Ít nhất 68 người thiệt mạng và hơn 100 người bị thương sau vụ va chạm giữa hai đoàn tàu cao tốc tại Tây Ban Nha hôm thứ Tư. Giới chức cho biết sự cố có thể liên quan đến lỗi hệ thống máy tính và sai sót trong quá trình điều hành tàu.
Tai nạn xảy ra gần thị trấn Urda, thuộc tỉnh Toledo, trên tuyến đường sắt cao tốc nối thủ đô Madrid với thành phố Seville ở miền nam Tây Ban Nha. Một đoàn tàu chạy phía sau đã đâm vào đoàn tàu đang dừng trên đường ray.
Một trong hai đoàn tàu do Renfe, công ty đường sắt quốc gia Tây Ban Nha, vận hành. Đoàn còn lại thuộc Iryo, doanh nghiệp đường sắt tư nhân. Vụ va chạm xảy ra khi hoạt động giao thông đường sắt trong khu vực bị gián đoạn do sự cố liên quan đến hệ thống an toàn và điều hành tàu LZB.
Đây là vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng thứ ba tại Tây Ban Nha trong năm nay, xảy ra sau vụ va chạm lớn hồi tháng 1 ở tỉnh Córdoba khiến hơn 40 người thiệt mạng và một vụ tai nạn gần Barcelona làm một lái tàu tử vong.
“Ngày hôm nay, Tây Ban Nha chìm trong tang tóc. Cả đất nước Tây Ban Nha đều đang đau buồn”, Thủ tướng Pedro Sánchez phát biểu tại hiện trường hôm thứ Tư, đồng thời bày tỏ sự cảm thông sâu sắc với gia đình các nạn nhân.
Nguyên nhân nào dẫn đến vụ va chạm là gì?
Bộ trưởng Giao thông Tây Ban Nha Óscar Puente cho biết sự cố hệ thống máy tính đã gây trục trặc cho hệ thống an toàn trên đoạn đường sắt dài 63 km, khiến tất cả các đoàn tàu trong khu vực tự động dừng lại.
Sau đó, ADIF, doanh nghiệp nhà nước quản lý hạ tầng đường sắt Tây Ban Nha, chuyển sang điều khiển hệ thống bằng phương thức thủ công. Một quyết định được đưa ra cho phép đoàn tàu cao tốc Renfe tiếp tục chạy về phía nam, dù tín hiệu đèn trên đường ray đang ở trạng thái đỏ.
Theo ông Puente, đoàn tàu Renfe được phép tiếp tục hành trình mà không bị giới hạn tốc độ do một chỉ thị sai từ nhân viên điều vận. Trong khoảng thời gian từ 8h36 đến 8h52 sáng theo giờ địa phương, đoàn tàu tiếp tục chạy với tốc độ khoảng 124 dặm/giờ, tương đương 200 km/giờ, trước khi đâm vào đoàn tàu Iryo đang dừng trên đường ray.
“Có tín hiệu đỏ cấm tàu di chuyển, nhưng đoàn tàu vẫn được cho phép tiếp tục hành trình”, Bộ trưởng Puente nói trong cuộc họp báo hôm 28/10. “Đó là một quyết định được đưa ra trong những hoàn cảnh khó lý giải”.
Sau phát biểu của ông Puente, công đoàn Tây Ban Nha CSIF kêu gọi bộ trưởng từ chức. Tuy nhiên, tổ chức này đồng thời nhấn mạnh chính phủ cần tôn trọng quá trình điều tra và nguyên tắc suy đoán vô tội đối với người phụ trách điều hành giao thông đường sắt tại ADIF.
“Chúng tôi yêu cầu chính phủ tôn trọng cuộc điều tra và nguyên tắc suy đoán vô tội đối với người đứng đầu bộ phận điều hành giao thông của ADIF”, công đoàn tuyên bố.
Trong số những người thiệt mạng, 24 người đi trên tàu Renfe chạy từ Madrid đến Seville, còn 44 người ở trên đoàn tàu Iryo cũng di chuyển giữa hai thành phố này.
Bộ trưởng Puente cho biết một cuộc điều tra toàn diện sẽ được tiến hành để làm rõ vụ việc.
Thủ tướng Sánchez tuyên bố: “Nếu có sự tắc trách, điều đó sẽ được làm sáng tỏ. Nếu hệ thống an toàn có sai sót, chúng sẽ được xử lý một cách kiên quyết nhất”.
