can thiệp vào công việc nội bộ của Venezuela.
Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm vào ngày 3/1. Sau nhiều tuần tàu chiến Mỹ tập trung ngoài khơi Venezuela, ông Trump đã phê chuẩn một chiến dịch bắt giữ và giam giữ nhà lãnh đạo Venezuela.
Ông Maduro hiện đang chờ xét xử tại New York với các cáo buộc liên quan tới ma túy và vũ khí.
Sau chiến dịch này, ông Trump ủng hộ bà Delcy Rodriguez, cựu phó tổng thống của ông Maduro, đứng đầu chính quyền tại Caracas. Bà Rodriguez sau đó tuyên thệ nhậm chức Tổng thống lâm thời.
Chính quyền Trump cũng tuyên bố Washington sẽ kiểm soát hoạt động xuất khẩu dầu của Venezuela trong thời hạn không xác định.
Các nhà phê bình cho rằng chính quyền Mỹ đã gây sức ép buộc bà Rodriguez phải đáp ứng những yêu cầu từ Washington. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn với tạp chí The Atlantic hồi tháng 1, ông Trump từng cảnh báo rằng nếu bà Rodriguez không làm điều ông cho là đúng đắn, bà có thể phải trả một cái giá rất lớn.
Ông Trump dựa vào đâu để đưa ra tuyên bố về dầu mỏ Venezuela?
Nhiều chuyên gia đã lên án sự can thiệp của Mỹ vào Venezuela là vi phạm luật pháp quốc tế.
Tuy nhiên, chính quyền Trump coi vấn đề quyền tiếp cận nguồn dầu của Venezuela là một trong những trụ cột quan trọng trong chính sách can dự vào quốc gia Nam Mỹ này.
Trước chiến dịch ngày 3/1, ông Trump và các đồng minh từng lập luận rằng Mỹ có quyền đối với một phần nguồn dầu của Venezuela, dựa trên lịch sử các công ty nước ngoài, trong đó có doanh nghiệp Mỹ, từng tham gia hoạt động thăm dò dầu khí tại quốc gia này.
Họ cũng chỉ trích việc chính phủ Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ và thu hồi quyền kiểm soát tài nguyên từ các công ty tư nhân nước ngoài.
Tháng 12 năm ngoái, ông Trump tuyên bố phong tỏa Venezuela nhằm ngăn chặn hoạt động bán dầu - mặt hàng xuất khẩu quan trọng nhất của nước này. Khi đó, ông cáo buộc Venezuela đã “đánh cắp các mỏ dầu” từ Mỹ.
Cố vấn Stephen Miller cũng từng gọi việc Venezuela quốc hữu hóa ngành dầu mỏ là “vụ đánh cắp tài sản và của cải của Mỹ lớn nhất từng được ghi nhận”.
Tuy nhiên, luật pháp quốc tế công nhận nguyên tắc các quốc gia có “chủ quyền vĩnh viễn” đối với tài nguyên thiên nhiên của mình, nhằm bảo vệ các nước khỏi sự khai thác từ bên ngoài mà họ không mong muốn.
Vì sao thỏa thuận được công bố vào lúc này?
Thứ Sáu cũng đánh dấu tròn 6 tháng kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran bắt đầu.
Sau khi chiến sự nổ ra vào ngày 28/2, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với hoạt động vận tải thương mại. Trước chiến tranh, gần 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường biển chiến lược này.
Việc đóng cửa Hormuz đã đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao, trong đó có thị trường Mỹ. Điều này diễn ra trong bối cảnh cử tri Mỹ sẽ tham gia cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) trong tuần này dự báo tháng 8 năm nay có thể trở thành tháng 8 đắt đỏ nhất từ trước đến nay đối với giá xăng, khi người tiêu dùng Mỹ phải trả trung bình hơn 4 USD cho mỗi gallon, tương đương khoảng 3,8 lít.
Tranh chấp quanh tuyến hàng hải chiến lược này vẫn chưa kết thúc, trong khi cuộc chiến cũng tiếp tục kéo dài. Các hoạt động quân sự đang diễn ra cũng gây thêm sức ép lên nguồn cung dầu của Mỹ.
Chính quyền Trump đang mô tả thỏa thuận dầu mỏ mới như thế nào?
Ông Trump nhiều lần coi Venezuela dưới sự lãnh đạo của bà Rodriguez là hình mẫu cho cách Washington muốn xử lý các đối thủ nước ngoài, trong đó có Iran.
Ông cũng quảng bá việc Mỹ kiểm soát nguồn dầu Venezuela như một lợi ích lớn đối với nền kinh tế Mỹ trong giai đoạn chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
“Chúng tôi đang làm rất tốt ở Venezuela. Chúng tôi đang lấy rất nhiều dầu từ Venezuela và đang có quan hệ rất tốt với họ”, ông Trump nói với những người ủng hộ tại một cuộc vận động ở Las Vegas trong tháng này.
Sau đó, ông tuyên bố Mỹ đã “chi trả cho cuộc chiến” tại Venezuela bằng những gì Washington “đã lấy ra” từ quốc gia này.
“Đó là cách làm kiểu cũ, đúng không? Cách làm kiểu cũ. Kẻ chiến thắng sẽ được hưởng chiến lợi phẩm, đúng không?”, ông Trump nói trước đám đông.
Khi công bố thỏa thuận hôm thứ Sáu, ông Trump cam kết nguồn cung dầu tăng thêm sẽ “giảm đáng kể giá xăng cho toàn bộ người dân Mỹ”. Chi phí sinh hoạt được dự báo sẽ là một trong những vấn đề trọng tâm của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng mô tả thỏa thuận dầu mỏ này là một thắng lợi cho chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump.
