Trung Quốc bùng nổ mô hình “công ty một người”

Hơn 7 triệu “công ty một người” được thành lập

Ngô Tùng Vân, 35 tuổi, từng làm việc trong lĩnh vực thương mại quốc tế tại Thành Đô, Trung Quốc. Thời gian làm việc kéo dài cùng yêu cầu khắt khe của cấp trên khiến cô thường xuyên rơi vào trạng thái căng thẳng và mất ngủ.

Năm 2024, cô nghỉ việc để thành lập TideFlow – một ứng dụng theo dõi giấc ngủ, cung cấp các bài tập thiền và đưa ra khuyến nghị nhằm giúp người dùng cải thiện chất lượng nghỉ ngơi.

Ngô nói: “Trước đây, áp lực công việc quá lớn, bây giờ thì mọi chuyện đã tốt hơn”. Tuy nhiên, ứng dụng của cô ra mắt trong một thị trường Trung Quốc có mức độ cạnh tranh vô cùng gay gắt và đến nay vẫn chưa tạo được bước đột phá. TideFlow chỉ có khoảng 1.000 người dùng, trong đó có 35 người trả phí. Công ty hằng tháng vẫn bị lỗ.

Ngô là một trong số ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc thành lập “công ty một người” (one-person company). Muốn thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh khốc liệt và tìm lối đi trong bối cảnh thị trường việc làm ảm đạm, những nhà sáng lập này tận dụng AI để viết mã, giao tiếp với khách hàng và quảng bá sản phẩm.

Theo số liệu của truyền thông Trung Quốc, năm ngoái có hơn 7 triệu “công ty một người” được thành lập, tăng 42% so với năm 2024. Trong số đó có những doanh nghiệp khởi nghiệp ứng dụng AI, dù phần lớn hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác.

Lo ngại về tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ tăng cao, chính quyền Trung Quốc đang thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp mới này. Một số địa phương cung cấp nhà ở và không gian làm việc có trợ cấp, đồng thời phát hành “phiếu tính toán” nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực AI với chi phí thấp hơn.

Tại các trung tâm công nghệ như Hàng Châu và Thâm Quyến, hàng trăm “vườn ươm” dành cho các doanh nghiệp siêu nhỏ đã nhanh chóng xuất hiện, trong đó có những cơ sở nhận được sự hỗ trợ của chính quyền.

“AI đang làm dấy lên nhiều lo ngại về nguy cơ mất việc làm”, Quách Sơn, đối tác tại Thượng Hải của công ty tư vấn Hutong Research, nhận xét. Theo bà, mô hình công ty một người có thể trở thành “một dạng cơ hội việc làm mới”.

Lối thoát cho người trẻ giữa làn sóng cắt giảm nhân sự

Cho đến nay, các doanh nghiệp siêu nhỏ này vẫn chưa trở thành một lực lượng kinh tế lớn. Họ phải cạnh tranh gay gắt trong ngành công nghệ cao của Trung Quốc, trong khi nhiều công ty gần như chưa kiếm được lợi nhuận đáng kể.

Tuy vậy, với chính quyền, mô hình khởi nghiệp một người có thể đồng thời đáp ứng hai mục tiêu cấp bách: thúc đẩy ứng dụng AI trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ và tạo việc làm cho những người trẻ khó tìm được vị trí phù hợp trên thị trường lao động.

Tại Mỹ, mô hình công ty một người cũng bắt đầu nổi lên. Sam Altman, CEO OpenAI, từng dự đoán AI sẽ tạo ra công ty một người đầu tiên đạt mức định giá 1 tỷ USD.

Các doanh nghiệp Trung Quốc có một số lợi thế, trong đó có chi phí vận hành thấp, những mô hình AI mã nguồn mở giá rẻ do các công ty trong nước phát triển và khả năng tiếp cận gần với mạng lưới chuỗi cung ứng sản xuất dày đặc.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên Trung Quốc cao, khởi nghiệp đối với nhiều người thuộc gen Z và thế hệ Millennials có thể không hoàn toàn xuất phát từ lựa chọn tự nguyện.

Một số người thành lập công ty riêng sau khi bị các tập đoàn công nghệ lớn sa thải. Những người khác muốn thoát khỏi văn hóa doanh nghiệp áp lực cao, nơi họ phải làm việc trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.

Tại Honghub (Hồng Hộc Hội), một cộng đồng dành cho những người khởi nghiệp một mình ở Hàng Châu, khát vọng tự chủ này được thể hiện rất rõ. Văn phòng nằm trên tầng 13 của một tòa nhà cao tầng: một không gian sáng sủa với những chậu xương rồng, một thư viện nhỏ và quầy cà phê. Các khẩu hiệu tại đây khuyến khích mọi người “chiến đấu vì điều mình muốn” và “từ bỏ sự lo âu”. Gần lối vào có một hòm thư, nơi các thành viên có thể viết thư gửi cho chính mình trong tương lai.

Honghub được nhà đầu tư có trụ sở tại Hong Kong Johnny Zou thành lập tháng 9 năm ngoái. Hiện nơi đây tập trung hơn 50 công ty một người. Nhiều công ty đã nhận được khoản vốn khởi nghiệp tối đa 50.000 USD từ vườn ươm này.

Theo ông Zou, khoảng một phần ba số nhà sáng lập là những người từng khởi nghiệp nhiều lần, trong khi một phần ba khác từng làm việc tại các tập đoàn công nghệ lớn.

Hàng Châu được lựa chọn làm địa điểm thành lập Honghub vì đây là một trung tâm thương mại điện tử và AI của Trung Quốc. Trụ sở của Alibaba – một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất nước – và DeepSeek, ngôi sao mới nổi trong lĩnh vực AI Trung Quốc, đều nằm gần đó.

Chính quyền địa phương cũng đang tích cực thu hút những cộng đồng khởi nghiệp kiểu này. Tháng 3 năm nay, quận Thượng Thành của Hàng Châu triển khai một chương trình nhằm thu hút 1.000 nhà khởi nghiệp công ty một người trong năm nay.

Quận này dự kiến bố trí khoảng 18.600 m², diện tích văn phòng và thành lập một quỹ quy mô gần 150 triệu USD dành cho các dự án.

AI giúp khởi nghiệp dễ hơn, nhưng không bảo đảm thành công

Ngay cả khi có sự hỗ trợ từ các vườn ươm và chính quyền, các dự án khởi nghiệp một người vẫn phải đối mặt với những thách thức rất thực tế.

Các nhà sáng lập cho biết họ khó tìm được nguồn vốn đầu tư và khách hàng. Những công ty này phải cạnh tranh trong môi trường “nội quyển” (cạnh tranh xấu) – vốn đang bao trùm nền kinh tế Trung Quốc, từ xe điện, thương mại điện tử cho đến pin năng lượng.

Một khảo sát do Honghub thực hiện với 1.500 công ty một người cho thấy hơn một nửa chỉ có doanh thu hằng tháng dưới 1.000 USD. Nói cách khác, các doanh nghiệp siêu nhỏ này khó có thể trở thành “liều thuốc thần” giúp chính quyền giải quyết bài toán thất nghiệp trong giới trẻ.

Lưu Hào Vũ từng làm kỹ sư phần mềm tại một công ty thương mại điện tử ở New York. Khi chứng kiến tốc độ tự động hóa và làn sóng cắt giảm nhân sự trong kỷ nguyên AI, Lưu nhận ra rằng để tồn tại, anh cần trở thành ông chủ của chính mình.

Năm ngoái, anh quyết định trở về quê nhà Trung Quốc để phát triển một ứng dụng chiêm tinh. Ở tuổi 29, một mình Lưu gánh vác toàn bộ công việc kinh doanh - anh tận dụng AI từ khâu thiết kế ứng dụng, xử lý các tác vụ hành chính cho đến viết nội dung tiếp thị. "Tôi chọn cách đón đầu làn sóng công nghệ thay vì lội ngược dòng," anh chia sẻ.

Thế nhưng chỉ sau vài tháng, nhận thấy dự án chiêm tinh mãi không sinh lời, Lưu quyết định "quay xe" sang làm ứng dụng game tích hợp AI. Hiện anh đang hoàn thiện bản thử nghiệm (prototype) cho tựa game có tên Hunger Agents.

Những mô hình “công ty 1 người" như của Lưu thường xuyên phải xoay xở và đổi hướng kinh doanh liên tục. Khi gặt hái được thành công, một số công ty sẽ chấm dứt trạng thái "độc hành" bằng cách tuyển thêm nhân sự hoặc bán lại cho các tập đoàn lớn hơn.

"Rất khó để thực sự có được đơn hàng và tạo ra doanh thu," Bob Chen, nhà đầu tư tại quỹ mạo hiểm BVF (Thượng Hải), nhận định. "Phần lớn họ chỉ đang làm lại những thứ người khác đã làm. Họ thiếu đi một kế hoạch dài hạn". Bản thân ông cũng chưa từng rót vốn vào bất kỳ công ty 1 người nào.

Tự do thay vì trở thành một “đế chế” mới

Dù vậy, với một số nhà sáng lập, giữ quy mô nhỏ gọn lại là một lựa chọn lý tưởng. Khác với thế hệ tài phiệt lừng lẫy như Jack Ma của Alibaba — những người phất lên trong thời kỳ kinh tế Trung Quốc tăng trưởng phi mã — nhiều người khởi nghiệp đơn độc ngày nay chỉ muốn duy trì mức sống tiết kiệm và tự chủ về tài chính.

Lưu, chủ nhân dự án Hunger Agents, bộc bạch: "Chúng tôi tận hưởng sự tự do mà con đường khởi nghiệp mang lại". Ngồi trước bàn làm việc tại không gian cộng đồng Honghub, mắt ngắm nhìn chú cá vàng nhỏ đang tung tăng trong bể kính, anh nói thêm: "Bạn thích nghỉ lúc nào cũng được".

Trí tuệ nhân tạo chính là "chìa khóa" biến mô hình siêu nhỏ này thành hiện thực, đặc biệt là với những người không biết lập trình. Báo cáo từ Honghub cho thấy, có tới 3/4 các nhà sáng lập doanh nghiệp 1 người hoàn toàn không có nền tảng công nghệ.

Cùng hoạt động tại Honghub, Arvin Chen (25 tuổi) đang phát triển một thiết bị micro cho phép người dùng trò chuyện trực tiếp với các AI Agent. Anh khẳng định AI đã hoàn toàn tái định hình khái niệm khởi nghiệp. Chàng trai trẻ ngủ ngay trên chiếc giường xếp cá nhân kê trong văn phòng, phía trên tường treo tấm poster bộ phim Her (2013) — câu chuyện về một người đàn ông đem lòng yêu hệ điều hành AI. Chen giao phó mọi việc cho AI, từ cắt dựng video, lập trình hệ thống backend cho đến việc lên lịch hẹn hò với bạn bè.

Theo Creaders.