Các chuyên gia cảnh báo mô hình dựa vào đơn hàng từ doanh nghiệp nhà nước, doanh thu thiếu tính thị trường và cuộc đua mở rộng công suất mù quáng có thể khiến ngành này lặp lại vòng xoáy dư thừa năng lực sản xuất.
Sau khi gây chú ý tại Gala mừng Xuân của Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) năm 2021, robot hình người trở thành một trong những biểu tượng cho tham vọng công nghệ của Bắc Kinh. Tuy nhiên, cổ phiếu của Unitree Robotics tăng vọt rồi lao dốc sau khi niêm yết vào tháng 8/2026, khiến không ít người ủng hộ công nghệ Trung Quốc thất vọng.
Ngay cả truyền thông trong nước cũng bắt đầu lên tiếng. Các trang công nghệ Huxiu và The Paper đặt câu hỏi liệu mô hình dựa vào đơn hàng của các doanh nghiệp nhà nước để thúc đẩy doanh thu có đang tạo ra những con số tăng trưởng thiếu bền vững, khiến ngành robot có nguy cơ đi vào vết xe đổ của tình trạng dư thừa công suất?
Trong báo cáo mới công bố hồi cuối tháng 9, JPMorgan Chase cũng cảnh báo tỷ trọng doanh thu quá cao từ các dự án liên quan đến chính phủ. Theo ngân hàng này, các nhà sản xuất có thể phải giảm giá để giành thị phần, qua đó chịu sức ép lợi nhuận và rơi vào vòng xoáy giảm phát do cạnh tranh trong ngành sản xuất.
Mô hình “tay trái bán, tay phải mua” bị đặt dấu hỏi
Trang truyền thông công nghệ Trung Quốc Huxiu là một trong những đơn vị sớm nêu nghi vấn về mô hình kinh doanh của ngành robot hình người.
Theo một bài viết của Huxiu, chính quyền địa phương và các công ty robot thường góp vốn thành lập trung tâm thu thập dữ liệu theo tỷ lệ 9:1 hoặc 8:2. Sau đó, những trung tâm này sử dụng nguồn vốn có sự tham gia của doanh nghiệp nhà nước để mua thiết bị từ chính các công ty robot góp vốn ban đầu.
Cách làm này có thể giúp doanh nghiệp robot ghi nhận doanh thu từ việc bán thiết bị, trong khi nguồn tiền mua hàng lại bắt nguồn từ một cơ chế đầu tư có liên quan đến khu vực nhà nước. Điều đó làm dấy lên câu hỏi: doanh thu phản ánh nhu cầu thực sự của khách hàng hay chủ yếu được thúc đẩy bởi các chương trình đầu tư và mua sắm có sự hỗ trợ của chính quyền?
The Paper đã rà soát 30 gói thầu mua robot hình người và phát hiện 74% tổng giá trị trúng thầu do các doanh nghiệp nhà nước chi trả. Những khách hàng lớn nhất trong nhiều trường hợp cũng chính là các cơ quan hoặc đơn vị thuộc khu vực công.
Trong khi đó, trang Bưu điện Nhân dân từng cảnh báo rằng các trung tâm huấn luyện robot mọc lên ở nhiều địa phương đang thiếu tiêu chuẩn đánh giá thống nhất. Điều này gây khó khăn cho việc kiểm soát chất lượng, tích hợp dữ liệu và có thể dẫn đến tình trạng đầu tư trùng lặp, tạo ra lượng dữ liệu chất lượng thấp.
JPMorgan nêu bốn lý do bi quan về ngành robot hình người Trung Quốc
Cuối tháng 9 vừa qua, JPMorgan công bố báo cáo ngành dài 30 trang với tiêu đề “Robot hình người: Đánh giá lại vị thế của ngành”. Báo cáo đưa ra bốn lý do khiến ngân hàng thận trọng với triển vọng của các nhà sản xuất robot hình người Trung Quốc.
Thứ nhất, giá cổ phiếu đã phản ánh quá nhiều kỳ vọng tương lai. Với Unitree Robotics, dù lần đầu đưa công ty vào phạm vi theo dõi, JPMorgan vẫn đưa ra khuyến nghị “giảm tỷ trọng” (Underweight). Theo báo cáo, giá mục tiêu thấp hơn khoảng 30% so với thị giá gần thời điểm công bố.
Thứ hai, cần xem xét kỹ nguồn gốc doanh thu của các nhà sản xuất. Đối với UBTECH Robotics, doanh nghiệp đã niêm yết tại Hong Kong, JPMorgan hạ khuyến nghị từ “tăng tỷ trọng” (Overweight) xuống “trung bình” (Neutral). Ngân hàng cho rằng nhà đầu tư cần xác định rõ bao nhiêu phần doanh thu đến từ các dự án liên quan đến chính phủ. Nhu cầu được thúc đẩy bởi những giao dịch có liên hệ với khu vực công, thay vì cạnh tranh hoàn toàn trên thị trường, khó có thể bảo đảm một mô hình kinh doanh bền vững trong dài hạn.
Thứ ba, các công ty chỉ tập trung sản xuất robot hoàn chỉnh khó kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị. Theo JPMorgan, những doanh nghiệp như Unitree và UBTECH sẽ gặp khó khăn nếu thiếu hệ sinh thái AI đủ mạnh, khả năng tích hợp công nghệ và nguồn doanh thu định kỳ. Chỉ sản xuất được phần cứng chưa đủ để tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Thứ tư, thương mại hóa trên quy mô lớn phức tạp hơn dự kiến. JPMorgan vẫn lạc quan về triển vọng dài hạn của thị trường robot hình người, nhưng cho rằng tốc độ cải tiến sản phẩm nhanh chưa đồng nghĩa với việc khách hàng sẽ triển khai hàng loạt. Nếu không có “bộ não” đủ mạnh — tức các mô hình AI nền tảng — cùng năng lực tính toán phù hợp, việc sản xuất ngày càng nhiều robot cũng không tự động chuyển thành năng suất kinh tế thực sự.
Theo LTN
