Chấm dứt “soi đơn thủ công”
Một công bố của Bộ Y tế cho biết sự cố y khoa liên quan đến dược lâm sàng gặp nhiều nhất là nhầm liều, chiếm 20% tổng số sự cố về thuốc tại bệnh viện tuyến trung ương và 18,5% tại tuyến tỉnh. Ở tuyến quận, huyện chiếm tới 23,7% do nhầm thuốc và 10% do nhầm liều.
WHO cũng đưa ra con số giật mình: Tỷ lệ kê đơn sai liều lượng chiếm 27,6%. Có tới 12% tổng số người bệnh gặp sự cố từ kê đơn, trong đó, 38% ở những người bệnh từ 75 tuổi trở lên; 6-7% người bệnh nội trú gặp sự cố do liên quan tới thuốc; 30% người bệnh gặp sự cố khi dùng 5 loại thuốc trở lên.
Trong bối cảnh đó, hội thảo khoa học Chuyển đổi số trong quản trị dược bệnh viện do Hội Dược sĩ Bệnh viện Việt Nam phối hợp với Bệnh viện E tổ chức lần đầu tiên có ý nghĩa quan trọng khi chỉ ra: Trí tuệ nhân tạo (AI) góp phần quan trọng vào nâng cao chất lượng sử dụng thuốc, giảm sai sót và hỗ trợ điều trị an toàn.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức thẳng thắn chỉ ra hoạt động dược tại nhiều cơ sở y tế vẫn phân tán, thủ công, từ kê đơn, cấp phát đến theo dõi sử dụng thuốc, làm gia tăng nguy cơ sai sót và khiến dữ liệu thiếu minh bạch.
Trong bối cảnh đó, AI sẽ phát huy hiệu quả khi gắn chặt với số hóa toàn diện, đặc biệt là bệnh án điện tử và đơn thuốc điện tử – nền tảng tạo ra dữ liệu đủ lớn.
Thay vì dược sĩ phải rà soát bệnh án, đối chiếu hướng dẫn điều trị và kiểm tra tương tác thuốc hoàn toàn thủ công, AI cho phép tự động hóa nhiều khâu quan trọng, giúp phát hiện quá liều, chống chỉ định, tương tác thuốc và bất thường trong sử dụng thuốc theo thời gian thực. Điều này rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao độ chính xác.
“Khi dữ liệu được liên thông, hệ thống còn có thể phân tích xu hướng sử dụng thuốc, hỗ trợ quản lý điều tiết và thậm chí dự báo nguy cơ dịch bệnh thông qua biến động tiêu thụ thuốc như kháng sinh hay kháng virus” - PGS.TS Nguyễn Tri Thức chia sẻ.
AI làm thay đổi vai trò dược sĩ
TS.BS Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E, nhìn nhận AI không còn là lựa chọn mà là nhu cầu tất yếu.
Trước đây, dược sĩ đóng vai trò “người kiểm tra”, phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân và thời gian xử lý thủ công. Nay, với hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng tích hợp AI, dược sĩ có thể dự đoán nguy cơ độc tính, điều chỉnh liều theo chức năng thận, thậm chí tham gia xây dựng và tối ưu hóa phác đồ điều trị cho từng bệnh nhân.
Từ kinh nghiệm thực tế, PGS.TS Nguyễn Thành Hải, Trường Đại học Dược Hà Nội, thông tin: AI giúp chuyển dược lâm sàng từ trạng thái phản ứng sang chủ động phòng ngừa rủi ro. Trong các lĩnh vực phức tạp như sử dụng kháng sinh hay phát hiện phản ứng có hại của thuốc (ADR), hệ thống có thể xử lý đồng thời nhiều biến số, phát hiện tín hiệu bất thường từ dữ liệu xét nghiệm và hồ sơ bệnh án – điều mà con người khó làm kịp thời.
Hệ quả là vai trò dược sĩ thay đổi căn bản, không còn chỉ “soi lỗi” mà trở thành chuyên gia tư vấn điều trị trong nhóm đa chuyên khoa.
Giảm sai sót, tăng tốc độ, tối ưu điều trị
Theo TS.DS Cao Hưng Thái, Chủ tịch Hội Dược sĩ Bệnh viện Việt Nam, việc ứng dụng AI là bước đi chiến lược giúp tối ưu hóa quản trị dược và nâng cao an toàn người bệnh trên quy mô toàn hệ thống.
TS.DS Phan Quỳnh Lan, Giám đốc Khối Dược Hệ thống Vinmec, cho biết 78% dược sĩ đã sử dụng AI thường xuyên, trong đó 39% dùng hằng ngày. Đáng chú ý, 63% sử dụng AI để tra cứu thông tin thuốc – một việc rất mất thời gian nếu làm thủ công.
Khi không có AI, việc tra cứu, đối chiếu và đánh giá nguy cơ phụ thuộc vào từng cá nhân, dễ bỏ sót và thiếu nhất quán. Khi có AI, thời gian tiếp cận thông tin rút ngắn đáng kể, đồng thời độ chính xác trong tư vấn và cấp phát thuốc được nâng cao.
Trong an toàn thuốc, AI tích hợp vào hệ thống kê đơn điện tử có thể tự động phát hiện sai liều, trùng lặp hoạt chất, thuốc không phù hợp ở người cao tuổi và kiểm soát tương tác dựa trên toàn bộ hồ sơ bệnh án, giúp giảm rõ rệt sai sót chuyên môn.
Đặc biệt, thay vì đưa ra hàng loạt cảnh báo không chọn lọc, AI có thể tối ưu hóa, giúp bác sĩ tập trung vào những nguy cơ thực sự. AI còn cho phép dự báo sớm phản ứng có hại của thuốc, giúp chuyển từ phát hiện muộn sang can thiệp sớm.
AI còn dự báo nhu cầu thuốc, kiểm soát tồn kho, giảm lãng phí và hỗ trợ lập kế hoạch phân phối. Trong chăm sóc bệnh nhân, các ứng dụng AI cho phép triển khai dược lâm sàng từ xa, nhắc nhở tuân thủ điều trị và theo dõi sau xuất viện.
Tuy nhiên, TS Nguyễn Huy Quang, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Dược sỹ bệnh viện Việt Nam, chỉ ra nhiều rào cản: Hạ tầng công nghệ chưa đồng đều, chi phí đầu tư lớn; thiếu nhân lực chất lượng cao về AI và an toàn thông tin, hành lang pháp lý …
Thứ trưởng Nguyễn Tri Thức nhấn mạnh nếu dữ liệu đầu vào rời rạc, thiếu chuẩn hóa, AI không thể đưa ra khuyến nghị chính xác. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu không phải là “mua công nghệ” mà là xây dựng hạ tầng số, chuẩn hóa dữ liệu và kết nối liên thông toàn hệ thống.
