close Đăng nhập

Làm gì để Việt Nam có những tập đoàn tài chính mạnh?

Để mô hình tập đoàn tài chính phát huy hiệu quả, Việt Nam cần đồng thời hoàn thiện cơ chế quản trị, giám sát rủi ro và kiểm soát quan hệ sở hữu, tránh để các định chế này trở thành công cụ phục vụ lợi ích của những nhóm doanh nghiệp liên quan.

00:00
0:00
00:00
Tốc độ phát 1x
Làm gì để Việt Nam có những tập đoàn tài chính mạnh?

LTS: Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Đề án “Tiếp tục hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, tăng cường khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa” (Đề án 1809). Một trong những yêu cầu Đề án đặt ra là chấm dứt tình trạng tín dụng tập trung vào một số doanh nghiệp, nhóm khách hàng lớn và các dự án thuộc hệ sinh thái, sân sau của tập đoàn; đồng thời tăng cường giám sát sở hữu chéo và các bên liên quan.

Làm thế nào để giải quyết tình trạng trên, khi bên cạnh các tập đoàn kinh tế đa ngành có chung chủ sở hữu và các bên liên quan đang tồn tại và phát triển hàng loạt tập đoàn tài chính (trong đó ngân hàng là trụ cột). Để tìm câu trả lời trên, VietTimes đăng tải loạt bài “Ngăn rủi ro từ tập đoàn tài chính đến tập đoàn kinh tế đa ngành”.

Bài viết sau đây của ông Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Chiến lược, Ngân hàng Nhà nước; Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội cho thuê tài chính - sẽ phân tích những điều kiện cần thiết để Việt Nam hình thành và phát triển các tập đoàn tài chính mạnh và đề xuất 6 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm ngăn chặn nguy cơ hình thành các nhóm lợi ích, hệ sinh thái sân sau.


Bài 1: Nhận diện các “cặp đôi” ngân hàng - tập đoàn kinh tế mạnh

Bài 2: Muốn ngân hàng an toàn phải kiểm soát quyền lực cổ đông

Bài 3: Nhận diện tập đoàn tài chính và hệ sinh thái "sân sau" ở Việt Nam

Bài học từ những tập đoàn tài chính lớn

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy quy mô và mức độ đa dạng hóa chỉ tạo ra lợi thế khi đi cùng một hệ thống quản trị đủ năng lực kiểm soát các hoạt động trong toàn tập đoàn. Những mô hình như DBS của Singapore, MUFG của Nhật Bản và JPMorgan Chase của Mỹ có cấu trúc kinh doanh khác nhau, nhưng đều cho thấy tầm quan trọng của quản trị cấp tập đoàn, kỷ luật vốn và cơ chế giám sát rủi ro rõ ràng.

Tại DBS, báo cáo thường niên năm 2025 đề cập đến quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro, quản lý vốn và kế hoạch vốn. Các nội dung này phản ánh cách một tập đoàn tài chính kết nối chiến lược phát triển với năng lực quản trị và phân bổ nguồn lực. Quy mô cho phép mở rộng thị trường, đầu tư công nghệ và phát triển dịch vụ, nhưng niềm tin của khách hàng và thị trường phải được xây dựng trên nền tảng quản trị nhất quán.

Với MUFG, quản trị rủi ro được tổ chức ở cấp tập đoàn, trong đó công ty mẹ thiết lập các chính sách cơ bản, còn những đơn vị thành viên duy trì hệ thống quản trị và trách nhiệm phù hợp với lĩnh vực hoạt động. Cơ chế giám sát còn có sự tham gia của ủy ban rủi ro thuộc hội đồng quản trị, với thành viên bên ngoài và chuyên gia độc lập tham gia xem xét, tư vấn.

Cách tiếp cận này cho thấy quản trị tập đoàn không đồng nghĩa với việc công ty mẹ can thiệp vào mọi quyết định nghiệp vụ của các đơn vị thành viên. Công ty mẹ cần xác lập giới hạn rủi ro, nguyên tắc phân bổ vốn và cơ chế giám sát chung; trong khi từng đơn vị vẫn phải chịu trách nhiệm về hoạt động được cấp phép, các yêu cầu an toàn và chất lượng quyết định chuyên môn của mình.

