Những con số phía sau sản lượng hàng chục triệu tấn xăng dầu của Nhà máy Dung Quất

BSR đối diện với án “rời sàn”

CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (Mã: BSR) - đơn vị vận hành Nhà máy lọc dầu Dung Quất - vừa có văn bản công bố thông tin bất thường gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, trong đó thể hiện doanh nghiệp hiện không còn đáp ứng điều kiện của công ty đại chúng theo quy định pháp luật.

Theo nội dung công bố ngày 19/3/2026, căn cứ danh sách cổ đông có quyền tham dự ĐHĐCĐ thường niên 2026 tại ngày đăng ký cuối cùng 11/3/2026, BSR có tổng cộng 56.356 cổ đông. Tuy nhiên, tỷ lệ cổ phần có quyền biểu quyết do các nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ chỉ đạt 7,87%.

Với tỷ lệ này, BSR không đáp ứng điều kiện tối thiểu theo quy định tại Luật Chứng khoán, cụ thể là yêu cầu ít nhất 10% cổ phần có quyền biểu quyết phải được nắm giữ bởi tối thiểu 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn.

Theo Luật Chứng khoán, trong trường hợp không còn đáp ứng điều kiện công ty đại chúng, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục hủy tư cách công ty đại chúng nếu không khắc phục được trong thời hạn quy định.

BSR cho biết công ty có 1 năm để khắc phục các điều kiện theo quy định pháp luật. Trong thời gian tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục làm việc với các cơ quan quản lý liên quan yêu cầu đối với doanh nghiệp sau cổ phần hóa, đồng thời chủ động xây dựng phương án tái cơ cấu vốn nhằm đáp ứng các tiêu chí của công ty đại chúng.

Gian nan câu chuyện chuyển sàn

CTCP Lọc Hoá dầu Bình Sơn (Mã: BSR) tiền thân là Công ty TNHH MTV Lọc Hoá dầu Bình Sơn được thành lập vào năm 2008 bởi Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam - PVN). Phía nhà nước nắm giữ quyền chi phối với tỷ trọng 92,13%.

Ngày 1/3/2018, cổ phiếu BSR chính thức giao dịch trên hệ thống UPCoM. Tháng 4/2020, BSR nộp hồ sơ niêm yết hơn 3,1 tỷ cổ phiếu lên Sở GDCK Hà Nội (HNX) với mục tiêu tăng thanh khoản, phục vụ lộ trình thoái vốn Nhà nước. Tuy nhiên kế hoạch này đã bị đứt gánh giữa đường do ảnh hưởng của COVID-19 và giá dầu giảm mạnh làm kết quả kinh doanh xấu đi.

Cuối 2022, công ty một lần nữa tái lập kế hoạch niêm yết, nhưng lần này là lên sàn HOSE.

Khi đó, để được lên sàn giao dịch có thanh khoản lớn nhất thị trường này, BSR phải đạt được 8 tiêu chí, song công ty chỉ mới thỏa mãn 7 điều kiện. Điều kiện còn lại công ty chưa đáp ứng là “không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên 01 năm tính đến thời điểm đăng ký niêm yết”.

Vì thế mà tham vọng này tiếp tục kéo dài thêm vài năm sau đó. Mãi đến đầu năm 2025, BSR mới chính thức được niêm yết trên sàn HOSE vào ngày 17/1. Giá tham chiếu ngày lên sàn là 21.300 đồng/cp, tương ứng vốn hóa đạt 66.000 tỷ đồng, tức khoảng 2,6 tỷ USD.

Theo dữ liệu của VietTimes, sau hơn 1 năm chuyển nhà, BSR đang giao dịch tại vùng 28.500 đồng/cp, tương ứng vốn hóa hơn 140.400 tỷ đồng. Con số này giúp BSR đứng trong top 13 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất sàn HOSE (sau VIC, VCB, BID, VHM, CTG, TCB, MBB, MCH, HPG, VPB, GAS và VPL).

Trong phiên giao dịch gần nhất (20/3), BSR nằm trong top 5 cổ phiếu sàn HOSE được “sang tay” nhiều nhất, với hơn 34 triệu cổ phiếu được khớp lệnh.

