Đoạn video do các nguồn tin Nga công bố cho thấy một tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-35 của Không quân Vũ trụ Nga phóng tên lửa chống radar Kh-31PM. Theo các nguồn này, mục tiêu của tên lửa có thể là một số thành phần thuộc hệ thống phòng không tầm xa MIM-104 Patriot của Ukraine.
Dựa trên thông tin hiển thị trên giao diện xác định cự ly mục tiêu trong video, Kh-31PM được cho là phóng từ khoảng cách 125 km. Tên lửa được cho có tầm bắn tối thiểu khoảng 55 km, trong khi tầm bắn tối đa có thể tiến tới 300 km.
Phần lớn những video trước đây ghi lại các cuộc tập kích nhằm vào hệ thống phòng không Ukraine thường liên quan đến tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga. Tuy nhiên, Kh-31 cũng từng được báo cáo sử dụng trong các nhiệm vụ chế áp phòng không Ukraine.
Kh-31PM – tên lửa săn radar thế hệ mới của Nga
Kh-31PM được xem là một trong những tên lửa chống radar tiên tiến nhất của Nga, là bước phát triển đáng kể từ mẫu Kh-31P có nguồn gốc từ thời Liên Xô. Thiết kế mới vẫn duy trì tốc độ rất cao của dòng Kh-31, đồng thời được nâng cấp đáng kể về đầu dò và hệ thống động lực.
Kh-31P nguyên bản có thể được trang bị nhiều mô-đun đầu dò khác nhau, mỗi loại được tối ưu cho một dải tần radar nhất định. Điều đó đồng nghĩa kíp vận hành phải lựa chọn đầu dò phù hợp dựa trên thông tin về loại radar mà tên lửa có khả năng đối mặt.
Kh-31PM thay đổi cách tiếp cận này khi được trang bị đầu dò thụ động đa băng tần L-130. Kiến trúc băng thông rộng giúp tên lửa có khả năng phát hiện nhiều loại tín hiệu radar hơn, qua đó giảm sự phụ thuộc vào việc lựa chọn đầu dò trước khi phóng.
Đây là đặc điểm đặc biệt quan trọng trong nhiệm vụ SEAD/DEAD – chế áp hoặc tiêu diệt hệ thống phòng không đối phương.
Động cơ đặc biệt giúp Kh-31 đạt tốc độ cực cao
Dòng Kh-31 sở hữu một cấu hình động lực khá đặc biệt và đây cũng là một trong những đặc điểm nổi bật nhất của tên lửa.
Sau khi được phóng, tên lửa sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn để nhanh chóng tăng tốc. Khi đạt tốc độ cần thiết, tầng tăng tốc được loại bỏ và động cơ phản lực dòng thẳng (ramjet) tiếp tục đảm nhiệm quá trình bay.
Cấu hình này cho phép Kh-31 đạt tốc độ rất cao. Tài liệu của Nga về Kh-31P thế hệ trước cho biết tốc độ tối đa khoảng 1.000 m/giây, trong khi nhiều đánh giá nguồn mở về các biến thể mới hơn đưa ra mức tốc độ cực đại khoảng Mach 4 hoặc cao hơn.
Với một tên lửa chống radar, tốc độ cao có ý nghĩa đặc biệt. Nó rút ngắn đáng kể thời gian mà đối phương có để phát hiện, phản ứng và di chuyển khỏi vị trí trước khi tên lửa tiếp cận.
Su-35 có thể phóng tên lửa mà không cần bật radar
Su-35 của Nga đã được quan sát mang Kh-31PM trong các hoạt động liên quan đến chiến trường Ukraine từ đầu năm 2022.
Theo mô tả của một số phi công Nga, tên lửa có thể được kích hoạt đầu dò thụ động trước khi máy bay tiến vào khu vực có nguy cơ bị phòng không đối phương phát hiện. Khi đầu dò nhận diện tín hiệu phù hợp từ radar điều khiển hỏa lực, tên lửa có thể tự động thực hiện quá trình phóng và dẫn đường tới nguồn phát.