JPMorgan Chase lại cho thấy một tập đoàn có thể phát triển nhiều mảng kinh doanh lớn như ngân hàng tiêu dùng và cộng đồng, ngân hàng thương mại và đầu tư, quản lý tài sản và tài sản đầu tư. Sự đa dạng tạo ra khả năng phục vụ nhiều nhóm khách hàng, nhưng cũng đòi hỏi hệ thống quản trị bao quát các loại rủi ro chiến lược, vốn, thanh khoản, tín dụng, thị trường và hoạt động.

Từ ba trường hợp trên, không thể rút ra một mô hình duy nhất để Việt Nam sao chép nguyên trạng. Khác biệt về cấu trúc thị trường, pháp luật và mức độ phát triển của hệ thống tài chính khiến mỗi quốc gia phải lựa chọn cách tổ chức phù hợp. Tuy nhiên, có thể nhận diện một nguyên tắc chung: tập đoàn càng lớn, hoạt động càng đa dạng và quan hệ nội bộ càng phức tạp thì yêu cầu quản trị, minh bạch và giám sát ở cấp tập đoàn càng phải cao.

Đây cũng là điểm phân biệt giữa một cấu trúc tài chính có năng lực cạnh tranh với một nhóm doanh nghiệp chỉ liên kết với nhau thông qua quyền sở hữu. Một tập đoàn tài chính thực chất không chỉ cộng gộp quy mô tài sản của các đơn vị thành viên, mà phải xây dựng được cơ chế phân bổ vốn, quản trị rủi ro và phối hợp hoạt động có hiệu quả. Nếu không, sự đa dạng hóa có thể chỉ làm tăng độ phức tạp, khiến rủi ro khó nhận diện và trách nhiệm khó quy kết.

Đối với Việt Nam, bài toán vì thế không chỉ là khuyến khích hình thành những tập đoàn lớn hơn, mà còn phải thiết lập các điều kiện để quy mô chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh thực chất. Điều này đòi hỏi một khuôn khổ giám sát không chỉ nhìn từng ngân hàng, công ty chứng khoán hay doanh nghiệp bảo hiểm riêng lẻ, mà còn nhận diện được mối liên hệ về sở hữu, nguồn vốn, nghĩa vụ và rủi ro giữa các đơn vị trong cùng một nhóm.

pham-xuan-hoe.png

6 hướng hoàn thiện thể chế và quản trị

Việt Nam hiện đã có những nhóm doanh nghiệp liên kết hoạt động trong nhiều lĩnh vực tài chính, cùng các ngân hàng sở hữu công ty con hoặc công ty liên kết. Tuy nhiên, việc mỗi lĩnh vực chịu sự điều chỉnh của các quy định chuyên ngành không đồng nghĩa với việc mọi rủi ro ở cấp tập đoàn đều được nhận diện đầy đủ. Những mối liên hệ về sở hữu, cấp tín dụng, đầu tư và nghĩa vụ tài chính có thể vượt qua ranh giới pháp lý của từng tổ chức.

Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 và đã được sửa đổi, bổ sung một phần, tăng cường các quy định về giới hạn cấp tín dụng, người có liên quan, sở hữu và kiểm soát. Đây là những công cụ quan trọng nhằm hạn chế sở hữu chéo, tập trung tín dụng và nguy cơ chi phối ngân hàng. Tuy nhiên, với các nhóm doanh nghiệp hoạt động trên nhiều lĩnh vực chịu sự điều chỉnh của những hệ thống pháp luật khác nhau, yêu cầu đặt ra còn rộng hơn: cần có khả năng giám sát các mối liên kết và rủi ro phát sinh trên phạm vi toàn nhóm.

tap-doan-tai-chinh-689.png

Thứ nhất, nghiên cứu xây dựng khung pháp lý riêng cho tập đoàn tài chính. Khung pháp lý cần làm rõ tiêu chí xác định tập đoàn tài chính, phạm vi hoạt động, cấu trúc tổ chức, điều kiện đối với công ty mẹ và trách nhiệm của các đơn vị thành viên. Việc xác định phải căn cứ vào hoạt động thực tế và quyền kiểm soát, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc hình thức sở hữu trên giấy tờ. Một khuôn khổ rõ ràng sẽ giúp phân biệt những tập đoàn tài chính được tổ chức và quản trị thực chất với các nhóm doanh nghiệp có liên kết nhưng chưa có cơ chế kiểm soát rủi ro tương xứng.

