Tự đào tạo và giữ người bằng chính sách “khủng” thay vì chọn lao động thời vụ
Khi VinCons thần tốc tuyển dụng với quy mô công nhân cơ hữu vượt mốc 120.000 người chỉ trong hơn 1 năm, một câu hỏi dễ xuất hiện trên thị trường là doanh nghiệp lấy đâu ra lượng nhân sự lớn như vậy. Trong ngành xây dựng, kỹ sư, thợ lành nghề vốn luôn được săn tìm, vì vậy cách lý giải đơn giản nhất là một doanh nghiệp tăng quân nhanh phải hút người từ các nhà thầu khác.
Song, ông Nguyễn Hồng Phong, Tổng Giám đốc VinCons, lại tiết lộ một thực tế hoàn toàn trái ngược. Hơn 95% nhân sự của công ty là người mới hoàn toàn, phần lớn được tuyển từ khu vực nông thôn và miền núi. Số người chuyển sang từ các doanh nghiệp xây dựng khác chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Sau khi gia nhập, người lao động được đào tạo theo từng nhóm nghề, từ kiến thức nền tảng, kỹ thuật thi công đến thực hành trực tiếp tại công trường dưới sự hướng dẫn của những người có kinh nghiệm.
Đằng sau cách làm khác biệt của VinCons là một nỗ lực phá vỡ điểm nghẽn lâu năm của ngành xây dựng. Theo khảo sát, trên thị trường gần như không có nhà thầu xây dựng nào “nuôi” đến 500 công nhân cơ hữu. Thay vào đó, phần lớn sử dụng lao động thời vụ. Một công trình hoàn thành, tổ đội thời vụ sẽ chuyển đi. Công trường mới mở, nhà thầu lại tập hợp lực lượng khác. Với nhiều người lao động, công việc và thu nhập phụ thuộc khá lớn vào việc có dự án kế tiếp hay không.
Trong khi đó, thị trường lao động Việt Nam vẫn có tỷ lệ việc làm phi chính thức cao, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi. Các nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về Việt Nam cũng cho thấy, quá trình chuyển từ việc làm phi chính thức sang làm công hưởng lương, đi cùng đào tạo kỹ năng, có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng năng suất và chất lượng lao động. Bởi vậy, cách VinCons tuyển lao động phổ thông chưa có tay nghề, đào tạo thành thợ rồi giữ lại trong bộ máy đáng chú ý hơn bản thân quy mô tuyển dụng.
Để làm được điều đó, theo ông Nguyễn Hồng Phong, trước hết thu nhập phải tương xứng với công sức và mức độ vất vả của nghề xây dựng. Ngoài lương cứng, VinCons áp dụng lương khoán theo sản phẩm và thưởng theo năng suất. Người có tay nghề tốt, làm việc hiệu quả có thể đạt thu nhập cao, nhưng mức thu nhập cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực và sự cố gắng của mỗi người.
Cụ thể, người lao động chưa có nghề khi gia nhập VinCons được đào tạo miễn phí, đồng thời nhận mức lương 14 triệu đồng mỗi tháng. Khi tay nghề nâng cao, thu nhập có thể tăng lên 34 triệu đồng; trong khi vị trí tổ trưởng có mức thu nhập lên tới 50 triệu đồng/tháng.
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở cách công ty giữ lực lượng. “Chúng tôi chấp nhận duy trì đội ngũ và trả lương ngay cả trong những thời điểm không có việc làm. Đây là điểm khác biệt rất lớn so với đại đa số các doanh nghiệp xây dựng khác hiện nay, vốn chỉ ưu tiên sử dụng các tổ đội ngắn hạn theo từng dự án để tối ưu chi phí”, Tổng Giám đốc VinCons cho biết.
Đổi lại, VinCons giữ được lực lượng đã qua đào tạo, hiểu quy trình và có thể huy động nhanh khi dự án mới bắt đầu. Điều này cũng lý giải vì sao doanh nghiệp có thể đảm nhiệm đồng thời nhiều siêu dự án với yêu cầu khắt khe và tiến độ thách thức trên cả nước.
Với người lao động, cách tổ chức này cũng mở ra một lộ trình nghề nghiệp rõ hơn. Một người chưa có nghề có thể bắt đầu từ công việc cơ bản, nâng dần tay nghề, đảm nhiệm những hạng mục phức tạp hơn và cải thiện thu nhập theo thời gian.
Muốn đi xa phải tự chủ cả con người và công nghệ
Đưa ra mục tiêu xây dựng lực lượng công nhân cơ hữu lên tới 200.000 người, nhưng VinCons không đặt toàn bộ bài toán phát triển vào số lượng nhân sự. Song song với việc xây dựng lực lượng cơ hữu, doanh nghiệp cho biết đang đầu tư mạnh vào máy móc, thiết bị, công nghệ xây dựng mới và công nghệ quản trị.
Mục tiêu là tăng năng suất, kiểm soát tốt hơn chất lượng và tiến độ, giảm những công đoạn phụ thuộc quá nhiều vào lao động thủ công, đồng thời không làm chi phí xây dựng tăng tương ứng.
Đây được xem là hướng phát triển ngày càng rõ trong ngành xây dựng hiện đại. Các công nghệ quản lý thông tin công trình, quản trị công trường bằng dữ liệu và tự động hóa đang giúp doanh nghiệp tổ chức thi công chính xác hơn, giảm sai sót và sử dụng nhân lực hiệu quả hơn. Trong những dự án có quy mô đặc biệt lớn, năng lực quản trị và khả năng chuẩn hóa đôi khi quan trọng không kém việc có nhiều nhân công chất lượng.
Theo ông Nguyễn Hồng Phong, mục tiêu dài hạn của VinCons là xây dựng một doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh quốc tế, đủ sức đảm nhận những công trình lớn, phức tạp và khó tại Việt Nam cũng như ở nước ngoài.
Nhìn từ mục tiêu này, con số hơn 95% lao động mới được đào tạo bài bản từ con số 0 cho thấy một lối đi khác biệt của VinCons. Con đường ấy tốn thời gian hơn và đòi hỏi chi phí ban đầu lớn hơn. Nhưng với một doanh nghiệp muốn làm những công trình ngày càng lớn, ngày càng khó và xa hơn là bước ra thị trường quốc tế, khả năng tự xây được một lực lượng cơ hữu đủ mạnh chính là một phần của năng lực cạnh tranh.
