Đó là thông tin được bà Đinh Thị Thu Thuỷ, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) trao đổi với VietTimes chiều 8/11 về dự thảo Luật An toàn thực phẩm (ATTP) sửa đổi.
Thực phẩm có mức độ rủi ro rất khác nhau, nhưng nếu tất cả đều phải đi qua những thủ tục kiểm soát tương tự, doanh nghiệp sẽ tốn thêm thời gian, chi phí mà chưa chắc hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng được nâng lên tương ứng.
Đó là một trong những bất cập mà dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) hướng tới giải quyết sau hơn 15 năm thực hiện Luật năm 2010.
Điểm đáng chú ý là thay đổi tư duy quản lý, từ kiểm soát trước đại trà sang hậu kiểm dựa trên cơ sở khoa học và phân tích nguy cơ. Cách tiếp cận này phù hợp với thực tế thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, đồng thời giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào những nhóm sản phẩm cần kiểm soát chặt chẽ hơn.
3 hình thức quản lý thay cho cách kiểm soát đồng loạt
Dự thảo Luật thiết kế 3 hình thức quản lý sản phẩm: Đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm và miễn đăng ký, miễn công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
Theo đó, phần lớn thực phẩm chế biến bao gói sẵn, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, hương liệu và vật liệu tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm sẽ áp dụng hình thức công bố tiêu chuẩn sản phẩm.
Doanh nghiệp được sản xuất, kinh doanh ngay sau khi hoàn thành việc nộp hồ sơ công bố, đồng thời chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ và chất lượng, an toàn của sản phẩm. Cơ quan quản lý chuyển trọng tâm sang hậu kiểm thay vì thẩm định trước từng hồ sơ.
Cơ chế này giúp giảm thời gian chờ đợi, chi phí tuân thủ, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh. Quan trọng hơn, trách nhiệm bảo đảm chất lượng được đặt trực tiếp lên tổ chức, cá nhân đưa sản phẩm ra thị trường.
Dự thảo cũng mở rộng nhóm được miễn công bố, gồm thực phẩm tươi sống, sơ chế nhỏ lẻ, thức ăn đường phố, thực phẩm tại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và một số nguyên liệu thực phẩm.
Đây là điều chỉnh cần thiết bởi không thể áp dụng cùng một quy trình hành chính cho doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Tuy nhiên, miễn công bố không có nghĩa là miễn trách nhiệm ATTP. Các cơ sở vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn và chịu sự giám sát của cơ quan chức năng.
Kiểm soát chặt hơn những sản phẩm tác động trực tiếp đến sức khỏe
Ở chiều ngược lại, dự thảo Luật ATTP duy trì hình thức đăng ký bản công bố đối với 5 nhóm sản phẩm: Thực phẩm bảo vệ sức khỏe; thực phẩm dinh dưỡng y học; thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt; sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ đến 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe.
Đây là những nhóm cần được kiểm soát thận trọng hơn do đặc tính sản phẩm hoặc đối tượng sử dụng. Việc phân loại cũng có tham khảo Codex và kinh nghiệm quản lý của nhiều quốc gia.
Dự thảo còn kế thừa cơ chế đơn giản hóa thủ tục khi doanh nghiệp thay đổi thông tin sản phẩm. Phần lớn trường hợp chỉ cần thông báo, không phải đăng ký lại. Chỉ những thay đổi làm biến đổi bản chất sản phẩm như thành phần, công dụng, đối tượng sử dụng, liều dùng hoặc cơ sở sản xuất mới phải thực hiện lại thủ tục đăng ký.
Cách làm này vừa duy trì kiểm soát đối với những thay đổi quan trọng, vừa tránh phát sinh thủ tục không cần thiết.
Quản lý bằng dữ liệu, không tạo thêm điểm nghẽn
Một điểm mới khác là giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực 5 năm. Khi gia hạn, doanh nghiệp cập nhật tình hình lưu hành, vi phạm, thu hồi, sự cố ATTP và điều kiện bảo đảm an toàn của cơ sở sản xuất.
Theo phương án trong dự thảo, doanh nghiệp hoàn thành khai báo vẫn được tiếp tục sản xuất, kinh doanh mà không phải chờ xét duyệt. Cơ chế này giúp cơ quan quản lý làm sạch dữ liệu, loại bỏ những sản phẩm không còn tồn tại và phục vụ đánh giá nguy cơ.
Dự thảo dành 24-36 tháng chuyển tiếp để doanh nghiệp cập nhật hồ sơ, thông tin trên hệ thống và xử lý bao bì đã in. Sản phẩm đang lưu thông được tiếp tục sử dụng đến hết hạn.
Có thể thấy, hướng sửa đổi lần này không đơn thuần là giảm thủ tục mà là phân bổ lại trách nhiệm và nguồn lực quản lý. Doanh nghiệp được chủ động hơn nhưng phải chịu trách nhiệm rõ ràng hơn; cơ quan quản lý giảm việc xử lý hồ sơ hành chính để tập trung giám sát những nguy cơ thực chất.
Đây là điều kiện quan trọng để chính sách vừa tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh, vừa giữ vững mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
