Tuy nhiên, giới đầu tư hiện vẫn bất đồng: đây là dấu hiệu bong bóng AI đã vỡ hay là cơ hội mua vào sau đợt điều chỉnh sâu?
480 tỷ USD vốn hóa biến mất trong chưa đầy 4 tháng
Theo Reuters ngày 26/10, đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ đang làm chao đảo thị trường Trung Quốc. STAR 50, chỉ số tập hợp nhiều doanh nghiệp AI và bán dẫn lớn niêm yết trên sàn Thượng Hải, đã giảm khoảng 40% so với đỉnh tháng 7. Ước tính 480 tỷ USD vốn hóa thị trường đã bốc hơi trong chưa đầy 4 tháng.
Trong khi đó, CSI 300 – chỉ số theo dõi các doanh nghiệp vốn hóa lớn trên hai sàn Thượng Hải và Thâm Quyến – giảm khoảng 20% so với đỉnh tháng 6. Nasdaq của Mỹ cũng đi xuống, nhưng mức giảm khoảng 6% kể từ kỷ lục ba tuần trước đó vẫn thấp hơn đáng kể.
Đợt lao dốc đánh dấu bước ngoặt đối với làn sóng tăng giá kéo dài khoảng hai năm, được thúc đẩy bởi kỳ vọng Trung Quốc sẽ vươn lên trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) và các chính sách hỗ trợ của Bắc Kinh.
Tác động đặc biệt lớn bởi cổ phiếu AI đã chiếm tỷ trọng đáng kể trên thị trường. Theo số liệu Goldman Sachs được Reuters dẫn lại, cổ phiếu liên quan đến AI chiếm khoảng 42% tổng vốn hóa thị trường Trung Quốc và đóng góp 57% giá trị giao dịch của cổ phiếu loại A ở đại lục cùng cổ phiếu loại H tại Hong Kong.
Trong một thị trường có sự tham gia đông đảo của nhà đầu tư cá nhân, cú đảo chiều vì thế gây thiệt hại trên diện rộng.
Unitree, CXMT và các cổ phiếu công nghệ cùng mất giá
Những cổ phiếu từng thu hút sự quan tâm mạnh nhất của nhà đầu tư cá nhân cũng nằm trong nhóm chịu sức ép lớn.
Unitree Robotics, nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc, mất khoảng một nửa giá trị vốn hóa kể từ khi lên sàn vào tháng 8. Trong đợt phát hành, lượng đăng ký mua cổ phiếu từ nhà đầu tư cá nhân được cho là cao gấp 8.000 lần số lượng chào bán.
CXMT, doanh nghiệp sản xuất chip nhớ, mất hơn một phần tư vốn hóa chỉ trong một tháng. Hai công ty chip AI là MetaX và Moore Threads từng chứng kiến giá cổ phiếu tăng lần lượt khoảng 700% và 400% ngay trong ngày giao dịch đầu tiên năm ngoái, nhưng đến nay đã giảm khoảng một nửa so với các mức đỉnh hồi tháng 7.
Các nhà cung cấp linh kiện quang học cho trung tâm dữ liệu như Innolight và Eoptolink cũng giảm khoảng 60% so với những đỉnh giá gần đây. Một yếu tố gây sức ép là nguy cơ Washington hạn chế hoặc cấm các doanh nghiệp này cung cấp thiết bị cho trung tâm dữ liệu tại Mỹ.
Reuters dẫn lời ông Trần Văn Sinh, một chủ doanh nghiệp nhỏ đồng thời là nhà đầu tư ở Hải Nam, cho biết ông mua cổ phiếu sau khi giá đã tăng mạnh, một phần vì tin rằng những công ty như Unitree nhận được sự hậu thuẫn của nhà nước. Trong số các nhà đầu tư của Unitree có quỹ mang vốn nhà nước.
Giờ đây, ông và bạn bè phải tính toán những khoản thua lỗ. Câu chuyện của nhóm nhà đầu tư này cho thấy rủi ro khi kỳ vọng chính sách và triển vọng công nghệ được phản ánh vào giá cổ phiếu quá nhanh.
Không có cú sốc đơn lẻ, nhưng nhiều áp lực cùng lúc
Theo Reuters, đợt bán tháo không bắt nguồn từ một sự kiện kích hoạt rõ ràng. Các nhà giao dịch chỉ ra ba sức ép chính: định giá cổ phiếu quá cao, áp lực nộp thuế và nguy cơ Mỹ hoặc các quốc gia khác hạn chế sử dụng thiết bị Trung Quốc trong trung tâm dữ liệu.
Sau một thời gian tăng nóng, chỉ cần triển vọng không còn đáp ứng kỳ vọng cũng có thể khiến nhà đầu tư đồng loạt bán ra. Khi giá cổ phiếu đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng về tăng trưởng, những rủi ro trước đó bị xem nhẹ có thể nhanh chóng trở thành lý do rút vốn.
Đợt điều chỉnh còn làm suy yếu niềm tin của những người đã chạy theo các lĩnh vực được chính quyền khuyến khích phát triển. Một số nhà đầu tư chuyển sang tài sản phòng thủ, khiến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp công nghệ có nguy cơ bị ảnh hưởng.
Ông Hồng Hạo, đối tác kiêm giám đốc đầu tư của Lotus Asset Management tại Hong Kong, nhận định tình hình hiện nay có thể khiến nhiều doanh nghiệp đang chuẩn bị phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) phải dừng kế hoạch.
