Hàn Quốc biến việc đọc sách thành hoạt động cộng đồng như thế nào?

Từ chiến dịch khuyến đọc thu hút 1.500 người tham gia, phong trào “Một thành phố, một cuốn sách” với hơn 450.000 lượt người tham gia trong 16 năm đến mô hình thành phố sách được triển khai quanh năm, Hàn Quốc tìm cách đưa việc đọc ra khỏi phạm vi cá nhân để trở thành hoạt động gắn với gia đình, trường học và cộng đồng.

Tuy nhiên, tỷ lệ đọc sách của người trưởng thành nước này vẫn giảm, cho thấy xây dựng văn hóa đọc là bài toán dài hạn, không thể giải quyết chỉ bằng những chiến dịch quảng bá.

Kinh nghiệm Hàn Quốc gợi mở một cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì chỉ tập trung vào số lượng sách được xuất bản và phát hành, cần xây dựng môi trường để người dân có cơ hội tiếp cận sách, tìm thấy niềm vui khi đọc và duy trì thói quen đó trong đời sống thường ngày.

Điểm đáng chú ý là Hàn Quốc không chỉ tổ chức hội sách hay xây dựng thêm thư viện. Nước này kết hợp chính sách quốc gia, các chiến dịch truyền thông, hoạt động đọc tại địa phương và sự tham gia của nhà xuất bản, hiệu sách, trường học cùng các tổ chức xã hội. Dù chưa thể ngăn xu hướng suy giảm đọc sách ở người trưởng thành, những mô hình này cung cấp nhiều dữ liệu và kinh nghiệm thực tế để tham khảo.

Từ thử thách đọc sách đến kết nối độc giả

Tháng 4/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc phát động chiến dịch “Reading Korea”, hướng tới khuyến khích người dân đọc sách và hình thành thói quen tặng sách.

Một trong những hoạt động trọng tâm của chiến dịch là tuyển 1.500 người tham gia câu lạc bộ đọc sách tương tác. Họ được kết nối với khoảng 10 người hướng dẫn đọc sách, là chuyên gia đến từ nhiều lĩnh vực như khởi nghiệp, webtoon, thể thao, khoa học, giao tiếp và đời sống.

Thay vì chỉ yêu cầu người tham gia đọc một cuốn sách rồi hoàn thành bài kiểm tra, chương trình tổ chức các thử thách trực tuyến như viết cảm nhận ngắn, chép lại hoặc chia sẻ những câu trích dẫn yêu thích. Các buổi trò chuyện về sách được tổ chức cả trực tuyến lẫn trực tiếp, đi kèm bản tin định kỳ nhằm duy trì sự kết nối giữa người tham gia.

Đến tháng 9/2025, hoạt động trực tuyến được kết nối với sự kiện trực tiếp tại Seoul. Theo thông tin của Bộ Văn hóa Hàn Quốc công bố ngày 1/9/2025, hơn 1.000 thành viên câu lạc bộ đã tham gia hoạt động trực tuyến cùng 10 người hướng dẫn từ tháng 4. Sự kiện diễn ra từ ngày 26 đến 28/9 tại Công viên Trẻ em Seoul, với các buổi trò chuyện cùng người hướng dẫn, triển lãm kết quả hoạt động, giới thiệu sách và không gian trải nghiệm câu lạc bộ.

Mô hình này cho thấy một điểm khác biệt trong cách tổ chức khuyến đọc: người tham gia không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông điệp quảng bá mà còn trực tiếp tạo ra nội dung, chia sẻ trải nghiệm và trao đổi với những người có chung sở thích.

Việc kết hợp hoạt động trực tuyến với gặp gỡ trực tiếp cũng giúp kéo dài thời gian tương tác vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện. Tuy nhiên, số người đăng ký hoặc tham gia chưa đủ để khẳng định chiến dịch đã làm tăng thói quen đọc. Muốn đánh giá tác động dài hạn, cần có thêm dữ liệu về số người tiếp tục đọc sau khi chương trình kết thúc và mức độ thay đổi trong hành vi đọc của họ.

