Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 là một trong những dự án nhiệt điện than quan trọng tại Trung tâm Điện lực Vĩnh Tân, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng). Dự án do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, là công trình cấp bách nhằm đáp ứng nhu cầu điện trong giai đoạn 2014–2020 và những năm tiếp theo.
Với tổng mức đầu tư khoảng 36.000 tỷ đồng, công suất lắp đặt 1.200 MW, nhà máy được khởi công vào tháng 3/2014 và hoàn thành vào cuối tháng 3/2018. Sản lượng điện sản xuất bình quân khoảng 7,2 tỷ kWh mỗi năm.
Tại các nhà máy nhiệt điện than, tro bay và xỉ đáy lò nếu được xử lý đạt tiêu chuẩn có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho ngành vật liệu xây dựng, sản xuất xi măng, bê tông, vật liệu không nung và san lấp mặt bằng.
EVN cũng xác định tro xỉ là nguồn tài nguyên thứ cấp, có khả năng tái sử dụng, thay vì chỉ xem đây là chất thải phải loại bỏ. Do đó, nâng cao hiệu quả tiêu thụ tro xỉ là một trong những định hướng hướng tới sản xuất sạch hơn, tiết kiệm tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn.
NMNĐ Vĩnh Tân 4 liên tục tìm nhà thầu xử lý tro xỉ
Theo tìm hiểu của VietTimes, kể từ khi đi vào vận hành, Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 nhiều lần tổ chức đấu thầu các dịch vụ liên quan đến vận chuyển, lưu trữ, xử lý và tiêu thụ tro xỉ. Qua các kết quả lựa chọn nhà thầu được công bố, một số doanh nghiệp liên tiếp xuất hiện trong danh sách trúng thầu, với giá trị hợp đồng từ vài tỷ đến hàng chục tỷ đồng.
Theo dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, tháng 10/2023, Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 công bố kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu số 74: Cung cấp dịch vụ vận chuyển và lưu trữ tro xỉ cho nhà máy.
Có 2 doanh nghiệp tham gia dự thầu là CTCP Đầu tư và Xây dựng Vĩnh Hảo và Công ty TNHH Đầu tư Đăng Nam. Kết quả, CTCP Đầu tư và Xây dựng Vĩnh Hảo được lựa chọn với giá trúng thầu hơn 5,5 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 500 triệu đồng so với giá gói thầu. Công ty TNHH Đầu tư Đăng Nam không được lựa chọn do giá dự thầu cao hơn đối thủ khoảng 38 triệu đồng.
Theo yêu cầu, Vĩnh Hảo phải thực hiện vận chuyển và lưu trữ 126.154 tấn tro xỉ trong thời gian 12 tháng. Nguồn vốn thực hiện được lấy từ hoạt động sản xuất kinh doanh năm 2023 của nhà máy.
Chỉ khoảng 2 tháng sau, tức vào tháng 12/2023, Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 tiếp tục mời thầu và công bố kết quả lựa chọn nhà thầu Gói thầu số 102: Cung cấp dịch vụ xử lý, tiêu thụ tro xỉ đang lưu tại bãi xỉ.
Lần này, CTCP Sông Đà Cao Cường được lựa chọn với giá trúng thầu hơn 39,13 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 5,6 tỷ đồng so với giá gói thầu, tương ứng tỷ lệ giảm gần 13%. Đối thủ tham gia là CTCP Thương mại Hải Hưng không được lựa chọn do "hồ sơ dự thầu không đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm".
Theo hợp đồng, Công ty Sông Đà Cao Cường được giao xử lý 914.974 tấn tro xỉ đang lưu tại bãi, với đơn giá 42.768 đồng/tấn. Thời gian thực hiện hợp đồng là 3 năm. Nguồn vốn cũng được bố trí từ hoạt động sản xuất kinh doanh của nhà máy.