Một trong hai công ty lọc dầu quan trọng nhất Việt Nam

BSR được biết đến là chủ đầu tư và là nhà vận hành Nhà máy máy lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi). Đây là một trong hai nhà máy lọc dầu lớn của Việt Nam (cùng với Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn của Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn) đáp ứng 60 – 70% nhu cầu xăng dầu trong nước thông qua việc phân phối cho các tập đoàn, tổng công ty bán lẻ xăng dầu (như Petrolimex và PV OIL,…).

Nhà máy lọc dầu (NMLD) Dung Quất được khởi công xây dựng từ năm 2005 và cho ra sản phẩm thương mại đầu tiên vào năm 2009. Nhà máy chiếm diện tích khoảng 810 ha, trong đó 345 ha mặt đất và 471 ha mặt biển.

Công suất tối đa của nhà máy là 6,5 triệu tấn dầu thô/năm tương đương 148.000 thùng/ngày. Hiện NMLD Dung Quất đáp ứng khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ xăng dầu ở Việt Nam.

Trước đây, khi chưa có NMLD Dung Quất, sau khi khai thác được dầu thô, Việt Nam sẽ phải bán cho các nước có ngành lọc, hóa dầu phát triển và mua lại các sản phẩm xăng, dầu… đã được lọc từ họ. Việc này giống như việc “bán thô, mua tinh”, đồng nghĩa với việc bán rẻ, mua đắt. Điều này gây khó khăn trong việc dự trữ ngoại hối của đất nước và quan trọng hơn là không tự chủ được an ninh năng lượng quốc gia.

Hiện NMLD Dung Quất được thiết kế để lọc dầu từ mỏ Bạch Hổ của Liên doanh Vietsovpetro - loại dầu ngọt nhẹ, hàm lượng lưu huỳnh rất ít. Năm 2025, Nhà máy lọc dầu Dung Quất của BSR đạt sản lượng xuất bán hơn 7,7 triệu tấn, trong đó khoảng 65% - 70% là sử dụng dầu thô từ các mỏ khai thác trong nước.

Khoảng 30–35% còn lại là dầu thô nguyên liệu được nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, khu vực Địa Trung Hải, Mỹ và một phần từ Trung Đông.

Vì thường xuyên chạy vượt 100% công suất để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ xăng dầu ngày càng lớn của thị trường, BSR hiện đang thực hiện Dự án nâng cấp mở rộng nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Theo kế hoạch, dự án có tổng mức đầu tư gần 1,5 tỷ USD, được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư vào tháng 5/2023. Mục tiêu của dự án là nâng công suất chế biến từ 148.000 thùng/ngày lên 171.000 thùng/ngày; sản xuất các sản phẩm nhiên liệu đạt tiêu chuẩn Euro V; đa dạng hóa nguồn dầu thô và bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường trong nước.

Sau khi hoàn thành, sản lượng các sản phẩm chính của nhà máy dự kiến tăng mạnh, trong đó xăng các loại tăng từ 65.900 lên 79.700 thùng/ngày; dầu diesel từ 53.200 lên 59.200 thùng/ngày; nhiên liệu phản lực và dầu hỏa từ 5.300 lên 13.100 thùng/ngày.

Dự án dự kiến hoàn thành vào năm 2028, góp phần đáp ứng yêu cầu bắt buộc về tiêu chuẩn môi trường của Việt Nam, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường.

Theo cập nhật mới nhất, hiện dự án đã được khởi công san lấp mặt bằng tại xã Vạn Tường, Khu Kinh tế Dung Quất.

Hoạt động kinh doanh bị tác động trực tiếp bởi giá dầu

Về hoạt động kinh doanh, doanh thu và lợi nhuận của BSR đến từ hoạt động cốt lõi là kinh doanh các sản phẩm lọc hoá dầu; trong khi đó mảng nhiên liệu sinh học và sản xuất bao bì, thương mại chiếm tỷ trọng không đáng kể.

Tác động lớn nhất đến kết quả kinh doanh của một công ty lọc dầu như BSR là giá dầu thế giới, vì dầu thô là nguyên liệu đầu vào lớn nhất.

Tuy nhiên điều quan trọng không phải chỉ là giá dầu tăng hay giảm, mà là chênh lệch giữa giá dầu thô và giá sản phẩm xăng dầu - hay thường được gọi theo từ chuyên môn là crack speed.

