Với tổng công suất sản xuất phốt pho vàng (P4) xấp xỉ 125.000 tấn/năm, Việt Nam chiếm hơn 6% tổng công suất sản xuất phốt pho vàng trên thế giới, chỉ đứng sau Mỹ và Trung Quốc.
Những năm qua, phốt pho vàng được săn lùng vì đây là nguyên liệu đầu vào quan trọng trong sản xuất chip điện tử, chất bán dẫn và pin lithium.
Năm 2018, Trung Quốc cấm xuất khẩu phốt pho vàng. Sau đó, Việt Nam vươn lên trở thành quốc gia dẫn đầu về giá trị xuất khẩu mặt hàng này.
“Vua” phốt pho vàng Việt Nam
Tại Việt Nam, Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (Mã: DGC) được xem là “vua phốt pho”. Sau thương vụ mua lại CTCP Phốt Pho 6, doanh nghiệp của vị doanh nhân Đào Hữu Huyền đã chính thức trở thành đơn vị xuất khẩu phốt pho vàng lớn nhất Việt Nam.
Theo thống kê, Việt Nam hiện có 5 đơn vị khai thác phốt pho vàng gồm: CTCP Phốt pho Việt Nam; CTCP Nam Tiến Lào Cai; Công ty TNHH Đông Nam Á Lào Cai; Công ty TNHH Phốt pho vàng Việt Nam; Hoá chất Đức Giang.
Hóa chất Đức Giang là doanh nghiệp dẫn đầu ngành về công suất sản xuất với công suất thiết kế các nhà máy năm 2023 đạt 69.800 tấn/năm. Trong đó, 2 công ty con của Hoá chất Đức Giang là Công ty TNHH MTV Hóa chất Đức Giang Lào Cai và CTCP Phốt pho Apatit Việt Nam đang chịu trách nhiệm khai thác, sản xuất mặt hàng này.
Ước tính, doanh nghiệp chiếm 1/3 tổng xuất khẩu phốt pho vàng trên toàn thế giới, chi phối hơn 56% tổng công suất toàn ngành phốt pho vàng Việt Nam. Ngoài ra, Hoá chất Đức Giang cũng là công ty duy nhất trên thế giới có thể sản xuất phốt pho vàng từ quặng apatit ở cả dạng bột và dạng cục.
Nhìn sâu vào báo tài chính, Phốt pho vàng hiện là mảng chính, đóng góp khoảng 50% doanh thu Hoá chất Đức Giang trong những năm gần đây. Vì vậy, khi giá bán và nhu cầu tiêu thụ mặt hàng này biến động, doanh nghiệp cũng bị chi phối khá nhiều.
Không những thế, khai trường 25 của Hoá chất Đức Giang chỉ được cấp phép khai thác đến hết năm 2026. Do vậy, rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp hiện tại nằm ở tiến độ gia hạn, mở rộng Khai trường 25 và 19B.
Nếu thủ tục kéo dài làm việc đưa mỏ vào khai thác chậm hơn kỳ vọng, công ty sẽ phải phụ thuộc vào quặng mua ngoài, nhập khẩu, qua đó làm tăng chi phí đầu vào và ảnh hưởng tiêu cực đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Ngoài những khó khăn nêu trên, vấn đề nghiêm trọng nhất Hoá chất Đức Giang đang phải đối mặt là dàn lãnh đạo công ty bị khởi tố. Nhiều câu hỏi đặt ra là việc khai thác phốt pho vàng – mặt hàng chủ lực có bị ảnh hưởng khi nhiều doanh nghiệp trong ngành hiện có nhiều tiềm lực.
Ai sẽ được hưởng lợi?
Ngoại trừ các công ty trong hệ sinh thái Hoá chất Đức Giang kể trên, Công ty TNHH Phốt Pho Vàng Việt Nam đang là đơn vị có công suất thiết kế tương đối lớn, đạt 19.800 tấn sản xuất phốt pho vàng/năm.
Tiếp đến là CTCP Đông Nam Á Lào Cai có công suất thiết kế đạt 18.000 tấn/năm. Sau đó là CTCP Nam Tiến Lào Cai với công suất 9.800 tấn/năm và CTCP Phốt Pho Việt Nam sở hữu công suất 6.000 tấn/năm.
