Tại buổi cung cấp thông tin cho báo chí vào chiều 9/11, ThS Hoàng Trường Sơn, Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), chia sẻ về một ca bệnh vừa nhập viện được 2 ngày: Nữ sinh 15 tuổi được đưa đến Viện Sức khỏe Tâm thần vì buồn chán, khó ngủ, học sa sút, có ý nghĩ tự sát.
Từ giữa năm lớp 8, em thường xuyên bị một nhóm bạn trêu chọc, tung tin đồn, gán ghép chuyện tình cảm, cười cợt khi em mắc lỗi hoặc điểm kém. Các bạn còn cố tình cô lập, trêu chọc quá mức, thậm chí, đánh em.
Khi nữ sinh kể với mẹ, gia đình đã báo giáo viên chủ nhiệm nhưng tình hình không cải thiện. Từ cuối lớp 8, em sợ đến trường, buồn bã, dễ khóc, thu mình, mất hứng thú vẽ tranh, tự ti và cho rằng mình kém cỏi. Kết quả học tập giảm, khó tập trung, mất ngủ.
Sang lớp 9, triệu chứng trở lại rõ hơn. Gia đình phát hiện những vết rạch ở cẳng tay; em nói tự làm đau mình để giảm căng thẳng.
Nữ sinh được chẩn đoán mắc giai đoạn trầm cảm nặng, rối loạn giấc ngủ kèm ý tưởng tự sát.
Ca bệnh cho thấy bạo lực học đường kéo dài có thể gây tổn thương nghiêm trọng, trong khi dấu hiệu ban đầu dễ bị bỏ qua.
Bắt nạt không chỉ là đánh nhau
Theo BSCKII Bùi Nguyền Hồng Bảo Ngọc, bạo lực học đường gồm các hành vi gây tổn hại thể chất, tinh thần hoặc tình dục trong và xung quanh trường học, trên đường đến trường và trên mạng. Bắt nạt là hình thức phổ biến, với ba đặc điểm: cố ý gây tổn hại, lặp lại theo thời gian và mất cân bằng quyền lực, khiến nạn nhân khó tự bảo vệ.
Bạo lực có thể là đánh, đá, xô đẩy, phá đồ, cũng có thể là chửi bới, chế giễu, đe dọa; cô lập, tẩy chay, tung tin đồn; hoặc nhắn tin xúc phạm, chế ảnh, phát tán clip, lập nhóm nói xấu trên mạng. Khác với xung đột ngang hàng, bắt nạt thường đặt nạn nhân vào thế yếu, khó tự thoát khỏi tình trạng bị nhắm tới.
PISA 2025 khảo sát hơn 7.350 học sinh Việt Nam tại 194 trường THCS, ghi nhận 19,9% em bị bắt nạt vài lần mỗi tháng, cao hơn mức trung bình 19,6% của OECD. Trêu chọc phổ biến nhất (15,8%), tiếp đến là bị lan truyền tin đồn ác ý (8,7%).
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khoẻ tâm thần, bị bắt nạt có thể khiến học sinh lo âu, trầm cảm, mất ngủ, sợ đến trường, học tập sa sút và thu mình. Sau đánh hội đồng, xâm hại hoặc phát tán clip, trẻ có thể xuất hiện triệu chứng rối loạn stress sau sang chấn như hồi tưởng, ác mộng, né tránh, cảnh giác quá mức. Một số em tự gây thương tích hoặc có ý nghĩ, hành vi tự sát.
Nghiên cứu Takizawa năm 2014 tại Anh cho thấy người thường xuyên bị bắt nạt lúc 7-11 tuổi có nguy cơ trầm cảm, lo âu, ý tưởng tự sát, suy giảm nhận thức và thu nhập thấp hơn ở tuổi trung niên. Nghiên cứu Copeland năm 2013 tại Mỹ ghi nhận nhóm vừa là nạn nhân vừa là người gây bắt nạt có nguy cơ trầm cảm và hành vi tự sát cao nhất. Hậu quả có thể kéo dài, ảnh hưởng sức khỏe, học vấn và kinh tế.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn lưu ý người bắt nạt cũng có nguy cơ sử dụng chất, phạm pháp và có hành vi bạo lực khi trưởng thành. Một số trường hợp có rối loạn hành vi, rối loạn chống đối, ADHD hoặc từng trải qua bạo lực gia đình.
Phát hiện sớm, bảo đảm an toàn và can thiệp nhiều tầng
Dấu hiệu trẻ bị bắt nạt không chỉ là thương tích, mà có thể đột ngột không muốn đi học, học sa sút, đau đầu hoặc đau bụng buổi sáng, mất ngủ, ác mộng, cáu kỉnh, sợ khi nhận tin nhắn, mất bạn hoặc thu mình. Tự gây thương tích, nói về cái chết là những dấu hiệu báo động.
PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn lưu ý nguyên tắc quan trọng nhất là bảo đảm an toàn cho trẻ và chấm dứt bắt nạt. Can thiệp cần phối hợp giữa cá nhân, gia đình, nhà trường và các dịch vụ hỗ trợ; đồng thời đánh giá, điều trị rối loạn tâm thần đi kèm ở cả người bị bắt nạt và người bắt nạt.
Với nạn nhân, các liệu pháp tâm lý hoặc liệu pháp nhận thức-hành vi tập trung sang chấn có thể được áp dụng tùy tình trạng.
Gia đình cần lắng nghe, không trách móc hay xem nhẹ lời kể của trẻ; nhà trường cần giám sát, xử lý nhất quán và bảo đảm an toàn khi học sinh trở lại lớp. Không đổ lỗi, không khuyên trẻ “mặc kệ”, không ép hai bên hòa giải trực tiếp khi chưa an toàn, cũng không xem chuyển trường là giải pháp duy nhất.
Bắt nạt học đường không phải chuyện trẻ tự giải quyết, việc phát hiện sớm và can thiệp đúng lúc có thể ngăn tổn thương sâu sắc hơn.