Xây dựng “thành phố sách” bằng hoạt động quanh năm

Một mô hình khác là chương trình “Thành phố sách của Hàn Quốc”, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nước này triển khai từ năm 2014. Mỗi năm, một địa phương được lựa chọn thông qua hình thức cạnh tranh công khai để đăng cai Lễ hội Đọc sách Hàn Quốc, đồng thời nhận hỗ trợ tổ chức các hoạt động phát triển văn hóa đọc.

Năm 2025, Gimpo, thuộc tỉnh Gyeonggi, được lựa chọn làm thành phố sách. Theo Bộ Văn hóa Hàn Quốc, địa phương này có nền tảng hạ tầng đọc gồm 7 thư viện thành phố và 4 thư viện nhỏ, đồng thời duy trì Lễ hội Sách thư viện hằng năm từ năm 2018.

Gimpo còn triển khai các chương trình như “Sweet Humanities” – chuỗi hoạt động khám phá kiến thức nhân văn – và “Gimpo Book-a-Round”, mô hình chia sẻ sách trên phạm vi thành phố. Những chương trình này giúp hoạt động đọc không chỉ tập trung trong thư viện mà còn được đưa đến nhiều địa điểm và nhóm cư dân khác nhau.

Với chủ đề “Refresh with Books”, Gimpo lên kế hoạch tổ chức các hoạt động đọc trong suốt năm 2025, thay vì chỉ tập trung vào thời điểm diễn ra lễ hội chính từ ngày 19 đến 29/9.

Một trong những hoạt động được thiết kế là chương trình đọc sách buổi tối dành cho gia đình tại Công viên gia đình Taesan vào tháng 6. Bên cạnh đó, địa phương tổ chức chuỗi tọa đàm với những gương mặt nổi tiếng trong nhiều lĩnh vực từ tháng 5 đến tháng 8, tạo thêm cơ hội để người dân tiếp cận sách và các chủ đề văn hóa.

Gimpo cũng dự kiến cấp chứng nhận đọc sách dưới hình thức một cuốn sổ giống hộ chiếu, có thông tin về các hoạt động của lễ hội và khuyến khích người tham gia ghi nhận quá trình trải nghiệm.

Điểm đáng chú ý trong mô hình Gimpo là danh hiệu thành phố sách được gắn với một chương trình hoạt động có thời gian triển khai kéo dài, chứ không chỉ là một lễ hội ngắn ngày. Thư viện, hiệu sách, đơn vị xuất bản và các tổ chức văn hóa được huy động để tạo ra nhiều điểm tiếp xúc giữa người dân với sách.

Dù vậy, các kế hoạch và số lượng cơ sở tham gia mới phản ánh năng lực tổ chức. Để kết luận mô hình có làm tăng số người đọc thường xuyên hay không, vẫn cần những chỉ số đầu ra như số người tham gia thực tế, tỷ lệ quay lại và sự thay đổi trong kết quả khảo sát đọc sách của địa phương.

Hơn 450.000 lượt tham gia phong trào “Một thành phố, một cuốn sách”

Nếu Reading Korea cho thấy cách triển khai chiến dịch ở cấp quốc gia, Wonju cung cấp một ví dụ về mô hình khuyến đọc dựa trên sự tham gia của cộng đồng trong thời gian dài.

Theo trang thông tin chính thức của thành phố Wonju, phong trào “Một thành phố, một cuốn sách” bắt đầu từ năm 2004. Trong 16 năm đầu tiên, chương trình ghi nhận hơn 450.000 lượt người tham gia.

Đây là chương trình phối hợp giữa thư viện, trường học, tổ chức xã hội dân sự, câu lạc bộ đọc sách địa phương, cơ quan hành chính và doanh nghiệp. Mỗi năm, ban tổ chức lựa chọn một cuốn sách để khuyến khích người dân cùng đọc, sau đó tổ chức các hoạt động thảo luận và trao đổi cả trực tuyến lẫn trực tiếp.

Điểm đặc biệt là cuốn sách được chọn không đơn thuần đóng vai trò một tác phẩm để quảng bá. Theo chính quyền Wonju, 16 cuốn sách được lựa chọn trong 16 năm đầu của chương trình đều gắn với các giá trị phát triển bền vững và những vấn đề xã hội.