Về chi tiết các doanh nghiệp, Công ty TNHH Phốt Pho Vàng Việt Nam được thành từ năm 2010, có trụ sở đặt tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, tỉnh Lào Cai. Sản phẩm chính của công ty là phốt pho vàng và được mang đi xuất khẩu 100%
Tại ngày 1/11/2022, công ty có vốn điều lệ 116 tỷ đồng, trong đó bà Phan Thị Lê Hương góp 34,8 tỷ đồng tương đương 30% vốn. Ông Nguyễn Hoàng Thông – Giám đốc Phốt Pho Vàng Việt Nam góp 81,2 tỷ đồng, tương đương 70% vốn.
Hồi tháng 2, công ty vừa gặp sự cố nổ vỏ kép bồn tinh chế. Nước trong bồn cạn gây cháy phốt pho, sau sự cố, phốt pho tràn xuống bồn an toàn dưới gầm bồn tinh chế. Vụ nổ khiến một phần mái tôn của nhà xưởng thành phẩm bị sập, nhiều thiết bị hư hỏng.
Công ty TNHH Đông Nam Á Lào Cai được thành lập từ năm 2005, trực thuộc Tập đoàn Đông Nam Á, có Khu liên hợp sản xuất Phốt pho vàng đặt tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai, vận hành với công suất 18.000 tấn/năm.
Sản phẩm chính của công ty là phốt pho vàng và xuất khẩu đến các thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Mỹ..
Tại ngày 8/8/2019, Đông Nam Á Lào Cai có vốn điều lệ 110 tỷ đồng. Trong đó, ông Nguyễn Mậu Trung Anh góp hơn 1,8% vốn, bà Đặng Thị Xuân Mai góp hơn 19,6% vốn. Số vốn còn lại (hơn 78,5% vốn) do ông Trần Việt Dũng – Chủ tịch HĐQT đóng góp.
CTCP Nam Tiến Lào Cai (nay là CTCP Tập đoàn Greenspark) thành lập từ năm 2007. Tại ngày 11/10/2023, công ty có vốn điều lệ là 128 tỷ đồng.
Hiện tại, Nam Tiến Lào Cai hoạt động ở đa lĩnh vực như năng lượng, bất động sản, thương mại dịch vụ, xây dựng, vật liệu xây dựng, hóa chất…. Trong đó, tổ hợp Nhà máy Hóa chất của đơn vị nằm tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng được xây dựng trên diện tích gần 25 ha với nhà máy phốt pho vàng.
Năm 2014, Nam Tiến Lào Cai đầu tư phát triển với dây chuyền sản xuất phốt pho vàng có công suất 9.800 tấn/năm cùng tổng vốn đầu tư hơn 400 tỷ đồng đã đi vào hoạt động. Hiện nay, dự án đã mang lại doanh thu hàng năm đạt trên 600 tỷ đồng.
CTCP Phốt Pho Việt Nam được thành lập vào năm 2004, có trụ sở tại Khu Công Nghiệp Tằng Loỏng, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai.
Sản phẩm chính của công ty là phốt pho vàng, được sử dụng trực tiếp làm nguyên vật liệu trong sản xuất hóa chất dẻo, thuốc trừ sâu, công nghiệp luyện kim, dược phẩm, dầu mỏ,… và được xuất khẩu sang các thị trường lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Đức,…
Ngoài phốt pho vàng, công ty còn đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm được chế biến chủ yếu từ sản phẩm này như Axit Photphoric và dự kiến sẽ tiếp tục phát triển mạnh hoạt động này trong dài hạn.
Hiện tại, hơn 65% vốn CTCP Phốt Pho Việt Nam do công ty mẹ - CTCP Hóa chất Cơ bản Miền Nam (Mã: CSV) nắm giữ.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa khởi tố Chủ tịch HĐQT Tập đoàn hóa chất Đức Giang Đào Hữu Huyền và Phó chủ tịch HĐQT Đào Hữu Duy Anh (con trai ông Huyền) cùng 12 bị can với cáo buộc để xảy ra hàng loạt vi phạm, từ khai thác tài nguyên, gây ô nhiễm môi trường đến trốn thuế.
