Đại hội IX VUSTA: Xây dựng cơ chế đặc thù, bảo vệ nhà khoa học nghiên cứu công nghệ lõi

Từ tập hợp trí thức đến đặt hàng những bài toán cụ thể

Trả lời câu hỏi của VietTimes tại họp báo thông tin về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2026-2031 của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức chiều 24/8, PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch VUSTA, cho biết Liên hiệp hội xác định mục tiêu đóng vai trò nòng cốt trong tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Đáng chú ý, trong nhiệm kỳ tới, VUSTA dự kiến xây dựng mạng lưới VUSTA Global, VUSTA ID, nền tảng E-Consultancy và hệ sinh thái VUSTA Digital, hướng tới biến nguồn lực trí tuệ thành những sản phẩm cụ thể phục vụ phát triển đất nước.

Việc này nhằm tạo bước đột phá về chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức, nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ, góp phần đưa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.

Theo ông Phạm Ngọc Linh, bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, VUSTA xác định tiếp tục phát huy vai trò là tổ chức hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ, tập hợp, đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam.

Một trong những yêu cầu được đặt ra là đổi mới phương thức vận động trí thức theo hướng thực chất hơn, không chỉ tập hợp mà còn phải kết nối được nguồn lực trí tuệ với những vấn đề, bài toán cụ thể của đất nước.

Theo định hướng này, VUSTA xây dựng VUSTA Global, một hệ sinh thái kết nối trí thức trong nước với trí thức kiều bào ở nước ngoài. Thay vì chỉ dừng ở kết nối, mạng lưới này hướng tới việc đặt ra những bài toán cụ thể để các nhóm trí thức, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài cùng tham gia giải quyết.

Các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn như AI, bán dẫn được xác định là những hướng có thể đặt hàng trực tiếp các nhóm nghiên cứu kiều bào chủ trì giải quyết, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Cùng với đó, VUSTA định hướng đa dạng hóa các hình thức thu hút trí thức kiều bào và trí thức doanh nhân, tăng cường liên kết giữa các tổ chức khoa học và công nghệ với doanh nghiệp, các bộ, ngành và đối tác quốc tế.

Song song với trẻ hóa đội ngũ, VUSTA cũng chú trọng bồi dưỡng chính trị, đạo đức nghề nghiệp và cập nhật kiến thức cho cán bộ, đổi mới công tác thi đua, tôn vinh trí thức và nâng cao hiệu lực quản lý các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc.

Chuyển từ bị động sang chủ động trong tư vấn, phản biện

PGS.TS Phạm Ngọc Linh cho biết trong nhiệm kỳ mới, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội được xác định là một trong những lĩnh vực cần có sự đổi mới mạnh mẽ.

Thay vì chỉ thực hiện khi được yêu cầu, VUSTA định hướng chuyển từ bị động sang chủ động phát hiện vấn đề, chủ động nghiên cứu, đưa ra các luận cứ khoa học và tham gia vào quá trình xây dựng chính sách.

“Để nâng cao chất lượng hoạt động này, VUSTA đặt mục tiêu ứng dụng dữ liệu lớn và các mô hình thực chứng nhằm cung cấp những luận cứ khoa học sắc bén hơn; đồng thời tổ chức các diễn đàn đối thoại chính sách trực tiếp với lãnh đạo Đảng, Quốc hội.

Cùng với đổi mới phương thức chuyên môn, VUSTA cũng định hướng hoàn thiện cơ chế tài chính, cơ chế đặt hàng nhiệm vụ, đa dạng hóa nguồn lực và tăng cường kết nối chuyên gia giữa Trung ương và địa phương”, ông Phạm Ngọc Linh nói.

Định hướng này được đặt trong mục tiêu lớn hơn là tham gia tham mưu, tư vấn phản biện để thể chế hóa, cụ thể hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, pháp luật của Nhà nước và hướng dẫn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, qua đó kiến tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sáng tạo của đội ngũ trí thức.

Đặc biệt, VUSTA định hướng tham mưu các chính sách đặc thù, vượt trội và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho phát triển công nghệ lõi, công nghệ nguồn và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Các cơ chế này cũng hướng tới việc chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, bảo vệ nhà khoa học khi nghiên cứu những lĩnh vực công nghệ lõi như AI, bán dẫn và công nghệ sinh học. Đây được xác định là một trong những sản phẩm cụ thể của hoạt động tư vấn, phản biện chính sách.

VUSTA Digital và những "mã định danh" cho nguồn lực trí thức

Tổng thư ký VUSTA Nguyễn Quyết Chiến cho biết bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, VUSTA xác định 6 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm. Trước hết là đẩy mạnh tham mưu, tư vấn, phản biện để thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, đổi mới phương thức vận động trí thức, trẻ hóa đội ngũ và kiện toàn tổ chức.

VUSTA cũng định hướng đổi mới mạnh mẽ hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội theo hướng chủ động phát hiện vấn đề, ứng dụng dữ liệu lớn và mô hình thực chứng để cung cấp luận cứ khoa học.

Một nhiệm vụ được nhấn mạnh là chuyển đổi số toàn diện, xây dựng hệ sinh thái “VUSTA Digital” phục vụ nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ công nghệ và phát triển kinh tế - xã hội. Hệ sinh thái này dự kiến gồm VUSTA ID, Kho tri thức số Knowledge Hub ứng dụng AI, nền tảng tư vấn E-Consultancy và Văn phòng điện tử e-Office.

Việc số hóa toàn bộ hoạt động cũng được kỳ vọng góp phần xóa bỏ khoảng cách địa lý trong vận động trí thức, đặc biệt trong việc kết nối với các chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài.