Phát triển công nghệ chiến lược cần đầu tư bài bản
Phát biểu tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn trước Quốc hội ngày 12/11, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Chính phủ đang tập trung triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia với 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trước hết, Chính phủ tập trung rà soát, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát đầu vào sang kiểm soát đầu ra. Đây là hướng đổi mới nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ.
Thứ hai, Chính phủ chú trọng bố trí nguồn lực cho ba trụ cột gồm khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thứ ba là phát triển nguồn nhân lực, từ đội ngũ hiện có tại các viện nghiên cứu, trường đại học đến việc giao nhiệm vụ đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các cơ sở giáo dục đại học.
Thứ tư, đổi mới phương thức triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ, gắn hoạt động nghiên cứu với việc giải quyết những bài toán lớn của đất nước.
Theo Phó thủ tướng, quá trình triển khai đã đạt một số kết quả tích cực. Năm 2026, Việt Nam đứng thứ 43 trong 139 quốc gia về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), tăng một bậc so với năm 2025. Về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới, Việt Nam xếp thứ 37 trong 70 nền kinh tế, đứng thứ ba Đông Nam Á. Kết quả này đã đạt mục tiêu đến năm 2030 đặt ra trong Nghị quyết 57.
Về đóng góp của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đối với tăng trưởng, năm 2025, năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) tăng 4,51%, đóng góp 56,3% vào tăng trưởng GDP. Năm 2026, tốc độ tăng trưởng TFP dự kiến đạt 5,5-5,8%, đóng góp khoảng 55-58% vào tăng trưởng.
Dù vậy, Phó thủ tướng nhìn nhận lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn còn nhiều khó khăn, nhất là trong phát triển công nghệ chiến lược, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nghiên cứu khoa học.
Ông cho rằng đây là những lĩnh vực khó, có tính đặc thù, không thể giải quyết trong thời gian ngắn. Để hình thành sản phẩm cụ thể cần có thời gian, nguồn lực và quá trình đầu tư bài bản.
Xác định 20 bài toán lớn, giao trách nhiệm cho 10 bộ trưởng
Làm rõ định hướng phát triển công nghệ chiến lược, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải hướng tới giải quyết những bài toán lớn của đất nước, góp phần nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng cuộc sống và đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp.
Theo Phó thủ tướng, Chính phủ đã thay đổi cách tổ chức thực hiện nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Lần đầu tiên, 20 bài toán lớn được xác định cùng 30 sản phẩm công nghệ cần tập trung phát triển. Chính phủ giao trách nhiệm cho 10 bộ trưởng trực tiếp giải quyết các nhiệm vụ này.
Trên cơ sở đó, các bộ trưởng đã phê duyệt nhiệm vụ, lựa chọn cơ quan chủ trì và doanh nghiệp tham gia triển khai. Đáng chú ý, Chính phủ lần đầu tiên áp dụng cơ chế cấp kinh phí trực tiếp cho doanh nghiệp nghiên cứu công nghệ chiến lược, đồng thời chấp nhận rủi ro trong quá trình nghiên cứu, phát triển.
Đến thời điểm báo cáo Quốc hội, khoảng 19 nhiệm vụ đã được phê duyệt. Phó thủ tướng đánh giá đây là kết quả bước đầu. Dù tiến độ triển khai một số nhiệm vụ còn chậm, ông cho rằng hướng đi hiện nay là đúng và tin tưởng Việt Nam sẽ từng bước hình thành các công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược theo mục tiêu Nghị quyết 57.
Đối với thương mại hóa kết quả nghiên cứu, Phó thủ tướng cho rằng một hạn chế thời gian qua là hoạt động khoa học chưa gắn chặt với nhu cầu và thị trường của doanh nghiệp. Nhiều đề tài nghiên cứu chưa xác định rõ đầu ra, khiến kết quả chưa phát huy đầy đủ giá trị trong đời sống và sản xuất, kinh doanh.
Thời gian tới, Chính phủ sẽ thúc đẩy mạnh mẽ mối liên kết giữa nghiên cứu khoa học với nhu cầu triển khai, thương mại hóa sản phẩm, bảo đảm kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng và tạo ra giá trị thực tế.
Phát triển AI Make in Vietnam, bảo đảm chủ quyền và an ninh
Đề cập đến trí tuệ nhân tạo, Phó thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá đây là công nghệ đột phá, có khả năng tạo ra năng suất, tri thức và năng lực sáng tạo mới. Tuy nhiên, AI cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặt ra yêu cầu phải thận trọng trong quá trình phát triển và ứng dụng.
Quan điểm của Chính phủ là việc sử dụng AI phải đi đôi với bảo đảm chủ quyền, an ninh, an toàn và lấy người dân làm trung tâm. Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ, kiểm soát được quá trình ứng dụng, không để phụ thuộc vào những nền tảng và công nghệ mà mình không có khả năng kiểm soát.
“Tới đây phải có AI mang thương hiệu Make in Vietnam”, Phó thủ tướng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng Việt Nam cần phát triển các sản phẩm trí tuệ nhân tạo do mình làm chủ, phù hợp với yêu cầu phát triển và điều kiện thực tiễn của đất nước.
Phó thủ tướng cũng cho biết trong quá trình xây dựng, ban hành Khung kiến trúc quốc gia số và triển khai các nhiệm vụ liên quan, Chính phủ đặc biệt chú trọng yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trong sử dụng và ứng dụng AI.
