Từ công cuộc Đổi mới đến hành trình hội nhập, kinh tế Việt Nam đã trải qua những chuyển biến sâu sắc, gắn với dấu ấn của nhiều doanh nhân tiên phong. Bằng những lựa chọn và chiến lược riêng, họ góp phần thay đổi diện mạo các ngành kinh tế, từ công nghiệp, hàng không đến tài chính, nông nghiệp và công nghệ. Những dấu ấn ấy cũng phản ánh hành trình phát triển của doanh nghiệp Việt qua nhiều giai đoạn.
Phạm Nhật Vượng: Từ bất động sản đến tham vọng công nghiệp
Hành trình kinh doanh của ông Phạm Nhật Vượng gắn với những bước mở rộng đáng chú ý của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam, từ du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, bất động sản đô thị đến công nghiệp ô tô. Với Vinpearl, Vingroup và sau này là VinFast, ông từng bước xây dựng hệ sinh thái kinh doanh có quy mô lớn, đồng thời tham gia vào những lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư và năng lực tổ chức ngày càng cao.
Vinpearl là một trong những dấu ấn sớm của ông Vượng tại Việt Nam, gắn với quá trình phát triển các tổ hợp nghỉ dưỡng cao cấp, khách sạn và dịch vụ du lịch. Mô hình này góp phần thúc đẩy xu hướng đầu tư các điểm đến nghỉ dưỡng quy mô lớn, kết hợp lưu trú, vui chơi giải trí và dịch vụ, trong bối cảnh du lịch Việt Nam từng bước mở rộng phân khúc khách hàng có mức chi tiêu cao.
Từ nền tảng đó, Vingroup mở rộng sang bất động sản đô thị với các dự án nhà ở, khu đô thị và hệ thống tiện ích đồng bộ dưới thương hiệu Vinhomes. Thay vì chỉ phát triển từng dự án riêng lẻ, doanh nghiệp hướng tới xây dựng các khu đô thị tích hợp nhà ở, thương mại, giáo dục, y tế và dịch vụ. Sự mở rộng này đưa Vingroup trở thành một trong những tập đoàn tư nhân có ảnh hưởng lớn trên thị trường bất động sản Việt Nam.
Bước chuyển tiếp theo mang tính khác biệt hơn là VinFast. Nếu bất động sản và nghỉ dưỡng dựa nhiều vào phát triển dự án, quỹ đất và dịch vụ, sản xuất ô tô đưa Vingroup vào lĩnh vực công nghiệp có chuỗi cung ứng phức tạp, yêu cầu công nghệ, vốn đầu tư và năng lực cạnh tranh quốc tế. Đặc biệt, quyết định chuyển trọng tâm sang xe điện từ năm 2022 đặt VinFast vào cuộc cạnh tranh trực tiếp với các hãng xe đã có nhiều thập niên xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối trên toàn cầu.
Theo dữ liệu được các hãng, Hiệp hội các Nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), cơ quan báo chí từng công bố, trước khi VinFast ra đời, danh sách 10 mẫu ô tô bán chạy nhất Việt Nam chủ yếu thuộc về các thương hiệu nước ngoài. Năm 2018, những cái tên như Toyota Vios, Hyundai Grand i10, Toyota Innova, Mazda3 và Kia Cerato chiếm vị trí dẫn đầu trong bảng xếp hạng.
Năm 2019, Toyota Vios tiếp tục dẫn đầu với 27.180 xe, trong khi Hyundai Accent, Mitsubishi Xpander, Ford Ranger và Mazda3 cũng nằm trong nhóm bán chạy nhất. VinFast bắt đầu bán ô tô thương mại từ năm 2019 nhưng chưa có mẫu xe góp mặt trong danh sách này.
Sau khi chuyển hoàn toàn sang xe điện từ năm 2022, VinFast nhanh chóng vươn lên dẫn đầu thị trường. Theo VinFast công bố, năm 2024, hãng bán hơn 87.000 xe; đến năm 2025, bàn giao 175.099 xe, gần gấp đôi năm trước. Nếu mang con số này đặt cạnh doanh số 74.000 xe Toyota bán ra trong năm 2025, có thể thấy sự bứt phá ngoạn mục của thương hiệu ô tô Việt Nam. Đáng chú ý, VinFast chiếm cả 4 vị trí đầu bảng xếp hạng 10 mẫu ô tô bán chạy nhất năm 2025 với VF 3, VF 5, Limo Green và VF 6 (theo tổng hợp dữ liệu từ VAMA, VinFast, TC Motor).