Đến năm 2024, Vĩnh Hảo - nhà thầu từng xuất hiện tại Gói thầu số 74 hồi 2023 - tiếp tục xuất hiện trong một gói thầu khác của Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4. Cụ thể, tháng 8/2024, tại Gói thầu số 11: Cung cấp dịch vụ vận chuyển và lưu trữ tro xỉ, nhà máy đã lựa chọn CTCP Đầu tư và Xây dựng Vĩnh Hảo làm nhà thầu trúng thầu với giá hơn 6,12 tỷ đồng, giảm gần 10% so với giá gói thầu.
Đối thủ của Vĩnh Hảo là liên danh Công ty TNHH Orient Wealth – Công ty TNHH Đầu tư Đăng Nam bị đánh giá không đáp ứng yêu cầu tại bước đánh giá tính hợp lệ.
Tại gói này, công việc của Vĩnh Hảo thực hiện trong 12 tháng, bao gồm vận chuyển và lưu trữ tro xỉ 155.268 tấn. Đáng nói, đơn giá vận chuyển và lưu trữ cho 1 tấn tro xỉ thời điểm này được tính chưa tới 20.000 đồng/tấn.
Một điểm đáng chú ý là Vĩnh Hảo vừa được chọn làm nhà thầu xử lý tro xỉ trong thời 3 năm với giá hơn 39 tỷ hồi cuối năm 2023. Nhưng chưa hết thời hạn hết hợp đồng thì chỉ 8 tháng sau, công ty này tiếp tục trúng gói thầu thực hiện tiếp trong vòng 1 năm.
Không chỉ Vĩnh Hảo và Sông Đà Cao Cường, Công ty TNHH Orient Wealth cũng là cái tên đáng chú ý trong hoạt động đấu thầu tại Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4.
Tháng 6/2024, nhà máy tổ chức lựa chọn nhà thầu Gói thầu số 10: Cung cấp dịch vụ tiêu thụ tro xỉ. Tại gói thầu này, Orient Wealth là doanh nghiệp duy nhất tham dự và được lựa chọn với giá trúng thầu hơn 15,57 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 40 triệu đồng so với giá gói thầu. Tỷ lệ tiết kiệm cho chủ đầu tư chỉ khoảng 0,25%.
Theo phạm vi hợp đồng, doanh nghiệp này đảm nhận tiêu thụ 362.291 tấn tro xỉ, bao gồm tro bay tại silo và xỉ đáy lò, với đơn giá 42.984 đồng/tấn. Thời gian thực hiện hợp đồng là 12 tháng.
Đơn giá này cao hơn 216 đồng/tấn so với mức 42.768 đồng/tấn tại Gói thầu số 102 được trao cho Sông Đà Cao Cường hồi tháng 12/2023.
Sau khi chọn được nhà thầu này, một tháng sau, tức tháng 7/2024, Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 lại mời thầu cho dịch vụ xử lý, tiêu thụ tro xỉ. Kết quả công bố vào tháng 12/2024 đã chọn Orient Wealth tiếp tục trúng Gói thầu số 58: dịch vụ xử lý, tiêu thụ tro xỉ đang lưu tại bãi xỉ với giá 22,362 tỷ đồng.
So với giá mà bên mời thầu đưa ra, Orient Wealth tiết kiệm chưa tới 5 triệu đồng, tức 0,01% cho bên mời thầu.
Hạng mục công việc cũng đáng chú ý. Lần này, Orient Wealth cung cấp dịch vụ xử lý, tiêu thụ tro xỉ tổng cộng 457.487 tấn xỉ, với đơn giá trúng thầu là 48.881 đồng/tấn. Đơn giá lần này cao hơn gần 6.000 đồng/tấn so với mức giá 42.984 đồng/tấn vừa trúng cách đó nửa năm (hồi tháng 6/2024). Thời gian thực hiện thầu trong 36 tháng.
Như vậy, trong 2 gói thầu được lựa chọn tại Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4, Orient Wealth đều là nhà thầu duy nhất tham dự. Các quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu nêu trên đều do ông Vũ Thanh Hải, Giám đốc NMNĐ Vĩnh Tân 4, ký ban hành.
