Việt Nam tụt hạng
Chiều 9/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% mỗi mặt chính bao bì thuốc lá.
Nhìn sang Lào, nước bạn đã áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 75% diện tích mỗi mặt chính bao bì thuốc lá. Đây là một trong những kinh nghiệm đáng chú ý để Việt Nam tham khảo trong quá trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Theo Báo cáo quốc tế của Hiệp hội Ung thư Canada, ở khu vực Đông Nam Á, ngoài Lào, các nước Singapore, Brunei và Myanmar cũng áp dụng mức 75%; Thái Lan đạt 85%. Đặc biệt, Timor-Leste đứng đầu thế giới với cảnh báo chiếm 85% mặt trước và 100% mặt sau, bình quân 92,5%.
Trong khi đó, Việt Nam vẫn duy trì mức 50%, thuộc nhóm có diện tích cảnh báo thấp trong khu vực ASEAN. Malaysia áp dụng mức 65%, Campuchia 55%.
Đáng chú ý, thứ hạng của Việt Nam đã giảm mạnh. Năm 2014, nước ta từng đứng thứ 28 thế giới về diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Đến năm 2025, Việt Nam xếp thứ 95 trong số 140 quốc gia được thống kê.
Trong khi xu hướng tăng diện tích cảnh báo đang ngày càng rõ: Đã có 77 nước và vùng lãnh thổ áp dụng cảnh báo sức khỏe chiếm trung bình ít nhất 65% diện tích hai mặt chính bao bì thuốc lá; 25 quốc gia áp dụng mức từ 75% trở lên và 11 quốc gia đạt từ 85% trở lên. Đông Nam Á là khu vực có nhiều nước đi đầu: 6 trong 11 nước nằm trong nhóm 25 nước có diện tích cảnh báo lớn nhất toàn cầu.
Cảnh báo lớn hơn để người hút thuốc nhìn thấy nguy cơ
Tại Việt Nam, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh triển khai từ năm 2013 theo Luật PCTHCTL năm 2012, với diện tích tối thiểu 50% mỗi mặt chính trước và sau bao thuốc. Luật cũng giao Chính phủ quy định việc tăng diện tích cảnh báo phù hợp từng thời kỳ. Tuy nhiên, sau hơn 13 năm, tỷ lệ này vẫn không thay đổi.
Không chỉ thế, nội dung cảnh báo của Việt Nam cũng bộc lộ hạn chế, khi vẫn sử dụng 6 mẫu hình ảnh áp dụng từ năm 2013. Nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy hiệu quả và tác động cảnh báo của cả 6 mẫu đều giảm mạnh so với ban đầu.
Điều này dễ hiểu khi theo SEATCA, người hút thuốc sẽ trở nên quen thuộc với những hình ảnh hiện có và dần ít chú ý đến chúng. Vì vậy, tăng diện tích phải đi cùng đổi mới hình ảnh, thông điệp và luân phiên các mẫu cảnh báo.
Cảnh báo sức khỏe không chỉ để cung cấp thông tin về bệnh tật mà còn nhằm ngăn người chưa hút, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, bắt đầu sử dụng thuốc lá. Hình ảnh trực quan, chiếm diện tích lớn giúp các em nhận diện rõ hơn hậu quả của thuốc lá, đồng thời làm giảm sức hấp dẫn của bao bì sản phẩm.
Mỗi lần lấy thuốc ra hút cũng là một lần người sử dụng nhìn thấy cảnh báo về nguy cơ đối với sức khỏe trên bao thuốc. Nếu được thiết kế đủ lớn, rõ ràng và có thông tin thiết thực, cảnh báo có thể nhắc họ việc cai thuốc.
Cần quy định mức 85% ngay trong Luật sửa đổi
Theo khuyến nghị của WHO về kiểm soát thuốc lá, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh là biện pháp quan trọng, hiệu quả và chi phí thấp. Vì chi phí in cảnh báo do doanh nghiệp sản xuất thuốc lá chi trả, không đòi hỏi ngân sách truyền thông lớn, nhưng thông điệp sức khỏe tiếp cận trực tiếp người sử dụng.
SEATCA cũng lưu ý cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh có diện tích càng lớn càng dễ thu hút sự chú ý, khó bị bỏ qua, đồng thời thu hẹp không gian dành cho thương hiệu thuốc lá. Việc bổ sung thông điệp sức khỏe, số điện thoại và địa chỉ hỗ trợ cai thuốc giúp nâng cao nhận thức về tác hại thuốc lá, khuyến khích cai thuốc và ngăn ngừa người trẻ bắt đầu hút thuốc.
Từ kinh nghiệm của Lào, Thái Lan và nhiều nước ASEAN, đề xuất nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85% mỗi mặt chính bao bì thuốc lá hoàn toàn có cơ sở.
Cùng với diện tích, nội dung cảnh báo cần được cập nhật thường xuyên, bổ sung thông tin về tác hại của khói thuốc thụ động đối với trẻ em, phụ nữ mang thai và người không hút thuốc.
TS Angela Patt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, gửi thông điệp đến các ĐBQH: Việc sửa Luật PCTHCTL là cơ hội nâng diện tích cảnh báo lên 85%, đổi mới nội dung và hình ảnh. Hãy để năm 2026 trở thành năm Việt Nam thông qua một Luật PCTHCTL mạnh mẽ, tiếp nối những cam kết quan trọng Việt Nam đã đưa ra những năm qua.