Sự thay đổi không chỉ nằm ở thứ hạng doanh số. Nếu trước đây bảng xếp hạng chủ yếu thuộc về xe sử dụng động cơ đốt trong, đến năm 2025, 4/6 vị trí dẫn đầu đều là ô tô điện VinFast.
Xe điện từ một lựa chọn mới đã vươn lên dẫn dắt cuộc đua doanh số ở nhiều phân khúc, từ xe đô thị cỡ nhỏ đến xe gia đình và xe phục vụ kinh doanh vận tải. Sự chuyển dịch này cũng gia tăng sức ép cạnh tranh về giá bán, trang bị, chi phí sử dụng và dịch vụ hậu mãi đối với các hãng xe truyền thống.
Từ bất động sản đến xe điện, hành trình của ông Phạm Nhật Vượng cho thấy nỗ lực đưa một doanh nghiệp Việt Nam tiến vào lĩnh vực công nghiệp có mức độ cạnh tranh toàn cầu. VinFast đã làm thay đổi đáng kể cục diện doanh số ô tô trong nước. Tuy nhiên, để chuyển lợi thế thị trường thành vị thế công nghiệp bền vững, bài toán dài hạn vẫn nằm ở năng lực công nghệ, hiệu quả kinh doanh và khả năng cạnh tranh trên những thị trường rộng lớn hơn.
Nguyễn Thị Phương Thảo: Đưa hàng không tư nhân vươn ra thế giới
Trước khi Vietjet xuất hiện, thị trường hàng không Việt Nam chủ yếu do Vietnam Airlines và các hãng hàng không truyền thống chi phối, trong khi giá vé khiến việc đi máy bay vẫn là lựa chọn chưa dễ tiếp cận với nhiều người. Với mô hình hàng không chi phí thấp, bà Nguyễn Thị Phương Thảo cùng Vietjet góp phần thay đổi cuộc chơi, đưa giá vé linh hoạt vào cạnh tranh và mở rộng cơ hội đi máy bay cho đông đảo người dân.
Vietjet chính thức tham gia thị trường vào năm 2011. Sau hơn một thập niên, hãng đã trở thành đối trọng lớn của Vietnam Airlines. Tính riêng 2024, Vietnam Airlines và Vietjet chiếm đến 86% thị phần hàng không nội địa, bất chấp những thách thức từ xung đột địa chính trị và thị trường năng lượng, theo Báo cáo ngành hàng không Việt Nam của Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS).
Giai đoạn 2020 – 2024, VietJet giữ vị trí số một tại thị trường hàng không Việt Nam, cả nội địa lẫn quốc tế, nhờ mô hình hàng không chi phí thấp kết hợp dịch vụ chất lượng cao, mang lại lợi thế cạnh tranh bền vững.
Nguồn: SHS.
Trên các đường bay nội địa, VietJet đã duy trì ngôi đầu từ năm 2020, với thị phần năm 2024 khoảng 44%, gần như ngang bằng với Vietnam Airlines (42%), bỏ xa các đối thủ nhỏ hơn như Bamboo Airways (6,9%) và Pacific Airlines (2,4%).
Ở mảng quốc tế, các hãng hàng không Việt Nam chiếm khoảng 40-45% thị phần vận tải hành khách, trong đó VietJet Air nắm giữ 56% thị phần, vượt xa Vietnam Airlines (42%).
Những con số này cho thấy hàng không tư nhân không còn là một phần nhỏ của thị trường, mà đã trở thành lực lượng cạnh tranh chủ chốt.
Năm 2025, doanh thu hợp nhất của Vietjet đạt hơn 82.093 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế đạt 2.123 tỷ đồng, tăng 51,2% so với năm trước. Hãng đồng thời tiếp tục đầu tư đội bay, trong đó có các đơn hàng máy bay từ Boeing, Airbus hướng tới mở rộng năng lực khai thác trên cả đường bay ngắn, trung bình và đường dài.
Dấu ấn của bà Nguyễn Thị Phương Thảo không chỉ nằm ở việc xây dựng một hãng hàng không tư nhân quy mô lớn, mà còn ở việc thúc đẩy cạnh tranh trong một ngành vốn đòi hỏi nguồn vốn và năng lực vận hành đáng kể. Vietjet góp phần đưa máy bay trở thành lựa chọn phổ biến hơn, đồng thời tạo sức ép để các hãng nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả khai thác. Thách thức tiếp theo là duy trì lợi thế giá vé, hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh khi mạng bay tiếp tục mở rộng ra quốc tế.