Hai gói thầu có phạm vi công việc, khối lượng và thời hạn thực hiện gần tương đương nhau, một bên là tiêu thụ tro xỉ, một bên là xử lý và tiêu thụ tro xỉ. Riêng Gói thầu số 58, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách chỉ khoảng 0,011%, gần như không có chênh lệch giữa giá trúng thầu và giá gói thầu.
Tro xỉ là tài nguyên, nhiều nhà máy kiếm bộn tiền
Một vấn đề đáng chú ý trong câu chuyện đấu thầu tro xỉ tại Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 là cơ chế kinh tế của hoạt động này.
Theo thông tin đăng tải ngày 12/8/2023 trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương, công tác thu gom, vận chuyển và lưu trữ tro xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và Vĩnh Tân 4 mở rộng tại bãi thải xỉ được thực hiện theo quy trình đã được UBND tỉnh Bình Thuận phê duyệt, nhằm bảo đảm an toàn, ổn định và yêu cầu môi trường.
Cũng theo nguồn tin này, tro xỉ của nhà máy đã được chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy theo các quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan. Sau khi đáp ứng yêu cầu, tro xỉ có thể được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất xi măng, phụ gia xi măng, phụ gia bê tông, vật liệu không nung và vật liệu san lấp mặt bằng.
Để thúc đẩy việc tiêu thụ, Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 đã ký kết hợp đồng thu mua tro bay với một số đối tác đáp ứng yêu cầu, gồm CTCP Hoàng Sơn Fly Ash and Cement, Công ty TNHH Orient Wealth và Công ty Xi măng Công Thanh.
Bộ Công Thương cho biết nhà máy đã hỗ trợ các nhà thầu tiêu thụ tro xỉ nhằm giảm chi phí vận chuyển, xử lý, với mức hỗ trợ không cao hơn 39.900 đồng/tấn, chưa bao gồm thuế VAT.
Từng bị coi là phế thải nhưng sau khi Nhà nước khuyến khích sử dụng, tro xỉ thường được tranh mua vì nhu cầu lớn. Trong giai đoạn 2024 – 2025, nhiều nhà máy nhiệt điện trên cả nước đã đấu giá tro xỉ, thu về hàng chục tỷ đồng.
Như năm 2024, khoảng 1 triệu tấn tro xỉ tại bãi chứa xỉ của Nhà máy Nhiệt điện Mạo Khê, TP Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh được đem ra đấu giá với giá khởi điểm là 6,5 tỷ đồng và kết quả được mua ngay sau khi bắt đầu phiên đấu giá.
Nhà máy Nhiệt điện Na Dương (thuộc Tập đoàn Than Khoáng Sản Việt Nam - TKV) cũng thường xuyên tổ chức các phiên đấu giá tro xỉ sản sinh hằng năm hoặc thanh lý bãi thải.
Tháng 2/2025, Công ty Điện lực Dầu khí Hà Tĩnh tổ chức đấu giá quyền mua tro bay, xỉ đáy lò và hỗn hợp tro xỉ tại Nhà máy Nhiệt điện Vũng Áng 1 với tổng giá trị khởi điểm 84 tỷ đồng cho giai đoạn 5 năm (từ tháng 6/2024 – tháng 6/2029).
Điều này cho thấy tro xỉ ở nhiều nhà máy điện không còn bị coi là gánh nặng môi trường. Ngược lại, nó còn có khả năng tạo ra giá trị kinh tế nếu được xử lý, đưa vào chuỗi sản xuất phù hợp.
CTCP Thủy điện A Vương (Mã: AVC) cho biết đã nhận thông tin Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam đối với ông Phạm Đình Quang, nguyên Phó giám đốc Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4, hiện là Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện A Vương .
Phía công cho rằng ông Quang đang bị tạm giam để điều tra vụ án hình sự liên quan xảy ra trong thời gian ông đảm nhiệm chức vụ Phó giám đốc tại Nhà máy Nhiệt điện Vĩnh Tân 4.
“Vụ việc này liên quan đến cá nhân Ông Phạm Đình Quang, không liên quan đến hoạt động của Công ty Cổ phần Thủy điện A Vương”, công ty thủy điện này thông tin.
