Chiều 11/11, Quốc hội dành nhiều ý kiến cho dự án Luật ATTP (sửa đổi), trong đó có yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, không chỉ tập trung ngăn ngộ độc thực phẩm mà phải chủ động phòng ngừa những nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Bộ Y tế được giao làm đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP, nhưng không có nghĩa các bộ quản lý chuyên ngành được đứng ngoài trách nhiệm. Từ khâu trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản đến thu hái, đánh bắt, giết mổ và chế biến đều phải có cơ quan chuyên ngành chịu trách nhiệm quản lý.
Bộ trưởng nhấn mạnh không thể chuyển tất cả công việc liên quan đến sản xuất thực phẩm sang ngành y tế, bởi “không thể chuyển hết việc nuôi tôm, nuôi cá, nuôi gà, nuôi bò sang Bộ Y tế được”. Bảo đảm ATTP phải bắt đầu từ nơi tạo ra thực phẩm, với trách nhiệm cụ thể của các bộ quản lý chuyên ngành, không chỉ tập trung vào khâu kiểm tra, xử lý khi sản phẩm đã lưu thông trên thị trường.
Trong bối cảnh Việt Nam đang tinh giản bộ máy, không thể tổ chức lực lượng kiểm tra đông đảo như một số quốc gia, với số lượng lên tới hàng nghìn, thậm chí gần chục nghìn người. Vì vậy, quản lý ATTP phải dựa trên sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương.
Về phương thức quản lý, Bộ trưởng cho biết dự thảo luật hướng tới chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, dựa trên phân tích nguy cơ và mức độ tuân thủ của cơ sở sản xuất, kinh doanh. Nguồn lực quản lý cần tập trung vào những nhóm thực phẩm, cơ sở có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra dàn trải.
Cảnh báo đường, muối, chất béo trên bao bì
Từ góc độ bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đại biểu Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho rằng dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) đã tiếp thu nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội, thể chế hóa Kết luận 114 của Bộ Chính trị về tổ chức quản lý theo một đầu mối.
Đại biểu Hoàng Anh nhấn mạnh gánh nặng bệnh không lây nhiễm đòi hỏi phải nhìn nhận ATTP rộng hơn, không chỉ là phòng ngộ độc cấp tính. Việt Nam hiện có hơn 21 triệu người trưởng thành mắc bệnh tim mạch, khoảng 200.000 người tử vong mỗi năm; hơn 5 triệu người mắc đái tháo đường. Tỷ lệ trẻ em thành thị thừa cân, béo phì lên tới 40%.
Trong khi đó, tiêu thụ đồ uống có đường tăng hơn 4 lần trong 14 năm, vượt 70 lít/người/năm. Thuế tiêu thụ đặc biệt mới tác động đến đồ uống, còn đường, muối và chất béo chuyển hóa vẫn hiện diện trong hàng nghìn sản phẩm thực phẩm bao gói sẵn.
Từ thực tế này, ông đề nghị bổ sung quy định về nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì đối với thực phẩm bao gói sẵn vượt ngưỡng đường, muối hoặc chất béo chuyển hóa. Chính phủ cần quy định ngưỡng cụ thể và lộ trình áp dụng, có thời gian chuyển đổi 2-3 năm; đồng thời có cơ chế phù hợp với sản phẩm truyền thống và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo đại biểu, nhãn cảnh báo không nhằm cấm sản xuất, mua bán mà giúp người tiêu dùng nhận diện nguy cơ, có thêm thông tin để lựa chọn thực phẩm, đồng thời tạo động lực để doanh nghiệp điều chỉnh công thức sản phẩm. Ông khái quát: “Thuế điều tiết giá, nhãn điều tiết thông tin”.
Kinh nghiệm tại Chile cho thấy, sau 18 tháng áp dụng nhãn cảnh báo từ năm 2016, lượng mua đồ uống có cảnh báo giảm gần 24%.
Không để quảng cáo thực phẩm không lành mạnh nhắm vào trẻ em
Một nội dung khác được đại biểu Hoàng Anh đặc biệt lưu ý là kiểm soát quảng cáo thực phẩm hướng tới trẻ em. Theo ông, trẻ em là nhóm dễ bị tác động bởi hình ảnh, quà tặng và các hình thức tiếp thị, trong khi chưa đủ khả năng nhận diện đầy đủ nguy cơ sức khỏe từ sản phẩm.
Đại biểu đề nghị không quảng cáo các sản phẩm phải ghi nhãn cảnh báo trong chương trình, khung giờ hoặc nền tảng dành cho trẻ em; không sử dụng hình ảnh hoạt hình, quà tặng để thu hút trẻ; không quảng cáo, tài trợ và bày bán các sản phẩm này trong trường học.
Ông nhấn mạnh đây không phải là cấm quảng cáo thực phẩm nói chung, mà là giới hạn hoạt động tiếp thị nhằm bảo vệ trẻ em trước những sản phẩm không có lợi cho sức khỏe.
Do Luật Quảng cáo chưa có trong Chương trình lập pháp năm 2027, đại biểu đề nghị đưa nội dung này vào Luật ATTP (sửa đổi), tránh để khoảng trống pháp lý kéo dài.
Về quản lý phụ gia thực phẩm, đại biểu Hoàng Anh dẫn trường hợp Nhật Bản năm 2019 thu hồi khoảng 18.000 chai tương ớt của một thương hiệu Việt Nam do liên quan đến axit benzoic. Theo ông, Nhật Bản không cho phép sử dụng chất này trong tương ớt, trong khi Việt Nam và Codex cho phép tối đa 1g/kg.
Từ trường hợp này, đại biểu cho rằng Codex là căn cứ tham chiếu quan trọng nhưng không nên được coi là mức trần bất biến. Việt Nam cần chủ động rà soát, nâng chuẩn khi có cơ sở khoa học và điều kiện quản lý phù hợp, vừa bảo vệ sức khỏe người dân, vừa giúp hàng hóa trong nước đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Ông đề nghị định kỳ không quá 5 năm rà soát danh mục phụ gia và giới hạn các chất có nguy cơ gây hại trên cơ sở đánh giá nguy cơ; có lộ trình tiệm cận tiêu chuẩn cao hơn, ưu tiên thực phẩm dành cho trẻ em và bảo đảm phù hợp các cam kết về biện pháp vệ sinh dịch tễ, kiểm dịch động thực vật (SPS).