Nguyễn Đăng Quang: Kết nối hàng tiêu dùng với bán lẻ hiện đại
Ông Nguyễn Đăng Quang cùng Masan theo đuổi chiến lược kết nối hàng tiêu dùng với bán lẻ hiện đại, tạo liên kết giữa sản xuất, thương hiệu và kênh phân phối. Trong cuộc cạnh tranh với các thương hiệu ngoại, Masan Consumer xây dựng được vị thế đáng kể ở nhiều ngành hàng thiết yếu.
Theo Frost & Sullivan, năm 2024, doanh nghiệp chiếm 68,8% thị phần nước mắm, 67% thị phần tương ớt và 52,9% thị phần nước tương tại Việt Nam. Sang năm 2025, theo công bố của Masan Consumer, doanh nghiệp tiếp tục nằm trong nhóm ba đơn vị dẫn đầu về thị phần ở 9 trong 12 ngành hàng kinh doanh. Những con số này cho thấy sức cạnh tranh của các thương hiệu nội địa không chỉ giới hạn ở một vài sản phẩm riêng lẻ.
Masan phát triển các ngành hàng thực phẩm và đồ uống, trong khi WinCommerce vận hành hệ thống bán lẻ WinMart và WinMart+. Sự kết hợp này giúp doanh nghiệp mở rộng kênh phân phối, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận trực tiếp hơn với nhu cầu và hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Cuối năm 2025, WinCommerce vận hành hơn 4.500 cửa hàng trên toàn quốc, tạo nền tảng bán lẻ quy mô lớn cho hệ sinh thái tiêu dùng của Masan.
Năm 2025, theo Masan công bố, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 81.621 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế trước lợi ích cổ đông thiểu số 6.764 tỷ đồng. Riêng WinCommerce đạt doanh thu 38.979 tỷ đồng, tăng 18,3%, với lợi nhuận sau thuế trước lợi ích cổ đông thiểu số 501 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy bán lẻ đang trở thành một trụ cột quan trọng trong mô hình kinh doanh của tập đoàn, bên cạnh sản xuất hàng tiêu dùng.
Tuy nhiên, mở rộng mạng lưới mới chỉ là một phần của bài toán bán lẻ. Doanh nghiệp còn phải cân bằng độ phủ cửa hàng với chi phí vận hành, chất lượng hàng hóa và sức mua của người tiêu dùng. Việc kết nối sản xuất với bán lẻ có thể tạo lợi thế về phân phối và phát triển nhãn hàng, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng khả năng vận hành ổn định và sức cạnh tranh thực chất của từng sản phẩm.
Dấu ấn của ông Nguyễn Đăng Quang nằm ở nỗ lực xây dựng những thương hiệu hàng tiêu dùng nội địa có sức cạnh tranh, đồng thời kết nối chúng với hệ thống bán lẻ hiện đại. Hướng đi này giúp Masan tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị tiêu dùng, nơi lợi thế không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn ở khả năng tiếp cận người mua và duy trì vị thế trên thị trường.
Trương Gia Bình: Từ gia công phần mềm đến cuộc đua công nghệ giá trị cao
Ông Trương Gia Bình là một trong những doanh nhân tiên phong đưa công nghệ thông tin Việt Nam ra thị trường quốc tế.
Theo FPT, từ năm 1998, FPT bắt đầu chiến lược toàn cầu hóa, từng bước tìm kiếm khách hàng và mở rộng hoạt động xuất khẩu phần mềm. Dấu mốc đáng chú ý là năm 2005, FPT trở thành doanh nghiệp công nghệ thông tin Việt Nam đầu tiên thành lập pháp nhân tại Nhật Bản, một trong những thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và năng lực triển khai.
Năm 2006, FPT tiếp tục trở thành nhà thầu chính trong hợp đồng phần mềm trị giá 6,5 triệu USD với tập đoàn Petronas của Malaysia, đánh dấu bước tiến từ cung cấp dịch vụ sang trực tiếp đảm nhận dự án công nghệ quy mô lớn ở nước ngoài. Từ nền tảng xuất khẩu phần mềm, FPT từng bước mở rộng sang các dự án chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn, hướng tới những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi công nghệ toàn cầu.
Sự dịch chuyển còn thể hiện qua hướng đầu tư vào công nghệ mới. Năm 2022, FPT thành lập FPT Semiconductor và ra mắt dòng chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam, đánh dấu bước tiến quan trọng trong làm chủ công nghệ lõi. Đồng thời, FPT đồng hành cùng Bộ Công an triển khai Đề án 06, phát triển các giải pháp định danh điện tử và chống giả mạo căn cước công dân gắn chip, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Tập đoàn cũng được cấp bằng sáng chế tại Mỹ về xử lý đám mây điểm 3D và cán mốc 1 tỷ USD doanh thu dịch vụ CNTT từ thị trường nước ngoài, khẳng định vị thế toàn cầu.