Điều này được lý giải là dầu thô tồn kho của các doanh nghiệp lọc dầu Việt Nam đã được tích trữ trước đó với giá thấp, khi giá xăng dầu tăng lên và nhu cầu tiêu thụ hồi phục, giá bán ra sẽ cao hơn, qua đó làm nới rộng khoảng cách giữa chi phí giá nhập và giá được bán ra, tức là crack – speed tăng.

Hồi 2022, trong nửa đầu năm giá dầu thô thế giới đã tăng dựng đứng và có lúc chạm 120 USD/thùng do chịu tác động từ cuộc xung đột Nga - Ukraine. Crack speed khi đó tăng vọt đã giúp BSR đạt doanh thu hơn 167.000 tỷ đồng, là một trong 7 doanh nghiệp trên sàn có doanh thu trên 100.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, chênh lệch giữa giá dầu thô và sản phẩm chính cũng được nới rộng giúp biên lợi nhuận gộp năm 2022 của doanh nghiệp đạt 9,6%, tăng 2 điểm % so với năm trước.

Kết quả, lợi nhuận của BSR vọt lên mức cao kỷ lục kể từ khi thành lập, đạt gần 14.700 tỷ đồng sau thuế, gấp 2,2 lần năm 2021. Thành quả này đưa chủ đầu tư NMLD Dung Quất đứng thứ 9 trong bảng xếp hạng lợi nhuận toàn thị trường chứng khoán năm 2022.

Năm 2025 vừa rồi, doanh thu thuần của BSR đạt hơn 141.500 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ. Trong khi đó, lợi nhuận sau thuế đạt gần 5.200 tỷ, tăng tới 722%.

Nguyên nhân là do crack spread của các mặt hàng chủ lực tăng mạnh so với cùng kỳ. Biên lãi gộp của sản phẩm diesel và Jet A1 cải thiện đáng kể.

Dòng tiền năm vừa qua của công ty cũng được cải thiện đáng kể, với thặng dư hơn 5.200 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh, trong khi năm 2024 thâm hụt 80 tỷ.

Theo Chứng khoán BSC, doanh thu thuần của BSR sẽ được dự phóng đạt 140.351 tỷ đồng năm 2025, và lợi nhuận ở mức 5.259 tỷ, thay đổi không đáng kể so với năm vừa qua.

Trong đó, quý I/2026 BSR sẽ có lợi nhuận bứt phá nhờ hưởng lợi từ "lãi hàng tồn kho" và crack spread nới rộng do căng thẳng tại eo biển Hormuz, trước khi đối mặt với rủi ro thu hẹp biên lợi nhuận từ nửa sau năm 2026.

Ôm hàng chục nghìn tỷ đồng trong tay

Tính đến thời điểm cuối năm 2025, tổng tài sản của BSR đạt mức 85.000 tỷ đồng. Điểm nhấn trong bức tranh tài chính của doanh nghiệp là lượng tiền mặt và tiền gửi đạt gần 43.800 tỷ đồng, chiếm hơn 50% tổng tài sản.

Quy mô tiền gửi này đã đóng góp hơn 1.300 tỷ đồng lãi tiền gửi ngân hàng cho doanh nghiệp trong năm qua cùng với gần 600 tỷ đồng lãi chênh lệch tỷ giá.

Bên cạnh đó, BSR cũng ghi nhận sự sụt giảm nợ phải trả xuống còn 24.600 tỷ đồng, giảm 24% so với đầu năm. Bởi doanh nghiệp đã chủ động thanh toán đáng kể các khoản nợ vay (hoàn toàn là vay ngắn hạn), đưa số dư từ gần 16.000 tỷ đồng về còn 10.500 tỷ đồng.

Thực tế trong năm qua, BSR đã đi vay mới gần 128.000 tỷ đồng, đồng thời đã trả nợ gốc 133.200 tỷ. Chi phí lãi vay chưa tới 300 tỷ đồng.

Như vậy có thể thấy, dù sở hữu núi tiền hàng chục nghìn tỷ đồng nhưng BSR vẫn chọn gửi ngân hàng lấy lãi, đồng thời đi vay mới lên hơn trăm nghìn tỷ đồng nhưng được lãi suất thấp hơn, từ đó ăn chênh lệch lãi tiền gửi.

Với tỷ lệ nợ vay trên vốn chủ sở hữu chỉ ở mức 0,17 lần, rủi ro tài chính của đơn vị vận hành Nhà máy lọc dầu Dung Quất tại tỉnh Quảng Ngãi được đánh giá ở mức rất thấp.