Trên mạng, không hiếm sản phẩm chỉ bổ sung vitamin, khoáng chất nhưng được quảng cáo có thể tăng sức đề kháng, cải thiện sức khỏe, hỗ trợ nhiều loại bệnh không còn là chuyện hiếm.
Người tiêu dùng thường khó phân biệt đâu là giá trị dinh dưỡng thực sự, đâu là công dụng được người bán thổi phồng để kích thích mua hàng. Nhiều người bỏ ra số tiền lớn để mua sản phẩm vì tin vào những công dụng được giới thiệu, trong khi chưa có đủ căn cứ khoa học chứng minh.
Nhiều vụ thực phẩm giả, quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng đã bị phát hiện, như vụ kẹo Kera, sản phẩm bảo vệ sức khỏe giả của Công ty Herbitech... Một số người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội như Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs ... vướng vòng lao lý vì liên quan đến hoạt động quảng cáo, bán sản phẩm.
Trước thực trạng này, dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) đã đưa ra hướng tiếp cận thiết thực: Phân loại thực phẩm bổ sung theo nội dung công bố, yêu cầu doanh nghiệp chứng minh bằng hồ sơ khoa học nếu muốn đưa ra khuyến cáo sức khỏe.
Không thể chỉ quảng cáo mà thiếu căn cứ
Theo cơ quan soạn thảo, ngay trong cộng đồng doanh nghiệp cũng có ý kiến cho rằng cần phân biệt sản phẩm được nghiên cứu bài bản, có bằng chứng về công dụng với những sản phẩm chỉ bổ sung một lượng nhỏ vitamin, khoáng chất nhưng lại quảng cáo như có tác dụng chăm sóc sức khỏe.
Nếu không có cơ chế phân loại phù hợp, doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, tuân thủ quy định có thể chịu bất lợi trước những đơn vị chỉ tập trung vào tiếp thị.
Để giải quyết vấn đề này, dự thảo Luật đề xuất hai hình thức quản lý thực phẩm bổ sung.
Thứ nhất, thực phẩm bổ sung thông thường, chưa được nghiên cứu bài bản về công dụng và tiêu chuẩn, được áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm nhưng không được đưa ra khuyến cáo sức khỏe.
Thứ hai, thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe phải đăng ký bản công bố sản phẩm. Doanh nghiệp cần có hồ sơ kỹ thuật, tài liệu khoa học chứng minh công dụng, tiêu chuẩn và độ ổn định của sản phẩm để đánh giá hạn sử dụng.
Cách phân loại này tạo ra ranh giới rõ ràng giữa sản phẩm bổ sung dinh dưỡng thông thường và sản phẩm muốn đưa ra tuyên bố về lợi ích sức khỏe.
Đáng chú ý, quy định được xây dựng trên cơ sở tham khảo Codex - hệ thống tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế do FAO và WHO xây dựng. Theo nguyên tắc này, công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm.
Việc một sản phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất không đồng nghĩa với việc sản phẩm đó mặc nhiên có tác dụng phòng ngừa hay cải thiện bệnh tật. Bản thân việc bổ sung vi chất cũng phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, bảo đảm an toàn và tính đến tổng lượng hấp thụ.
Đây là điểm quan trọng giúp hạn chế tình trạng biến thực phẩm bổ sung thành những sản phẩm được quảng cáo gần giống thuốc chữa bệnh.
Người mua có thêm công cụ kiểm tra sản phẩm
Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất phải công khai số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm và số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm trên nhãn bao bì.
Người tiêu dùng có thể sử dụng các thông tin này để tra cứu sản phẩm trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu của người bán hoặc quảng cáo trên mạng xã hội.
Đây là thay đổi thiết thực trong bối cảnh thực phẩm bổ sung được kinh doanh qua nhiều kênh, từ nhà thuốc, cửa hàng đến sàn thương mại điện tử và các buổi livestream.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng số đăng ký hoặc số tiếp nhận công bố là căn cứ về thủ tục pháp lý của sản phẩm, không đồng nghĩa cơ quan quản lý chứng nhận mọi công dụng mà doanh nghiệp quảng cáo. Người mua vẫn cần đối chiếu nội dung công bố, thành phần và hướng dẫn sử dụng.
Trách nhiệm doanh nghiệp trong suốt vòng đời sản phẩm
Một quy định đáng chú ý khác là giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực 5 năm. Khi gia hạn, doanh nghiệp phải cập nhật thông tin lưu hành, vi phạm, thu hồi, sự cố ATTP trong nước và nước ngoài, cùng tình trạng bảo đảm an toàn của cơ sở sản xuất.
Theo phương án trong dự thảo, doanh nghiệp hoàn thành khai báo vẫn được tiếp tục sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt. Cơ chế này vừa giúp cập nhật dữ liệu quản lý, vừa tránh phát sinh thêm thủ tục gây gián đoạn hoạt động.
Những thay đổi được đề xuất này không nhằm gây khó cho doanh nghiệp, mà hướng tới một thị trường minh bạch hơn. Doanh nghiệp có sản phẩm tốt, có nghiên cứu và bằng chứng khoa học sẽ có cơ hội khẳng định giá trị thực; ngược lại, những đơn vị lợi dụng quảng cáo để thổi phồng công dụng sẽ không thể tồn tại bằng những lời hứa thiếu căn cứ.
Với người tiêu dùng, đây là cơ hội để tiếp cận thông tin đáng tin cậy hơn, lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và số tiền bỏ ra.