Chẳng hạn, một số tác phẩm được sử dụng để mở ra các cuộc thảo luận về chia sẻ, sự đồng cảm, giao tiếp, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học và lịch sử. Năm 2016, cuốn Sori Jilleo Undongjang được lựa chọn, tạo cơ hội để học sinh tiểu học và người trưởng thành cùng trao đổi về ý nghĩa của dân chủ.

Hoạt động không dừng ở việc khuyến khích người dân đọc cuốn sách được chọn. Các đơn vị tham gia còn tổ chức thảo luận, giao lưu với tác giả, cuộc thi viết và các câu lạc bộ đọc sách. Nhờ đó, một tác phẩm có thể trở thành điểm khởi đầu cho những cuộc trao đổi giữa các nhóm cư dân và thế hệ khác nhau.

Con số hơn 450.000 lượt tham gia là dữ liệu tích lũy qua 16 năm, không phải số độc giả thường xuyên hay số người tham gia duy nhất. Dù vậy, thời gian duy trì và sự phối hợp của nhiều tổ chức cho thấy chương trình đã vượt khỏi phạm vi một chiến dịch quảng bá sách ngắn hạn.

Trường hợp Wonju cũng gợi ra một hướng tiếp cận khác: thay vì chỉ truyền thông rằng đọc sách là việc có ích, có thể chọn những tác phẩm đủ sức khơi gợi thảo luận về các vấn đề mà cộng đồng quan tâm, qua đó tạo động lực để người dân đọc và trao đổi cùng nhau.

Thư viện và hiệu sách: Hạ tầng để duy trì thói quen đọc

Các chiến dịch và mô hình cộng đồng cần một mạng lưới hạ tầng hỗ trợ. Tại Hàn Quốc, thư viện công cộng giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp sách, không gian đọc và các hoạt động dành cho nhiều nhóm độc giả.

Theo số liệu thống kê thư viện công cộng năm 2025 của Hàn Quốc, tính theo hoạt động năm 2024, cả nước có 1.296 thư viện công cộng, tăng 25 thư viện so với năm trước. Bình quân mỗi thư viện phục vụ 39.519 người dân. Hệ thống ghi nhận khoảng 224,2 triệu lượt khách và có 6.072 thủ thư làm việc toàn thời gian.

Mạng lưới này tạo điều kiện để thư viện không chỉ cung cấp sách mà còn tổ chức hoạt động đọc, thảo luận và tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa số lượt khách và số độc giả riêng biệt: một người có thể đến thư viện nhiều lần, còn việc đến thư viện cũng không đồng nghĩa với việc đã đọc trọn vẹn một cuốn sách.

Trong chính sách phát triển ngành xuất bản giai đoạn 2022–2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc cũng xác định việc củng cố hiệu sách địa phương là một trong những hướng trọng tâm. Kế hoạch hướng tới mở rộng vai trò văn hóa của hiệu sách, hỗ trợ cải thiện không gian, tổ chức hoạt động cộng đồng và thử nghiệm các hiệu sách quy mô nhỏ tại những khu vực chưa có điểm bán sách.

Cách tiếp cận này đặt hiệu sách vào vị trí rộng hơn một điểm bán lẻ. Khi có thể tổ chức giao lưu với tác giả, giới thiệu sách theo chủ đề hoặc kết nối độc giả địa phương, hiệu sách trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái đọc.

Đối với ngành xuất bản, sự phối hợp giữa nhà xuất bản, đơn vị phát hành và thư viện giúp tăng cơ hội để sách được phát hiện sau khi xuất bản. Tuy nhiên, để các mô hình này duy trì lâu dài, cần quan tâm đến kinh phí vận hành, sức hút của chương trình và khả năng thu hút người dân quay lại, thay vì chỉ đánh giá bằng số lượng sự kiện.

Sách điện tử và sách nói mở thêm lối tiếp cận

Hàn Quốc cũng ghi nhận sự thay đổi trong phương thức đọc, đặc biệt ở nhóm độc giả trẻ.

Khảo sát đọc sách quốc gia năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hàn Quốc công bố ngày 6/3/2026 được thực hiện trên 5.000 người trưởng thành từ 19 tuổi trở lên và 2.400 học sinh từ lớp 4 tiểu học trở lên, bao gồm học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông. Khảo sát diễn ra trên toàn quốc từ ngày 1/9 đến 5/11/2025.