Hành khách kể lại khoảnh khắc kinh hoàng
Các hành khách sống sót kể với CNN rằng vụ va chạm hôm thứ Tư diễn ra trong cảnh hỗn loạn. Nhiều người bị hất khỏi ghế, va vào nhau bên trong các toa tàu.
Một hành khách may mắn sống sót cho biết ba toa tàu bị ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng.
“Một toa bốc cháy, ở toa khác có người mắc kẹt và kêu khóc”, hành khách này kể. Người phụ nữ từ chối tiết lộ danh tính, đồng thời cho biết tại toa chịu tác động trực tiếp nhất, “có những người bị vùi dưới đống đổ nát”.
Một hành khách khác tên Yoander, 25 tuổi, kể rằng anh đang ngủ thì tỉnh dậy trong tình trạng bị hất về phía những chiếc ghế phía trước.
“Tôi đang ngủ, đến khi tỉnh lại thì đã va vào những chiếc ghế phía trước”, anh nói.
Yoander cho biết khuôn mặt và chân bị thương. Tuy nhiên, anh nhấn mạnh vẫn còn nhiều người cần được giúp đỡ khẩn cấp hơn mình.
“Tôi bị đau, nhưng có những người cần được giúp đỡ nhiều hơn tôi”, anh nói với phóng viên của CNN có mặt tại hiện trường.
Patricia, một hành khách đi trên tàu cao tốc Renfe, cũng mô tả khung cảnh sau vụ va chạm là kinh hoàng. Cô cho biết nhiều người bị hất tung lên không trung khi hai đoàn tàu đâm vào nhau.
Theo Patricia, đoàn tàu của cô đã dừng khoảng 20 phút trước khi xảy ra tai nạn. Hành khách được thông báo rằng tuyến đường đang có mật độ tàu đông.
“Sau đó, tàu chúng tôi bắt đầu chạy trở lại. Có lẽ chưa đầy ba phút sau, vụ va chạm đã xảy ra”, cô kể.
“Một số người bị hất tung lên không trung… cảnh tượng thật khủng khiếp”, Patricia nói. “Một phần kết cấu của đoàn tàu khác đâm vào toa chúng tôi, trong khi toa của chúng tôi thậm chí còn không phải nơi chịu thiệt hại nặng nhất”.
Theo thông tin cập nhật từ chính quyền khu vực Castilla-La Mancha, đoàn tàu Iryo chở 151 hành khách, trong khi tàu Renfe có 393 hành khách.
Tây Ban Nha huy động hơn 500 nhân viên cứu hộ
Ngay sau vụ tai nạn, hàng chục xe cứu hỏa, xe cứu thương và xe cảnh sát được điều động đến hiện trường. Lực lượng Vệ binh Dân sự Tây Ban Nha dựng nhiều lều phục vụ công tác ứng cứu khẩn cấp quy mô lớn.
Theo Bộ Nội vụ Tây Ban Nha, hơn 500 nhân viên cứu hộ được triển khai để hỗ trợ tìm kiếm và giải cứu nạn nhân. Lực lượng ứng cứu còn có ít nhất ba trực thăng và nhiều thiết bị bay không người lái.
Các đội cứu hộ tiếp tục rà soát đống đổ nát tại những toa tàu Iryo bị phá hủy nghiêm trọng. Một số toa của đoàn tàu cao tốc Renfe bị trật bánh và nghiêng sang một bên.
Những hành khách không bị thương nghiêm trọng được đưa khỏi khu vực tai nạn bằng xe buýt. Trong số này có nhiều người bị thương nhẹ, với các vết cắt trên mặt, quanh mắt và chảy máu mũi.
Theo nhà sản xuất của CNN tại hiện trường, những người được sơ tán mang nhiều quốc tịch khác nhau, trong đó có Tây Ban Nha và Brazil. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết một số công dân nước này bị thương trong vụ va chạm.
Thị trấn Urda, cách hiện trường khoảng 8 km, tiếp nhận hàng chục xe cứu thương và phương tiện ứng cứu. Các nhân viên Hội Chữ thập đỏ làm việc tại trung tâm thể thao của thị trấn để sơ cứu và điều trị cho những người bị thương.
