Ông Trump nói đã khôi phục, Ukraine khẳng định “chưa”
Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố Elon Musk đã khôi phục dịch vụ Starlink phục vụ quân sự tại Ukraine. Tuy nhiên, một quan chức Ukraine bác bỏ thông tin này, khẳng định tình hình thực tế vẫn không có gì thay đổi.
Theo báo Kyiv Independent ngày 22/10, Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố dịch vụ Starlink tại Ukraine đã hoạt động bình thường trở lại. Tuy nhiên, một quan chức Ukraine được báo này dẫn lời khẳng định: “Hoàn toàn là giả. Nhìn chung, chẳng có gì thay đổi”. Phía Ukraine cho biết các thiết bị Starlink của quân đội vẫn bị giới hạn tốc độ di chuyển, gây trở ngại cho nhiều hoạt động tác chiến quan trọng.
Trước đó, tờ Wall Street Journal (WSJ) đưa tin, ngày 21/10 ông Trump đã gọi điện cho CEO SpaceX Elon Musk, yêu cầu gỡ bỏ các hạn chế đối với dịch vụ Starlink tại Ukraine. Sau cuộc gọi, một số nguồn tin cho biết hệ thống đã cơ bản hoạt động bình thường trở lại, nhưng các quan chức Ukraine nói dịch vụ vẫn chưa được khôi phục hoàn toàn.
Khi được phóng viên hỏi về thông tin này, ông Trump không xác nhận trực tiếp liệu ông có gọi điện cho Musk hay không, nhưng khẳng định Starlink đã hoạt động bình thường trở lại tại Ukraine.
“Đúng vậy. Tôi không muốn bình luận về chuyện đó, dù là tôi gọi hay người khác gọi cũng chẳng khác biệt gì”, ông Trump nói. “Kết quả cuối cùng là ông ấy (Musk) đã khôi phục dịch vụ”.
Tuy nhiên, theo quan chức Ukraine nói với Kyiv Independent, thực tế không có thay đổi đáng kể nào. Các thiết bị đầu cuối Starlink của quân đội Ukraine hiện vẫn bị áp giới hạn tốc độ di chuyển ở mức 161 km/giờ. Khi vượt quá ngưỡng này, thiết bị sẽ ngừng hoạt động.
Hạn chế trên gây ảnh hưởng đáng kể đến các nhiệm vụ quân sự quan trọng, trong đó có những đòn tấn công tầm trung và hoạt động sử dụng UAV đánh chặn máy bay không người lái tốc độ cao của Nga.
“Điều đáng chú ý nhất lúc này là hoàn toàn không có lời giải thích nào về những gì đang diễn ra”, quan chức Ukraine nói, đồng thời nhấn mạnh Starlink là một hệ thống có mức độ ưu tiên cao nhất đối với quân đội nước này.
Ngày 14/10, dịch vụ Starlink tại Ukraine bất ngờ bị hạn chế mà không có cảnh báo trước. Trách nhiệm được dư luận đặt ra đối với SpaceX, Nhà Trắng và mối quan hệ giữa Tổng thống Trump với Elon Musk, nhưng đến nay chưa bên nào nhận trách nhiệm.
Ngày 18/10, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bác bỏ thông tin ông Trump can thiệp vào việc hạn chế dịch vụ, khẳng định: “Không có ai ở Nhà Trắng ra lệnh giảm tốc độ hoặc làm chậm dịch vụ”.
Ngày 20/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tiếp tục điện đàm với ông Rubio. Đến ngày 22/10, ông cho biết Ukraine vẫn đang chờ phía Mỹ trả lời liệu Starlink có thể khôi phục dịch vụ cho các mục tiêu di chuyển với tốc độ lên tới 400 km/giờ hay không.
Theo Tổng thống Zelensky, Ngoại trưởng Rubio cam kết phản hồi trong vòng 48 giờ, song câu trả lời cuối cùng có thể đến muộn hơn dự kiến.
Những thông tin trái ngược từ Washington và Kiev cho thấy tình trạng hạn chế Starlink vẫn chưa được làm rõ. Trong khi ông Trump tuyên bố dịch vụ đã được khôi phục, phía Ukraine cho biết giới hạn tốc độ vẫn còn nguyên, tiếp tục ảnh hưởng đến khả năng tác chiến của quân đội nước này.