Thứ hai, tăng cường giám sát hợp nhất. Giám sát từng định chế vẫn cần thiết, nhưng chưa đủ để nhận diện toàn bộ rủi ro của một nhóm doanh nghiệp. Cơ quan quản lý cần đánh giá tổng thể vốn, thanh khoản, mức độ tập trung rủi ro, giao dịch nội bộ và các mối liên hệ có thể dẫn đến lây lan khó khăn giữa những pháp nhân. Đồng thời, cần xác định rõ cơ quan đầu mối và cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan. Giám sát hợp nhất không thay thế giám sát chuyên ngành, mà bổ sung góc nhìn toàn diện về rủi ro của cả nhóm.

Thứ ba, minh bạch chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng. Cơ quan quản lý cần nhận diện được cá nhân hoặc tổ chức thực sự sở hữu, kiểm soát và hưởng lợi từ các định chế tài chính, kể cả khi quyền kiểm soát được thực hiện qua nhiều tầng sở hữu gián tiếp, pháp nhân trung gian hoặc các mối quan hệ liên quan. Việc đối chiếu dữ liệu về sở hữu trực tiếp, gián tiếp và người có liên quan giúp hạn chế tình trạng sử dụng người đứng tên hộ hoặc cấu trúc thiếu minh bạch để che giấu quyền chi phối. Đây là điều kiện quan trọng để giám sát đúng các mối liên hệ về tín dụng, đầu tư và nghĩa vụ tài chính.

Thứ tư, kiểm soát chặt giao dịch nội bộ và mức độ tập trung rủi ro. Các khoản cho vay, bảo lãnh, đầu tư, chuyển nhượng tài sản và nghĩa vụ tài chính giữa những doanh nghiệp liên quan cần được nhận diện, phân loại, báo cáo và giám sát phù hợp. Việc đánh giá không nên dừng ở từng giao dịch riêng lẻ, mà cần xem xét tổng mức độ phơi nhiễm với cùng một nhóm doanh nghiệp, cùng nguồn trả nợ hoặc cùng một chuỗi hoạt động kinh doanh. Một khoản đầu tư có thể được thực hiện qua nhiều pháp nhân và nhiều kênh khác nhau, nhưng rủi ro cuối cùng vẫn có thể tập trung vào cùng một nguồn.

Thứ năm, bảo đảm tính độc lập của các định chế tài chính thành viên. Ngân hàng phải quyết định cấp tín dụng dựa trên năng lực tài chính, phương án kinh doanh và khả năng trả nợ của khách hàng. Công ty chứng khoán phải thực hiện trách nhiệm chuyên môn trong tư vấn, phân phối và cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp bảo hiểm phải quản lý tài sản phù hợp với nghĩa vụ đối với người tham gia bảo hiểm. Những nguyên tắc này không thể bị thay thế bởi lợi ích ngắn hạn của cổ đông chi phối hoặc nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp cùng nhóm. Sự phối hợp trong tập đoàn chỉ có ý nghĩa khi không làm suy yếu trách nhiệm riêng của từng định chế.

Thứ sáu, gắn quyền mở rộng hoạt động với năng lực quản trị. Không nên đánh giá một tập đoàn chỉ bằng quy mô vốn hoặc số lượng công ty thành viên. Khả năng mở rộng cần đi cùng năng lực quản trị rủi ro, hệ thống dữ liệu, kiểm soát nội bộ và đội ngũ quản lý phù hợp với mức độ phức tạp của hoạt động. Khi không đáp ứng tiêu chuẩn, tổ chức cần có thời hạn khắc phục; trong trường hợp cần thiết, cơ quan quản lý có thể hạn chế hoạt động mở rộng hoặc áp dụng biện pháp xử lý theo quy định pháp luật. Cách tiếp cận này vừa tạo động lực nâng cao năng lực quản trị, vừa ngăn việc mở rộng nhanh hơn khả năng kiểm soát.

