Quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã xấu đi nhanh chóng trong những tuần gần đây, khi hai nhà lãnh đạo công khai chỉ trích lẫn nhau. Vốn có mối quan hệ căng thẳng từ lâu, hai bên nay rơi vào khủng hoảng sau khi ông Trump tức giận trước các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga. Những người ủng hộ Kyiv lo ngại bất đồng này có thể đe dọa nguồn hỗ trợ thiết yếu của Mỹ dành cho Ukraine trong thời gian tới.
Dưới đây là những diễn biến chính khiến quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo ngày càng rạn nứt.
Lịch sử căng thẳng giữa ông Trump và ông Zelensky
Ông Trump vốn hoài nghi về việc Mỹ can dự vào Ukraine từ nhiệm kỳ đầu tiên. Đầu năm 2017, không lâu sau khi nhậm chức, ông được đề nghị cung cấp vũ khí sát thương cho Kiev và cuối cùng chấp thuận bán tên lửa Javelin cho Ukraine.
“Mọi người xung quanh đều muốn ông ấy làm điều đó và gây sức ép rất lớn. Cuối cùng, ông ấy miễn cưỡng đồng ý bán tên lửa Javelin”, một cựu quan chức cấp cao trong chính quyền Trump cho biết với điều kiện giấu tên. “Ông ấy không coi đây là lợi ích cốt lõi của Mỹ. Đó là vấn đề của châu Âu”.
Cuộc đối đầu lớn đầu tiên giữa ông Trump và ông Zelensky diễn ra trong cuộc điện đàm hồi tháng 7/2019. Khi đó, Tổng thống Mỹ thuộc đảng Cộng hòa yêu cầu người đồng cấp Ukraine điều tra đối thủ chính trị Joe Biden và con trai Hunter Biden, đổi lại sự hỗ trợ quân sự mà Quốc hội Mỹ đã phê chuẩn.
Vụ việc dẫn đến lần luận tội đầu tiên đối với ông Trump. Trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2020, ông Biden đánh bại ông Trump.
Ông Trump cũng xây dựng mối quan hệ với Tổng thống Nga Vladimir Putin theo cách đi ngược lại các chuẩn mực trong chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ. Cách tiếp cận này tương tự mối quan hệ thân thiện mà ông duy trì với các nhà lãnh đạo khác như Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un.
“Ông Trump luôn muốn cải thiện quan hệ với Nga”, cựu quan chức Mỹ nói.
Điều gì khiến rạn nứt giữa hai nhà lãnh đạo trầm trọng hơn?
Bất mãn hiện nay của ông Trump tập trung vào các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào hạ tầng sản xuất và cung ứng dầu diesel của Nga.
Giá dầu diesel đã tăng lên mức cao kỷ lục kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh với Iran hồi tháng 2, khiến chi phí năng lượng toàn cầu tăng vọt. Trong khi đó, các nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa của ông Trump phải đối mặt với sự bất bình của cử tri về lạm phát trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.
Ngày 13/9, ông Trump bắt đầu công khai kêu gọi Ukraine ngừng tấn công hạ tầng dầu diesel của Nga. Tuần tiếp theo, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington cũng lo ngại Ukraine đã tấn công các lô hàng dầu có liên quan đến Mỹ.
Ukraine từ chối chấm dứt chiến dịch, cho rằng các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa là biện pháp đáp trả khả thi duy nhất sau gần 5 năm hứng chịu các đợt oanh kích của Nga. Hồi tháng 7, Moscow buộc phải cấm xuất khẩu dầu diesel trong khuôn khổ hàng loạt biện pháp nhằm giải quyết tình trạng thiếu nhiên liệu trong nước.
Tức giận trước thái độ không nhượng bộ của ông Zelensky, ngày 9/10, ông Trump tuyên bố đạt thỏa thuận mua dầu diesel từ Moscow, đồng thời ban hành giấy phép chung có thời hạn, cho phép dầu diesel Nga tiếp cận thị trường toàn cầu. Ông cũng miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với Nga theo một dự luật mà chính ông đã ký thành luật hồi tháng 9.
Bà Suriya Jayanti, cựu quan chức Mỹ hiện điều hành một công ty trong lĩnh vực điện lực tại Ukraine, cho biết Nga vẫn gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào lưới điện Ukraine, bất chấp việc ông Trump đơn phương tuyên bố hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng ngày 11/10.
Mỹ có đe dọa cắt viện trợ cho Ukraine?
Ông Zelensky cho biết các quan chức quân sự Ukraine đã bị phía Mỹ cảnh báo rằng việc tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng Nga có thể khiến Washington ngừng chia sẻ thông tin tình báo. Tuy nhiên, một quan chức Mỹ nắm rõ tình hình đã bác bỏ thông tin từ Kiev.
Vị quan chức đề nghị giấu tên khẳng định Washington không gia tăng sức ép đối với Ukraine.
“Chúng tôi không cần phải gây sức ép với ông Zelensky. Nếu ông ấy muốn đạt thỏa thuận, ông ấy sẽ đạt thỏa thuận. Tôi nghĩ ông Putin đang gây sức ép rất lớn lên ông ấy, còn ông ấy cũng gây một phần sức ép lên Nga. Nhưng dường như Nga không quá bận tâm”, quan chức này nói.
Hôm thứ Năm, ông Trump cho biết đã đề nghị Giám đốc điều hành SpaceX Elon Musk khôi phục quyền truy cập hệ thống vệ tinh Starlink của công ty này cho Ukraine.
Việc Starlink bị gián đoạn từng khiến hoạt động sử dụng máy bay không người lái của quân đội Ukraine gặp trở ngại trong thời gian ngắn, đồng thời làm dấy lên lo ngại Kyiv sẽ không đủ khả năng tự vệ trước các cuộc tấn công của Nga khi mùa đông đến.
Đàm phán hòa bình Nga-Ukraine đang ở đâu?
Các nỗ lực thúc đẩy hòa bình vẫn tiếp diễn, nhưng đến nay chưa mang lại kết quả cụ thể.
Tại cuộc đàm phán ở Oslo ngày 20/10, Ukraine đưa ra những đề xuất mới. Trong khi đó, ông Jared Kushner, con rể và đặc phái viên của Tổng thống Trump, tiếp tục nhắc lại yêu cầu của ông chủ Nhà Trắng rằng Ukraine phải ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu diesel của Nga.
Ngày hôm sau, đặc phái viên Steve Witkoff, một người bạn thân của ông Trump, gặp Tổng thống Putin tại St. Petersburg. Nhà lãnh đạo Nga đồng ý trả tự do cho công dân Mỹ Stephen Hubbard đang bị giam giữ. Hai nước mô tả động thái này là một cử chỉ thiện chí.
Hôm thứ Sáu, ông Zelensky cho biết các nhà đàm phán của Ukraine, Nga và Mỹ sẽ gặp nhau tại Abu Dhabi trong nửa đầu tháng 11. Cuộc gặp có thể mở đường cho hội nghị giữa lãnh đạo ba nước.
Vòng đàm phán hòa bình gần nhất do Mỹ làm trung gian đã diễn ra hồi tháng 2.
Theo Reuters