Tuy nhiên, đầu tư vào AI và bán dẫn cũng đặt ra những bài toán dài hạn về vốn, nhân lực chuyên sâu và khả năng thương mại hóa. Việc xây dựng hạ tầng hay ra mắt sản phẩm mới chưa đồng nghĩa doanh nghiệp đã làm chủ toàn bộ công nghệ lõi. Thách thức của FPT là chuyển các khoản đầu tư và năng lực đang hình thành thành sản phẩm, dịch vụ có sức cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.
Có thể nói, dấu ấn của ông Trương Gia Bình nằm ở nỗ lực đưa FPT vượt khỏi mô hình xuất khẩu phần mềm truyền thống để tiến sâu hơn vào các lĩnh vực công nghệ có giá trị gia tăng cao. Kết quả của quá trình này sẽ không chỉ được đo bằng doanh thu hay quy mô hợp đồng, mà còn bằng khả năng phát triển công nghệ, tạo ra sản phẩm có giá trị riêng và nâng vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Anh hùng Lao động Thái Hương: Đưa nông nghiệp vào chuỗi sản xuất công nghệ cao
Khi bà Thái Hương bắt đầu đầu tư vào ngành sữa năm 2009, thị trường sữa nước Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào sản phẩm hoàn nguyên, trong khi chăn nuôi bò sữa trong nước còn phân tán.
Theo số liệu được Báo Chính phủ dẫn lại, năm 2008, sản phẩm sữa tươi chỉ chiếm khoảng 8% thị trường sữa nước. Lựa chọn xây dựng vùng nguyên liệu, trang trại bò sữa quy mô lớn và nhà máy chế biến theo chuỗi khép kín đã đưa TH true MILK vào một hướng cạnh tranh khác: lấy sữa tươi sản xuất trong nước làm nền tảng cho thương hiệu.
Sau hơn một thập niên, dấu ấn của TH không chỉ thể hiện ở quy mô sản xuất mà còn ở vị thế thị trường. Tỷ lệ sản phẩm sữa tươi trong thị trường sữa nước Việt Nam tăng lên khoảng 55% vào năm 2022. Riêng TH true MILK, theo số liệu Euromonitor được công bố năm 2025, chiếm 51,9% thị phần bán lẻ thành thị trong phân khúc sữa tươi năm 2024.
Những con số này cho thấy sữa tươi đã trở thành một phân khúc cạnh tranh quan trọng, trong đó doanh nghiệp nội địa có thể xây dựng vị thế bằng cách chủ động nguồn nguyên liệu và kiểm soát quy trình sản xuất. Sự chuyển dịch của toàn ngành còn đến từ nhiều doanh nghiệp và yếu tố thị trường khác, nhưng TH là một trong những thương hiệu góp phần thúc đẩy xu hướng này.
Từ nền tảng trong nước, TH từng bước mở rộng hoạt động ra quốc tế. Năm 2019, doanh nghiệp trở thành đơn vị đầu tiên của Việt Nam được cấp mã xuất khẩu chính ngạch sữa tươi sang Trung Quốc.
Đến tháng 5/2025, nhà máy chế biến sữa tươi của TH tại Kaluga, Nga, chính thức vận hành, với công suất giai đoạn đầu 500 tấn/ngày. Đây là bước tiến khác với xuất khẩu thành phẩm đơn thuần: doanh nghiệp đầu tư vào vùng nguyên liệu và năng lực chế biến ngay tại thị trường nước ngoài, hướng tới phục vụ người tiêu dùng sở tại và mở rộng xuất khẩu trong khu vực.
Tuy nhiên, xây dựng chuỗi sản xuất quy mô lớn cũng đòi hỏi vốn đầu tư dài hạn, năng lực quản trị trang trại, kiểm soát chi phí và khả năng thích ứng với tiêu chuẩn của từng thị trường. Thị phần cao trong phân khúc sữa tươi chưa đồng nghĩa doanh nghiệp chiếm ưu thế ở toàn bộ ngành sữa; tương tự, mở rộng ra nước ngoài mới là bước đầu của quá trình cạnh tranh quốc tế.
Dấu ấn của bà Thái Hương nằm ở việc đưa chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa tiến gần hơn tới mô hình sản xuất công nghiệp, gắn vùng nguyên liệu với công nghệ, quản trị và thương hiệu. Câu chuyện TH cho thấy nông nghiệp có thể vượt khỏi vai trò cung cấp nguyên liệu để trở thành một chuỗi sản xuất tạo giá trị gia tăng, đồng thời mở ra khả năng đưa sản phẩm sữa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.