Sáu nhóm giải pháp có quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Khung pháp lý xác định đối tượng và trách nhiệm; minh bạch sở hữu giúp nhận diện quyền kiểm soát; giám sát hợp nhất cho phép đánh giá rủi ro trên phạm vi toàn nhóm; còn kiểm soát giao dịch nội bộ, bảo đảm tính độc lập và gắn quyền mở rộng với năng lực quản trị giúp các nguyên tắc đó được thực thi trong hoạt động thực tế.

Mục tiêu không phải là ngăn cản sự hình thành của các tập đoàn tài chính, cũng không phải mặc nhiên coi quy mô lớn là một rủi ro cần hạn chế. Ngược lại, Việt Nam cần khuyến khích những cấu trúc có khả năng tạo ra giá trị, cung cấp dịch vụ hiệu quả và nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống tài chính. Nhưng quá trình phát triển ấy phải đi cùng cơ chế bảo đảm không một tổ chức nào có thể dựa vào kỳ vọng được cứu trợ vì quy mô quá lớn để xem nhẹ kỷ luật thị trường và trách nhiệm quản trị.

Việt Nam cần những tập đoàn tài chính mạnh về năng lực chuyên môn, hiệu quả phân bổ vốn và khả năng kiểm soát rủi ro, chứ không chỉ lớn về tài sản hay số lượng doanh nghiệp thành viên. Ranh giới giữa một tập đoàn tài chính thực chất với một nhóm lợi ích không nằm ở nhãn hiệu "hệ sinh thái", mà được xác lập bằng pháp luật minh bạch, quản trị độc lập, giám sát hữu hiệu và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đó là nền tảng để phát triển các định chế đủ sức cạnh tranh, đồng thời bảo vệ sự an toàn của hệ thống tài chính và lợi ích của nền kinh tế.

Kinh tế số

Vàng hôm nay 18/11 tiếp tục mất giá

Vàng hôm nay 18/11 tiếp tục mất giá

Giá vàng thế giới sáng 18/11 giảm khoảng 7 USD/ounce so với sáng 17/11, xuống 3.848 USD/ounce (khoảng 120,2 triệu đồng/lượng). Kim loại quý tiếp tục giảm sau khi mất mốc 3.900 USD/ounce.

Quang cảnh lễ tái khởi động dự án Khu đô thị quốc tế Đa Phước. Ảnh XM.

FUTA Land tham gia phát triển dự án Khu đô thị quốc tế Đa Phước

Sau nhiều lần thay đổi chủ sở hữu và thời gian dài đình trệ, dự án Khu đô thị quốc tế Đa Phước tại Đà Nẵng bước vào giai đoạn phát triển mới dưới sự tham gia của hệ sinh thái FUTA Group. Công ty TNHH The Sunrise Bay tiếp tục là pháp nhân đứng tên nhà đầu tư, trong khi FUTA Land đảm nhiệm vai trò phát triển dự án.

Thế Giới Di Động thu đậm từ các sản phẩm Apple

Thế Giới Di Động thu đậm từ các sản phẩm Apple

Doanh thu của Thế Giới Di Động và Điện Máy Xanh tăng trưởng 2 con số. Riêng nhóm sản phẩm Apple đóng góp doanh thu tăng 50% so với cùng kỳ, trong bối cảnh các sản phẩm iPhone 18 series và iPhone Duo được giao hàng trong tháng 10.

Muốn ngân hàng an toàn, phải kiểm soát quyền lực cổ đông

Muốn ngân hàng an toàn, phải kiểm soát quyền lực cổ đông

"Trọng tâm quản lý không nên chỉ là kiểm tra tỷ lệ cổ phần một cá nhân đứng tên, mà phải xác định ai thực sự chi phối ngân hàng, ai hưởng lợi cuối cùng và quyền lực được thực thi như thế nào", luật sư Trương Thanh Đức nói với VietTimes.

Ông Phạm Quang Dũng (bên trái), tân Bí thư Đảng ủy VCCI nhiệm kỳ 2025-2030. Ảnh: SBV.

Phó thống đốc NHNN Phạm Quang Dũng làm Chủ tịch VCCI

Ông Phạm Quang Dũng, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) được chỉ định giữ chức Bí thư Đảng ủy Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhiệm kỳ 2025-2030, đồng thời được Ban Chấp hành VCCI bầu giữ chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2021-2026.