Tổng thống Donald Trump hôm 2/5 cho biết ông đã được thông báo về “ý tưởng” của một thỏa thuận với Iran, nhưng vẫn đang chờ nội dung cụ thể, đồng thời cảnh báo vẫn có khả năng nối lại các cuộc tấn công vào nước này nếu Tehran có hành động sai trái.
Một quan chức cấp cao Iran cho biết vào thứ Bảy rằng đề xuất của Tehran – đến nay vẫn bị ông Trump bác bỏ – sẽ mở lại hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz và chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với Iran, trong khi các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran sẽ được để lại cho giai đoạn sau.
Khi được hỏi về đề xuất của Iran trước khi lên máy bay tới Miami từ West Palm Beach, Florida, ông Trump nói: “Họ đã nói với tôi về ý tưởng của thỏa thuận. Bây giờ họ sẽ đưa cho tôi nội dung chính xác.”
Ông cũng viết trên mạng xã hội rằng ông không thể hình dung các đề xuất này có thể được chấp nhận và cho rằng Iran “chưa phải trả giá đủ lớn” cho những gì đã làm.
Khi được hỏi liệu ông có thể nối lại các cuộc tấn công vào Iran hay không, ông Trump trả lời: “Tôi không muốn nói điều đó. Tôi không thể nói với phóng viên. Nếu họ cư xử sai, nếu họ làm điều gì đó tồi tệ, thì chúng ta sẽ xem. Nhưng đó là một khả năng có thể xảy ra.”
Iran sẵn sàng cho ngoại giao
Ông Trump nhiều lần khẳng định Iran sẽ không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân và hôm thứ Sáu cho biết ông không hài lòng với đề xuất mới nhất của Iran, trong khi Ngoại trưởng Iran nói Tehran sẵn sàng theo đuổi ngoại giao nếu Mỹ thay đổi cách tiếp cận.
Reuters và nhiều hãng tin khác trong tuần qua đưa tin Tehran đề xuất mở lại eo biển trước khi giải quyết vấn đề hạt nhân. Quan chức Iran xác nhận lộ trình này hiện đã được nêu rõ trong một đề xuất chính thức gửi tới Mỹ thông qua các bên trung gian.
Ông Trump cũng nói rằng “trên phương diện nhân đạo”, ông không ưu tiên phương án quân sự và đã nói với các lãnh đạo Quốc hội rằng ông không cần sự cho phép của họ để kéo dài cuộc chiến vượt quá hạn chót pháp lý, vì lệnh ngừng bắn đã “chấm dứt các hành động thù địch”.
Dù liên tục nói rằng không vội, ông Trump đang chịu áp lực trong nước phải phá vỡ quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển Hormuz – nơi đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu và đẩy giá xăng tại Mỹ tăng cao. Đảng Cộng hòa của ông đối mặt nguy cơ phản ứng từ cử tri vì giá cả tăng khi cuộc bầu cử giữa kỳ Quốc hội diễn ra vào tháng 11.
Truyền thông Iran cho biết đề xuất 14 điểm của Tehran bao gồm việc Mỹ rút lực lượng khỏi các khu vực xung quanh Iran, dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran, bồi thường thiệt hại, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả tại Lebanon, đồng thời thiết lập một cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển.
Mỹ và Israel đã tạm dừng chiến dịch không kích nhằm vào Iran cách đây bốn tuần, nhưng vẫn chưa tiến gần hơn tới một thỏa thuận chấm dứt cuộc chiến – cuộc xung đột đã gây ra sự gián đoạn lớn nhất từ trước tới nay đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu, làm rung chuyển thị trường và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.
Iran đã phong tỏa gần như toàn bộ hoạt động vận tải qua vùng Vịnh – ngoại trừ tàu của chính mình – trong hơn hai tháng. Tháng trước, Mỹ cũng áp đặt lệnh phong tỏa đối với các tàu xuất phát từ các cảng của Iran.
Washington nhiều lần tuyên bố sẽ không chấm dứt cuộc chiến – vốn đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng – nếu không đạt được một thỏa thuận ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, mục tiêu chính mà ông Trump đưa ra khi phát động các cuộc tấn công vào tháng 2 trong bối cảnh đàm phán hạt nhân. Iran khẳng định chương trình hạt nhân của mình là vì mục đích hòa bình.
Phát biểu với điều kiện giấu tên do tính chất nhạy cảm của các cuộc đàm phán, quan chức Iran cho biết Tehran tin rằng đề xuất mới – trong đó hoãn các cuộc đàm phán hạt nhân sang giai đoạn sau – là một thay đổi quan trọng nhằm tạo điều kiện đạt được thỏa thuận.
Theo đề xuất này, cuộc chiến sẽ kết thúc với cam kết rằng Israel và Mỹ sẽ không tấn công trở lại. Iran sẽ mở lại eo biển, còn Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa.
Các cuộc đàm phán trong tương lai sau đó sẽ tập trung vào việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt, trong đó Iran yêu cầu Washington công nhận quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình, ngay cả khi nước này đồng ý đình chỉ chương trình hạt nhân.
“Trong khuôn khổ này, các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân phức tạp hơn đã được chuyển sang giai đoạn cuối để tạo ra môi trường thuận lợi hơn,” quan chức này nói.
Theo Reuters