Lực lượng Vệ binh Dân sự Tây Ban Nha thông báo mở bốn văn phòng tại các thành phố khác nhau nhằm đẩy nhanh quá trình xác định danh tính nạn nhân.
Trong khi đó, chính quyền khu vực Castilla-La Mancha khẩn cấp kêu gọi người dân hiến máu để phục vụ công tác điều trị. Các điểm tiếp nhận hiến máu được tổ chức tại những thành phố Alcázar de San Juan, Ciudad Real và Toledo.
Đến tối thứ Tư, các đội cứu hộ vẫn tiếp tục tìm kiếm những người có thể còn mắc kẹt trong đống đổ nát, dưới ánh đèn pha công suất lớn chiếu sáng hiện trường.
An toàn đường sắt Tây Ban Nha bị đặt dấu hỏi
Thủ tướng Sánchez hôm thứ Tư thừa nhận Tây Ban Nha đã phải hứng chịu hai thảm họa nghiêm trọng liên quan đến đường sắt cao tốc chỉ trong một năm. Ông đề cập đến vụ tai nạn hồi tháng 1 tại tỉnh Córdoba, khiến hơn 40 người thiệt mạng.
Vụ va chạm hôm thứ Tư xảy ra cách địa điểm thảm họa đường sắt hồi tháng 1 gần thị trấn Adamuz khoảng 209 km, trên cùng tuyến cao tốc nối Madrid với Seville.
Tuy nhiên, nguyên nhân ban đầu của hai vụ tai nạn có sự khác biệt đáng kể.
Theo đài truyền hình công cộng Tây Ban Nha RTVE, vụ tai nạn tại Adamuz hồi đầu năm xảy ra khi một đoàn tàu trật bánh do đường ray bị gãy, sau đó lao sang đường ray liền kề.
Trước thảm họa Adamuz, công đoàn lái tàu Tây Ban Nha Semaf từng cảnh báo về tình trạng rung lắc do tàu chạy ở tốc độ cao, có thể khiến các tuyến đường sắt cao tốc bị hao mòn theo thời gian. Một đại diện công đoàn đã đề cập vấn đề này với CNN vào thời điểm xảy ra vụ tai nạn hồi tháng 1.
Vụ tai nạn thứ ba trong năm xảy ra gần Barcelona chỉ vài ngày sau thảm họa Adamuz. Khi đó, một đoàn tàu chở khách đi lại hằng ngày bị trật bánh trong ngày mưa lớn. Theo chính quyền khu vực Catalonia, vụ việc khiến lái tàu thiệt mạng và hàng chục hành khách bị thương.
Các vụ tai nạn liên tiếp làm dấy lên lo ngại về chất lượng hạ tầng đường sắt Tây Ban Nha, độ tin cậy của các hệ thống điều khiển bằng máy tính và công tác bảo trì.
Trước năm nay, Tây Ban Nha vẫn được đánh giá là một trong những quốc gia có thành tích an toàn đường sắt tốt tại châu Âu.
Theo báo cáo của Cơ quan Thống kê châu Âu Eurostat, năm 2023, số người thiệt mạng do tai nạn đường sắt tại Tây Ban Nha chưa đến một người trên mỗi một triệu dân, đưa nước này lên vị trí dẫn đầu Liên minh châu Âu về chỉ số an toàn đường sắt vào thời điểm đó.
Dữ liệu cũng cho thấy phần lớn các trường hợp tử vong liên quan đến đường sắt tại EU xuất phát từ việc người không có nhiệm vụ đi vào khu vực đường ray, thay vì tai nạn khiến hành khách hoặc nhân viên bên trong đoàn tàu thiệt mạng.
Tuy nhiên, những thảm họa liên tiếp trong năm 2026 đang đặt ra câu hỏi về khả năng duy trì mức độ an toàn của hệ thống đường sắt Tây Ban Nha, đặc biệt đối với các tuyến cao tốc có mật độ khai thác lớn.
Cuộc điều tra vụ va chạm gần Urda sẽ phải làm rõ vai trò của sự cố hệ thống LZB, quyết định cho phép tàu Renfe tiếp tục di chuyển khi có tín hiệu đỏ và những yếu tố khác có thể góp phần dẫn đến thảm họa. Kết quả điều tra được kỳ vọng sẽ giúp xác định trách nhiệm và làm rõ liệu các biện pháp an toàn hiện hành có cần được điều chỉnh hay không.
Theo CNN, NYTimes