Điểm quan trọng nằm ở chữ “thụ động”.
Kh-31PM không cần phát tín hiệu radar của chính nó để tìm mục tiêu. Thay vào đó, nó bắt tín hiệu điện từ phát ra từ radar đối phương rồi bay theo hướng nguồn phát.
Điều này tạo ra lợi thế đáng kể cho máy bay mang phóng. Với một tên lửa dẫn đường radar chủ động thông thường, máy bay có thể phải sử dụng radar của chính mình để phát hiện và theo dõi mục tiêu, qua đó tạo ra tín hiệu có thể giúp đối phương nhận biết sự hiện diện của máy bay.
Với tên lửa chống radar thụ động, máy bay có thể hạn chế việc tự phát xạ radar trong quá trình tiếp cận.
Đầu đạn gần 90 kg tạo sức công phá lớn
Kh-31P nguyên bản có trọng lượng khoảng 586-600 kg và mang đầu đạn nổ phá mảnh nặng khoảng 87-89 kg.
Đây là một đầu đạn tương đối lớn đối với tên lửa chống radar, cho phép nó tạo ra sức công phá đáng kể khi đánh trúng một hệ thống radar hoặc phương tiện phòng không.
Trong trường hợp tấn công một hệ thống phòng không di động, sức công phá lớn không chỉ làm tăng khả năng phá hủy radar mà còn có thể gây thiệt hại cho các phương tiện hỗ trợ, thiết bị điện tử và nhân sự vận hành ở khu vực mục tiêu.
Khối lượng lớn của đầu đạn tất nhiên làm tăng trọng lượng mà tiêm kích phải mang theo. Tuy nhiên, Su-35 vốn là một máy bay chiến đấu hạng nặng, nên việc mang theo loại vũ khí này được cho là không tạo ra ảnh hưởng quá lớn đến khả năng hoạt động so với các tiêm kích nhẹ hơn.
Patriot Ukraine đối mặt mối đe dọa từ tên lửa chống radar tốc độ cao
Chiến tranh Ukraine đã cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của phòng không mặt đất. Ukraine phụ thuộc rất nhiều vào các hệ thống phòng không để bù đắp cho sự thiếu hụt về số lượng và năng lực của lực lượng tiêm kích hiện đại.
Trong khi đó, Nga cũng từng chứng kiến năng lực chế áp phòng không của mình suy giảm đáng kể sau khi Liên Xô tan rã. Một số máy bay chuyên dụng cho nhiệm vụ này, chẳng hạn MiG-25BM, đã bị loại biên mà không có phương án thay thế tương đương trong thời gian dài.
Một trong những thách thức lớn nhất khi đối phó với phòng không cơ động là mục tiêu có thể di chuyển ngay sau khi phát hiện bị tấn công.
Đây chính là lý do tốc độ của tên lửa chống radar trở nên quan trọng. Một tên lửa bay với tốc độ rất cao sẽ rút ngắn khoảng thời gian từ lúc radar phát hiện mối đe dọa đến khi tên lửa tiếp cận vị trí phát xạ.
Patriot có năng lực phòng không tầm xa rất đáng kể, nhưng các khẩu đội của hệ thống này không được thiết kế với mức độ cơ động chiến thuật tương đương một số hệ thống phòng không của Nga. Điều đó có thể khiến chúng dễ bị tổn thương hơn nếu vị trí triển khai bị đối phương xác định.
Nếu đoạn video thực sự ghi lại một cuộc tấn công nhằm vào thành phần của Patriot, sự việc sẽ cho thấy một khía cạnh đáng chú ý trong cuộc đấu giữa Su-35, tên lửa chống radar Kh-31PM và mạng lưới phòng không tầm xa của Ukraine: thay vì cố vượt qua vùng phòng không bằng máy bay, Nga có thể tìm cách buộc radar đối phương tự bộc lộ vị trí và dùng tên lửa tốc độ cao để tấn công nguồn phát.
Theo Defense News, MW