Diễn biến chính vụ việc
Hôm 14/10, Starlink bất ngờ bị giới hạn tốc độ. Reuters đưa tin SpaceX áp giới hạn đối với một số dịch vụ Starlink tại Ukraine. Quân đội Ukraine không được cảnh báo trước; một số nhiệm vụ của UAV bị gián đoạn hoặc phải hủy. Kết nối có lúc chập chờn ngay ở tốc độ 110–120 km/giờ.
15–17/10, phía Ukraine nghi ngờ đây là hạn chế có chủ đích. Tổng thống Zelensky cho biết giới hạn 161 km/giờ khiến việc sử dụng drone đánh chặn các UAV Nga dùng động cơ phản lực gặp khó khăn. Ukraine còn thử nghiệm thiết bị trên ô tô tại châu Âu hệ thống vẫn hoạt động ở 180 km/giờ, nhưng bị ngắt khi xe vào Ukraine và vượt ngưỡng 161 km/giờ. Ukraine cho rằng điều này không giống một lỗi kỹ thuật thông thường.
20–21/10, báo chí quy trách nhiệm cho Elon Musk. Tờ WSJ dẫn các nguồn tin cho biết Elon Musk đã ra lệnh hạn chế phiên bản Starlink quân sự (Starshield) được Ukraine sử dụng. Tuy nhiên, trách nhiệm cụ thể và việc chính quyền Trump có biết trước hay không vẫn chưa được làm rõ.
21–22/10, ông Trump nói đã yêu cầu gỡ hạn chế, nhưng Kiev phủ nhận. Theo WSJ, ông Trump gọi điện cho Musk đề nghị khôi phục dịch vụ. Một số đơn vị Ukraine ghi nhận kết nối cải thiện, nhưng các quan chức khác nói hệ thống chưa hoạt động đầy đủ. Ngày 22/10, một quan chức Ukraine nói với Kyiv Independent: “Nhìn chung, chẳng có gì thay đổi”. Giới hạn 161 km/giờ vẫn còn.
Tại sao sự việc đặc biệt quan trọng với Ukraine?
Các nguồn tin hiện tập trung vào việc SpaceX giới hạn tốc độ di chuyển của thiết bị đầu cuối Starlink/Starshield, không đơn thuần là giảm tốc độ tải dữ liệu internet theo nghĩa thông thường.
Khi thiết bị gắn trên drone vượt khoảng 161 km/giờ (100 dặm/giờ), kết nối có thể bị ngắt. Drone mất liên lạc vệ tinh có thể khó điều khiển, mất khả năng truyền dữ liệu hoặc không hoàn thành nhiệm vụ. Việc hạn chế này ảnh hưởng cả hoạt động tấn công bằng drone tầm xa lẫn dùng drone đánh chặn UAV Nga tốc độ cao.
Đối với Ukraine, Starlink không chỉ cung cấp internet cho binh sĩ. Nó còn là một mắt xích trong hệ thống liên lạc chiến trường, truyền dữ liệu và điều khiển một số phương tiện không người lái. Khi kết nối bị giới hạn, tác động có thể lan từ một chiếc drone sang cả nhiệm vụ tác chiến cần phối hợp nhiều đơn vị.
Vụ việc cũng phơi bày rủi ro chiến lược: Ukraine phụ thuộc lớn vào một mạng vệ tinh do doanh nghiệp Mỹ sở hữu. Một quyết định kỹ thuật hoặc thương mại từ nhà cung cấp có thể tạo ra hệ quả quân sự ngay lập tức, trong khi Kiev không nhất thiết được thông báo trước hay có quyền kiểm soát quyết định đó.
Ngày 22/10, các công ty công nghệ Phần Lan ICEYE và Nokia ký thư bày tỏ ý định hợp tác với Bộ Quốc phòng Ukraine để phát triển hệ thống liên lạc vệ tinh riêng cho nước này. Tuy nhiên đây mới là bước khởi đầu, chưa phải phương án có thể thay thế Starlink ngay lập tức.
Theo Ifeng, WSJ, Kyivindependent