“Điều đó cho thấy chính sách đối ngoại táo bạo của Tổng thống Trump đang mang lại những thắng lợi cho chương trình Nước Mỹ trên hết: bảo đảm nguồn dự trữ ổn định, dầu giá thấp tại khu vực của chúng ta và giảm giá xăng tại quê nhà”, ông Rubio viết.
Ông cũng khẳng định Venezuela sẽ được hưởng lợi từ thỏa thuận, khi dòng vốn đầu tư tư nhân mới có thể hỗ trợ quá trình tái thiết nền kinh tế nước này.
Bà Delcy Rodriguez phản ứng thế nào?
Bà Rodriguez cũng mô tả thỏa thuận này là một chiến thắng đối với chính quyền của bà.
Trong thông điệp đăng trên Telegram, Tổng thống lâm thời Venezuela gọi đây là một thỏa thuận “mang tính lịch sử” và cho rằng nó sẽ tạo ra “tác động đáng kể đối với sự phục hồi của đất nước”.
“Thỏa thuận sẽ tạo điều kiện cho dòng vốn đầu tư lớn nhằm phục hồi và tái thiết các cơ sở hạ tầng chiến lược phục vụ sự phát triển của ngành công nghiệp hydrocarbon”, bà Rodriguez viết.
Venezuela đã phải vật lộn với cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài, dẫn tới tình trạng thiếu hụt hàng hóa thiết yếu và lạm phát nghiêm trọng. Kể từ năm 2014, gần 8 triệu người Venezuela đã rời khỏi đất nước do áp lực kinh tế và tình hình chính trị.
Những người chỉ trích chính quyền Venezuela cho rằng tham nhũng và quản lý yếu kém đối với các doanh nghiệp nhà nước, bao gồm lĩnh vực dầu mỏ và khai khoáng, là một trong những nguyên nhân khiến nền kinh tế suy thoái. Một nguyên nhân khác thường được nhắc tới là tác động của các lệnh trừng phạt nghiêm khắc do Mỹ áp đặt.
Tuy nhiên, kể từ khi lên làm Tổng thống lâm thời, bà Rodriguez đã thúc đẩy chiến dịch thu hút đầu tư tư nhân vào các ngành công nghiệp của Venezuela, trong bối cảnh chịu sức ép từ chính quyền Trump.
Chính phủ Venezuela ước tính thỏa thuận công bố hôm thứ Sáu có thể mang về 209 tỷ USD tiền thuế cho nước này, cùng khoảng 100 tỷ USD vốn đầu tư.
Thỏa thuận sẽ kéo dài trong bao lâu?
Theo một số thông tin truyền thông, chính quyền của bà Rodriguez đã trao cho Mỹ quyền khai thác các nguồn dầu nói trên trong thời hạn 100 năm.
Những chỉ trích xoay quanh thỏa thuận là gì?
Washington có lịch sử lâu dài can thiệp vào khu vực Mỹ Latinh, trong khi ông Trump thời gian qua thúc đẩy việc khẳng định vai trò chi phối của Mỹ tại Tây Bán cầu thông qua chính sách mà ông gọi là “Học thuyết Donroe”.
Các nhà phê bình cho rằng thỏa thuận hôm thứ Sáu là một nỗ lực nhằm kiểm soát tài nguyên của Venezuela, gợi lại cách các cường quốc phương Tây từng khai thác tài nguyên tại nhiều quốc gia trong thời kỳ thuộc địa.
Ngay trước khi thỏa thuận được công bố, nhà phân tích năng lượng Gregory Brew đã so sánh những thông tin về thỏa thuận này với các nhượng quyền khai thác dầu mà Đế quốc Anh từng tìm kiếm vào đầu thế kỷ 20.
“Điều như vậy chưa từng có tiền lệ. Trường hợp gần nhất có thể là BP, khi đó vẫn thuộc sở hữu đa số của chính phủ Anh, tuyên bố quyền sở hữu đối với trữ lượng dầu tại Iraq và Iran trước Thế chiến II”, ông Brew viết trên mạng xã hội.
Bản thân ông Trump cũng từng sử dụng khẩu hiệu “Manifest Destiny” - thường được gắn với tư tưởng bành trướng lãnh thổ của Mỹ trong thế kỷ 19 - trong kế hoạch xây dựng một “quốc gia đang phát triển”, “gia tăng của cải” và “mở rộng lãnh thổ”.
Mô hình Venezuela có thể được áp dụng ở những nơi khác?
Ông Trump từng đề cập khả năng tiếp cận hoặc kiểm soát các nguồn dầu mỏ tại nhiều khu vực khác trên thế giới.
Từ năm 2011, rất lâu trước khi lần đầu đắc cử tổng thống, ông Trump từng cho rằng Mỹ nên sử dụng sức mạnh quân sự để khai thác dầu tại các quốc gia khác.
“Tôi sẽ lấy dầu”, ông Trump từng nói khi đề cập tới chiến dịch quân sự của Mỹ tại Libya. Cùng năm đó, ông cũng đưa ra quan điểm tương tự liên quan tới sự hiện diện của Mỹ tại Iraq.
Trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump tiếp tục bày tỏ những ý định tương tự đối với Iran. Tháng 4, ông viết trên mạng xã hội rằng: “Chỉ cần thêm một chút thời gian, chúng ta có thể dễ dàng MỞ EO BIỂN HORMUZ, LẤY DẦU VÀ KIẾM MỘT GIA TÀI”.
Ông cũng từng đề xuất khả năng biến eo biển Hormuz thành lãnh thổ của Mỹ.
Theo AJ
