Nhà thơ, nhà văn Canada Anne Carson đã giành Nobel Văn học 2026 nhờ “sự nghiệp táo bạo và giàu tính sáng tạo, qua cuộc đối thoại đầy tinh nghịch với truyền thống kinh điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn chương đương đại”, Viện Hàn lâm Thụy Điển công bố ngày 8/10.
Giải thưởng do Viện Hàn lâm Thụy Điển trao, trị giá 12 triệu kronor Thụy Điển, tương đương khoảng 1,2 triệu USD. Nobel Văn học là một trong những giải thưởng được trao theo di nguyện của Alfred Nobel từ năm 1901.
“Bà ấy vô cùng bất ngờ. Chúng tôi không có nhiều thời gian để nói chuyện, và tất cả những gì bà ấy kịp nói với tôi là hiện đang ở Iceland, nơi bà đang lắng nghe tiếng gió”, Ingrid Carlberg, Thư ký thường trực Viện Hàn lâm Thụy Điển, cho biết.
Tác phẩm của bà Carson thường xóa nhòa ranh giới giữa thơ, văn xuôi, đối thoại và dịch thuật, tạo nên một phong cách khó xếp vào bất kỳ thể loại văn chương cố định nào. Sinh tại Toronto, bà Carson cũng mang quốc tịch Iceland từ năm 2022.
Bà được biết đến rộng rãi qua những bản dịch các tác phẩm văn học Hy Lạp cổ đại, vốn có ảnh hưởng sâu sắc đến sáng tác của bà. Di sản văn chương của bà Carson trải rộng từ lời cho các tác phẩm opera, phê bình văn học cho tới tiểu thuyết bằng thơ, trong đó có Autobiography of Red xuất bản năm 1998.
Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định gần như toàn bộ sự nghiệp của bà Carson xoay quanh điểm giao nhau giữa “nỗi ám ảnh của nhà ngữ văn với từ ngữ” và “khát vọng tìm kiếm những ý nghĩa mới của nhà thơ”.
Bà Carson từng xác định ngữ nguyên học, tức việc truy tìm nguồn gốc và lịch sử của từ ngữ, là điểm khởi đầu cho toàn bộ sáng tác của mình. Theo Viện Hàn lâm, những bản dịch tiếng Hy Lạp cổ điển của bà có thể được xem như những tác phẩm độc lập, thay vì chỉ đơn thuần là bản chuyển ngữ.
Phong cách đặc biệt này thể hiện rõ trong Norma Jeane Baker of Troy năm 2019, một tác phẩm trình diễn kết hợp câu chuyện về Helen thành Troy trong vở Helen của nhà viết kịch Hy Lạp Euripides với cuộc đời của Marilyn Monroe.
Từng nằm trong nhóm ứng viên sáng giá trong năm nay
Bà Carson, 76 tuổi, từng nằm trong nhóm những ứng viên được đánh giá cao cho Nobel Văn học năm nay theo các nhà cái Ladbrokes. Bà giờ đây đứng cùng danh sách những tên tuổi lớn như Alexander Solzhenitsyn, Alice Munro và Ernest Hemingway, những người từng nhận giải thưởng mà mỗi năm vẫn thường gây nhiều tranh luận trong giới yêu sách.
Trong hơn một thế kỷ, Viện Hàn lâm Thụy Điển nhiều lần bị chỉ trích vì không trao giải cho một số tượng đài văn học như Leo Tolstoy, Virginia Woolf và Jorge Luis Borges.
Cơ quan này cũng từng bị phê phán vì bỏ qua các nhà văn Mỹ, dù năm 2016 đã trao giải cho ca sĩ - nhạc sĩ Bob Dylan. Một số ý kiến khác cho rằng những lựa chọn của Viện Hàn lâm đôi khi quá khó đoán và hướng đến những tác giả ít được biết đến với công chúng đại chúng.
Những người bảo vệ cách lựa chọn của Viện Hàn lâm lập luận rằng cơ quan này cũng từng trao giải cho những tác giả được đông đảo độc giả yêu thích, như nhà văn Colombia Gabriel García Márquez năm 1982 và nhà văn Anh Doris Lessing năm 2007.
Theo quan điểm này, một phần sứ mệnh của Nobel Văn học là đưa những truyền thống văn chương ít được biết đến ra ánh sáng, đồng thời khuyến khích độc giả mở rộng phạm vi khám phá của mình.
Các giải Nobel về văn học, khoa học và hòa bình được trao từ năm 1901 theo di nguyện của Alfred Nobel, nhà phát minh thuốc nổ và doanh nhân người Thụy Điển.
Năm ngoái, Nobel Văn học được trao cho nhà văn Hungary László Krasznahorkai, người từng được nhà phê bình Mỹ Susan Sontag gọi là “bậc thầy của ngày tận thế”.
Theo Reuters
