Một trường đại học Trung Quốc có quan hệ sâu rộng với Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) đã mua mẫu chip AI H200 mạnh mẽ của Nvidia trong tháng trước, bất chấp việc nằm trong danh sách hạn chế xuất khẩu của Mỹ. Hồ sơ mua sắm cho thấy thương vụ này, qua đó làm nổi bật những kẽ hở trong nỗ lực của Washington nhằm hạn chế Trung Quốc tiếp cận công nghệ tiên tiến.
Phát hiện trên xuất hiện trong bối cảnh Nvidia và CEO Jensen Huang đang chịu sức ép giám sát ngày càng lớn tại Washington liên quan đến hoạt động vận động nới lỏng hạn chế bán chip AI sang Trung Quốc. Trước đó, một số báo cáo còn cáo buộc ông Huang là mục tiêu của một chiến dịch tình báo do Trung Quốc tiến hành.
Ông Huang lập luận rằng việc tiếp tục bán chip cho Trung Quốc sẽ giúp Mỹ duy trì vị thế dẫn đầu về công nghệ, đồng thời khiến khách hàng Trung Quốc tiếp tục phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Tuy nhiên, một số nghị sĩ Mỹ cho rằng khả năng tiếp cận những dòng chip AI mạnh nhất của Nvidia có thể thúc đẩy Trung Quốc phát triển các hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ thiết kế vũ khí, phân tích tình báo và hiện đại hóa quân đội.
Cả nghị sĩ đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đều kêu gọi siết chặt hơn nữa việc Trung Quốc tiếp cận chip AI tiên tiến. Các đề xuất bao gồm yêu cầu theo dõi chip và tăng cường giám sát của Quốc hội đối với hoạt động xuất khẩu. Ba chủ tịch ủy ban thuộc đảng Cộng hòa tại Quốc hội đã đề nghị được nghe ông Huang báo cáo vào ngày 18/11, liên quan đến những cuộc tiếp xúc được cho là giữa ông và một nhân vật bị cáo buộc là điệp viên tình báo Trung Quốc.
Theo hồ sơ mua sắm đăng trên trang web của trường ngày 21/10, Đại học Bách khoa Tây Bắc Trung Quốc (Northwestern Polytechnical University) đã mua hai chip H200 trong tháng trước với giá 874.700 nhân dân tệ (123.000 USD).
Đại học Bách khoa Tây Bắc là thành viên của nhóm “Bảy trường đại học quốc phòng” Trung Quốc (Seven Sons of National Defense), gồm các cơ sở giáo dục nằm trong diện trừng phạt của Mỹ và có lịch sử nghiên cứu liên quan đến quốc phòng cho Bắc Kinh.
Hồ sơ cho thấy hai con chip được mua cho trường quản lý của đại học này thông qua Công ty Công nghệ mạng Thiểm Tây Bosuan, thay vì mua trực tiếp từ Nvidia.
H200 là một trong những dòng chip mạnh nhất của Nvidia, được sử dụng để huấn luyện và vận hành các hệ thống AI tiên tiến. Dòng chip này thuộc diện phải được Mỹ cấp phép xuất khẩu, trong khi giấy phép thường bị từ chối đối với các tổ chức nằm trong danh sách hạn chế như Đại học Bách khoa Tây Bắc.
Ngoài thương vụ mua trực tiếp, trong năm nay, trường đại học này còn mua quyền truy cập chip H200 và những bộ xử lý AI mạnh khác của Nvidia thông qua 5 hợp đồng thuê năng lực tính toán từ các công ty Trung Quốc, theo hồ sơ mua sắm.
Reuters cho biết đây là lần đầu tiên hãng đưa tin về các thương vụ mua chip và hợp đồng thuê năng lực tính toán nói trên. Đại học Bách khoa Tây Bắc, Nvidia và Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ (BIS) – cơ quan phụ trách kiểm soát xuất khẩu – không phản hồi yêu cầu bình luận. Reuters không thể xác định thông tin liên hệ của Công ty Công nghệ mạng Thiểm Tây Bosuan.
Danh sách hạn chế xuất khẩu
Có trụ sở tại thành phố Tây An, miền Tây Bắc Trung Quốc, Đại học Bách khoa Tây Bắc tiến hành nghiên cứu liên quan đến máy bay quân sự, tên lửa và vệ tinh.
Năm 2001, Bộ Thương mại Mỹ đưa trường này vào danh sách hạn chế xuất khẩu, còn gọi là Entity List, với cáo buộc liên quan đến các hoạt động phổ biến công nghệ tên lửa và nghiên cứu quân sự. Đến năm 2019, Washington tiếp tục siết chặt các hạn chế, theo đó giấy phép xuất khẩu công nghệ Mỹ thuộc diện kiểm soát cho trường này về nguyên tắc sẽ bị từ chối trong hầu hết trường hợp.
Các thương vụ của Đại học Bách khoa Tây Bắc cho thấy những tổ chức Trung Quốc có liên hệ với quân đội vẫn tìm được cách tiếp cận năng lực tính toán AI của Mỹ thông qua các nhà cung cấp trong nước, bằng cách mua thẳng chip hoặc thuê quyền truy cập máy chủ được trang bị những bộ xử lý này.
Reuters rà soát 26 hồ sơ mua sắm và hồ sơ doanh nghiệp tại Trung Quốc trong năm nay, phát hiện các trường đại học và viện nghiên cứu mua chip Nvidia thuộc diện Mỹ hạn chế xuất khẩu hoặc thuê quyền truy cập dịch vụ tính toán sử dụng chip Nvidia thông qua các nhà cung cấp nội địa. Một số đơn vị có quan hệ mật thiết với ngành công nghiệp quốc phòng hoặc hoạt động nghiên cứu quân sự của Trung Quốc.