Kết quả cho thấy tỷ lệ đọc sách điện tử ở nhóm 19–29 tuổi đạt 59,4%, cao hơn tỷ lệ đọc sách in của cùng nhóm, ở mức 45,1%. Tỷ lệ sử dụng sách nói cũng tăng ở các nhóm tuổi dưới 60.

Những con số này cho thấy hình thức tiếp cận sách đang đa dạng hơn. Với một bộ phận độc giả trẻ, sách điện tử có thể thuận tiện hơn trong việc tìm kiếm và đọc khi di chuyển; sách nói mở thêm lựa chọn cho người thích tiếp nhận nội dung bằng âm thanh.

Tuy nhiên, chuyển dịch sang định dạng số không đồng nghĩa với việc mọi vấn đề về văn hóa đọc đều được giải quyết. Người đọc vẫn cần tìm được nội dung phù hợp và dành thời gian cho sách giữa nhiều loại hình giải trí khác nhau. Vì thế, phát triển sách điện tử và sách nói cần đi cùng việc nâng cao chất lượng nội dung, khả năng khám phá tác phẩm và trải nghiệm của độc giả.

Nghịch lý của Hàn Quốc: Có chiến dịch, có thư viện nhưng người trưởng thành vẫn ít đọc

Các mô hình khuyến đọc tại Hàn Quốc cho thấy sự đầu tư đáng kể về chính sách, hạ tầng và hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, khảo sát quốc gia cũng phản ánh một thách thức lớn: tỷ lệ đọc sách của người trưởng thành vẫn suy giảm.

Theo kết quả khảo sát đọc sách quốc gia năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành Hàn Quốc đọc hoặc nghe ít nhất một cuốn sách phổ thông trong 12 tháng đạt 38,5%, giảm 4,5 điểm phần trăm so với năm 2023. Bình quân mỗi người trưởng thành đọc 2,4 cuốn sách trong năm, giảm 1,5 cuốn so với kỳ khảo sát trước.

Trong khi đó, tỷ lệ đọc sách hằng năm của học sinh đạt 94,6%, giảm 1,2 điểm phần trăm so với năm 2023.

Theo định nghĩa của khảo sát, tỷ lệ đọc sách hằng năm bao gồm người đọc hoặc nghe ít nhất một cuốn sách phổ thông, tính cả sách in, sách điện tử và sách nói; không tính sách giáo khoa, tài liệu hướng dẫn học tập, sách luyện thi, tạp chí và truyện tranh.

Khoảng cách giữa các nhóm dân cư cũng đáng chú ý. Tỷ lệ đọc sách ở nhóm từ 60 tuổi trở lên chỉ đạt 14,4%, trong khi nhóm 19–29 tuổi đạt 75,3%. Xét theo thu nhập bình quân hằng tháng, tỷ lệ đọc sách ở nhóm có thu nhập từ 2 triệu won trở xuống là 13,4%, thấp hơn nhiều so với mức 56,1% ở nhóm có thu nhập từ 5 triệu won trở lên.

Về nguyên nhân, người trưởng thành cho biết thiếu thời gian do công việc là trở ngại lớn nhất. Ngoài ra, 24,3% người trưởng thành và 19,1% học sinh được khảo sát cho rằng việc sử dụng các phương tiện truyền thông và nội dung khác là một trở ngại đáng kể đối với hoạt động đọc.

Những kết quả này đặt ra giới hạn rõ ràng cho việc đánh giá chính sách khuyến đọc. Một chiến dịch có thể thu hút hàng nghìn người, một phong trào cộng đồng có thể ghi nhận hàng trăm nghìn lượt tham gia, còn mạng lưới thư viện có thể phục vụ hàng trăm triệu lượt khách mỗi năm. Nhưng những con số đó không tự động chuyển thành tỷ lệ đọc sách cao hơn trên toàn quốc.

Đây cũng là lý do cần phân biệt giữa kết quả triển khai và tác động đến hành vi đọc. Số lượng sự kiện, người tham gia hay lượt sử dụng thư viện cho biết chương trình đã tiếp cận được bao nhiêu người; khảo sát đọc sách mới giúp đánh giá rõ hơn liệu thói quen đọc có được duy trì và mở rộng hay không.