Bắc Kinh cũng đứng trước bài toán khó. Cơ quan quản lý muốn xây dựng một thị trường tăng trưởng ổn định, hạn chế tình trạng đầu cơ và những đợt tăng giảm cực đoan. Các biện pháp được triển khai bao gồm siết giao dịch sử dụng đòn bẩy và giao dịch tần suất cao. Một số tổ chức đầu tư có vốn nhà nước cũng bán ra khi giá tăng, nhằm hạn chế đà đi lên quá nóng.
Đầu tháng 10, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Trung Quốc Ngô Thanh (Wu Qing) đã gặp các thành viên thị trường để tiếp nhận đề xuất về phát triển thị trường vốn. Tuy nhiên, mong muốn duy trì một thị trường tăng trưởng chậm và ổn định đang va chạm với tâm lý đầu cơ mạnh của nhà đầu tư.
Sau cú giảm sâu, cổ phiếu AI Trung Quốc vẫn chưa rẻ
Đà giảm 40% không đồng nghĩa cổ phiếu AI Trung Quốc đã trở về mức định giá hấp dẫn. Hệ số giá trên lợi nhuận dự phóng của STAR 50 vẫn quanh mức 100 lần, dù đã giảm đáng kể so với gần 250 lần tại đỉnh. Trong khi đó, Nasdaq 100 của Mỹ có hệ số này khoảng 30 lần.
Khoảng cách lớn cho thấy nhà đầu tư vẫn đặt kỳ vọng cao vào khả năng tăng trưởng của các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc. Nếu lợi nhuận thực tế không theo kịp kỳ vọng, thị trường có thể tiếp tục chịu sức ép.
Tuy vậy, giới đầu tư không có chung nhận định về triển vọng. Ông Đổng Bảo Trân, một nhà quản lý quỹ tại Bắc Kinh, cho rằng thị trường đã biến thành một đợt tăng giá đầu cơ điên cuồng và hiện đang chứng kiến bong bóng vỡ.
Vương Huyên, đối tác tại Qianchuang Capital ở Bắc Kinh, cảnh báo tỷ trọng quá lớn của các công ty công nghệ trong những chỉ số chính có thể làm méo mó phân bổ vốn: một số lĩnh vực bị thổi phồng thành bong bóng, trong khi các ngành khác bị hút cạn nguồn vốn.
Ông Vương Trác, nhà quản lý quỹ tại Shanghai Zhuozhu Investment Management, dự báo các nhà cung cấp chip và AI có thể phải đối mặt với cuộc chiến giá cả tương tự phần còn lại của ngành sản xuất Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, một số tổ chức tài chính vẫn nhìn thấy cơ hội chọn lọc. Goldman Sachs đưa Innolight và CXMT vào danh sách cổ phiếu AI Trung Quốc được khuyến nghị trong bản cập nhật tháng 10. BNP Paribas cho rằng thị trường vẫn có cơ hội đối với những nhà đầu tư thận trọng. HSBC cũng nhận định các quỹ đầu tư châu Á nhìn chung vẫn duy trì tỷ trọng cổ phiếu Trung Quốc cao hơn mức chuẩn, bất chấp nhiều tháng bán tháo.
Những quan điểm trái chiều cho thấy thị trường chưa đi đến một kết luận thống nhất: đợt giảm giá có thể là quá trình định giá lại sau giai đoạn tăng nóng, nhưng cũng có thể mở đầu cho một chu kỳ điều chỉnh kéo dài hơn.
Tín hiệu cảnh báo cho cuộc đua AI toàn cầu?
Cú lao dốc tại Trung Quốc làm dấy lên câu hỏi rộng hơn: liệu các thị trường khác có thể trải qua quá trình điều chỉnh tương tự khi kỳ vọng về AI bị đẩy lên quá cao?
Không thể từ diễn biến của STAR 50 suy ra rằng Nasdaq chắc chắn sẽ giảm theo. Hai thị trường có cơ cấu doanh nghiệp, điều kiện vốn và kỳ vọng lợi nhuận khác nhau. Tuy nhiên, trường hợp Trung Quốc cho thấy rủi ro khi dòng tiền đổ vào các doanh nghiệp AI nhanh hơn khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững.
Đây cũng là lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ cạnh tranh địa chính trị. Những hạn chế xuất khẩu công nghệ, các quy định về thiết bị sử dụng trong trung tâm dữ liệu và nguy cơ doanh nghiệp bị loại khỏi chuỗi cung ứng có thể nhanh chóng làm thay đổi triển vọng kinh doanh.
Với các nhà cung cấp linh kiện quang học Trung Quốc, chẳng hạn, nguy cơ bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ đã trở thành một trong những yếu tố gây sức ép lên giá cổ phiếu. Khi chuỗi cung ứng AI gắn chặt với cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung, định giá doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào doanh thu và lợi nhuận mà còn chịu ảnh hưởng từ chính sách.
Bài học từ đợt bán tháo hiện nay vì thế không đơn giản là AI đã hết thời. Công nghệ vẫn có thể phát triển nhanh, nhưng điều đó không bảo đảm mọi doanh nghiệp trong lĩnh vực này đều đáng giá ở bất kỳ mức giá nào.
40% sụt giảm và 480 tỷ USD vốn hóa biến mất là những con số thị trường. “Bong bóng đã vỡ” vẫn là một nhận định, không phải sự thật đã được xác lập tuyệt đối. Việc STAR 50 vẫn giao dịch ở mức định giá cao cho thấy rủi ro chưa chắc đã kết thúc, trong khi sự khác biệt giữa các dự báo cũng cho thấy cơ hội đầu tư chưa hoàn toàn biến mất.
Theo Creaders, Pasqualepillitteri