Các trường đại học được nêu trong những hồ sơ này không phản hồi yêu cầu bình luận.
Chip Nvidia được dùng trong nghiên cứu quân sự
Chính quyền Tổng thống Donald Trump bắt đầu cho phép xuất khẩu một số chip H200 sang Trung Quốc theo từng trường hợp cụ thể từ tháng 1. Tuy nhiên, chính sách này không xóa bỏ các hạn chế riêng áp dụng với những tổ chức nằm trong Entity List (Danh sách thực thể), trong đó có Đại học Bách khoa Tây Bắc.
Các quy định cấp phép ban hành hồi tháng 1 cũng yêu cầu triển khai biện pháp bảo đảm để ngăn các tổ chức nằm trong danh sách hạn chế và người dùng cuối thuộc lĩnh vực quân sự truy cập từ xa vào những chip được xuất khẩu theo chính sách này. Quy định áp dụng với bộ xử lý H200 và một số dòng chip có năng lực thấp hơn.
Ngoài thương vụ mua trực tiếp hai chip H200 của trường quản lý, hồ sơ mua sắm cho thấy trường an ninh mạng thuộc Đại học Bách khoa Tây Bắc đã ký hai hợp đồng có thời hạn 7 tháng trong tháng 1 để thuê quyền truy cập các máy chủ, mỗi máy chủ chứa 8 chip H200. Hai hợp đồng trị giá lần lượt 441.700 nhân dân tệ và 441.000 nhân dân tệ, phục vụ hoạt động tinh chỉnh mô hình AI và huấn luyện bằng phương pháp học tăng cường.
Trường này cũng thuê quyền truy cập các máy chủ chứa 8 chip Nvidia A100 và 8 chip A800. Cả A100 lẫn A800 đều thuộc diện bị cấm xuất khẩu tới tất cả các tổ chức Trung Quốc, dù H200 là dòng chip tiên tiến nhất trong số những bộ xử lý được nhắc đến trong hồ sơ mua sắm của Đại học Bách khoa Tây Bắc.
Trong tháng 4, một viện nghiên cứu khác thuộc trường đã mua dịch vụ tính toán đòi hỏi ít nhất 24 chip A100, thông qua hợp đồng trị giá 375.000 nhân dân tệ, phục vụ các mô phỏng kết cấu và động lực học chất lưu.
Các hợp đồng được trao cho một số nhà cung cấp công nghệ ít tên tuổi tại Trung Quốc. Hồ sơ không cung cấp nhiều thông tin về nguồn gốc của các bộ xử lý hoặc địa điểm vận hành những máy chủ được cho thuê.
Theo luật Trung Quốc, các cơ quan mua sắm công phải xác minh khả năng thực hiện đơn hàng của nhà cung cấp trước khi công bố đơn vị trúng thầu và ký hợp đồng.
Thị trường rộng hơn
Các hồ sơ mua sắm cho thấy thị trường chip AI Nvidia bị hạn chế xuất khẩu và dịch vụ tính toán sử dụng những bộ xử lý này tại các trường đại học Trung Quốc rộng hơn nhiều so với một trường hợp đơn lẻ.
Đại học Thâm Quyến đã mua 3 bộ xử lý H100 – một dòng chip AI cao cấp khác của Nvidia bị Mỹ cấm xuất khẩu – với giá 769.800 nhân dân tệ trong tháng 9.
Trong tháng 6, Đại học Công nghệ Vũ Hán mua một máy chủ có trang bị chip H100 với giá 355.000 nhân dân tệ, đồng thời mua riêng 4 chip A100 với giá 344.000 nhân dân tệ, theo các hồ sơ.
Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh (Beihang University), một thành viên khác của nhóm “Bảy trường đại học quốc phòng”, đã mua 4 bộ xử lý A800 với giá 489.000 nhân dân tệ trong tháng 4. Trường này có quan hệ mật thiết với ngành hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng Trung Quốc, đồng thời tiến hành nghiên cứu phục vụ các chương trình hàng không quân sự và không gian.
Hai thông báo mua sắm công được công bố trong tháng 7 và tháng 9 nêu tên các nhà cung cấp được lựa chọn để cung cấp dịch vụ tính toán sử dụng chip Nvidia H800 và A800 cho Đại học Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc. Đây đều là những dòng chip bị hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc.
Một trong các thông báo niêm yết mức giá truy cập chip H800 là 10 nhân dân tệ mỗi chip mỗi giờ. Một gói thầu riêng được công bố hồi tháng 1 nêu tên nhà cung cấp 6 chip A100, trị giá 484.800 nhân dân tệ, cho một cơ quan công lập có trụ sở tại Thâm Quyến.
Trước đó, Reuters từng đưa tin các tổ chức Trung Quốc mua được chip Nvidia thuộc diện hạn chế xuất khẩu được tích hợp trong máy chủ do Super Micro Computer, Dell và Gigabyte sản xuất, thông qua các nhà phân phối trong nước.
Reuters cũng từng ghi nhận sự tồn tại của một thị trường ngầm tại Trung Quốc đối với chip Nvidia cao cấp bị hạn chế xuất khẩu. Những bộ xử lý này được lấy từ nguồn hàng tồn kho ở nước ngoài và thông qua các bên trung gian tại nước thứ ba.
Tuần trước, Reuters đưa tin một lượng nhỏ chip H200 đã đến Trung Quốc thông qua các tuyến đường gián tiếp, trong bối cảnh Bắc Kinh chưa phê duyệt hoạt động nhập khẩu quy mô lớn.
Theo Reuters
