close Đăng nhập
Thái Hạo
Thái Hạo
Nhà giáo

Nhân quyền, tư tưởng vượt thời gian của Hồ Chí Minh về lợi ích cốt lõi của cách mạng

VietTimes – Nhân quyền không những là tư tưởng nền tảng mà còn là đích đến của cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã xác quyết và kiên định tinh thần ấy. Ngày nay, tinh thần/mục tiêu ấy vẫn cần được coi là kim chỉ nam cho công cuộc xây dựng đất nước hùng cường.

LTS: VietTimes trân trọng giới thiệu quan điểm của nhà giáo Thái Hạo về tư tưởng nhân quyền vượt thời gian của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại nhân dịp kỷ niệm 132 năm ngày sinh của Người (19/5/1890-19/5/2022). Bài viết thể hiện văn phong và quan điểm của tác giả.


Ngày 2/9/1945 mãi mãi trở thành một cột mốc kỳ vĩ trong lịch sử dân tộc. Đó không chỉ là ngày khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đoạn tuyệt với chế độ phong kiến và đưa dân tộc bước vào quỹ đạo của thể chế dân chủ; mà đặc biệt, đó còn là ngày xác lập một tư tưởng lớn lao nhưng còn xa lạ với hầu hết người Việt lúc đương thời: tư tưởng nhân quyền.

Tư tưởng ấy được thể hiện một cách mạnh mẽ, hùng hồn, và sẽ vĩnh viễn đóng đinh vào dòng chảy của lịch sử dân tộc bằng bản “hùng văn” Tuyên ngôn độc lập. Ở đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có một sự xác quyết đầy trí tuệ, và tinh thần nhân văn vượt thời gian: quyền con người đứng trên tất cả.

Chủ tịch Hồ Chí Minh hội kiến Chủ tịch Chính phủ lâm thời Pháp Georges Bidault tại Paris ngày 2/7/1946 (Ảnh: GettyImages)

Chủ tịch Hồ Chí Minh hội kiến Chủ tịch Chính phủ lâm thời Pháp Georges Bidault tại Paris ngày 2/7/1946 (Ảnh: GettyImages)

Gọi là “Tuyên ngôn độc lập” nhưng điều rất lạ lùng là mở đầu văn kiện chính trị trọng đại này, Hồ Chí Minh đã không đề cập tới câu chuyện độc lập dân tộc mà nhấn mạnh vào tư tưởng nhân quyền bằng cách trích dẫn hai bản tuyên ngôn tiêu biểu của thế giới phương Tây là Mỹ và Pháp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru tại Hà Nội ngày 17/10/1954 (Ảnh: GettyImages)

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Thủ tướng Ấn Độ Jawaharlal Nehru tại Hà Nội ngày 17/10/1954 (Ảnh: GettyImages)

Mở đầu, mượn lời Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ, Hồ Chí Minh tuyên xưng nhân quyền một cách hùng hồn: "Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc." Rồi từ đây mới “Suy rộng ra” các quyền dân tộc (quốc gia): “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do."

Chưa dừng lại, để nhấn mạnh và tô đậm cho nhân quyền, tác giả một lần nữa dẫn bản “Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền” của cách mạng Pháp: "Người ta sinh ra tự do và bình đẳng về quyền lợi, và phải luôn luôn được tự do và bình đẳng về quyền lợi."

Câu hỏi đặt ra là tại sao và để làm gì khi tư duy và lập luận như thế; nó có ý nghĩa thế nào cho nội hàm “cách mạng”?

Cấu trúc này của bản Tuyên ngôn đồng nghĩa với tư tưởng coi quyền con người là nền tảng, là điểm xuất phát và là cơ sở cho mọi hành động cách mạng. Nếu không có hoặc không vì quyền con người thì mọi nỗ lực hy sinh tranh đấu đều như đứng trong trạng thái chân không, và thậm chí là vô nghĩa.

Không chỉ có thế, quyền con người dứt khoát phải là đích đến của cách mạng. Điều này được xác quyết một lần nữa chỉ sau hơn một tháng kể từ Tuyên ngôn độc lập khi trong “Thư gửi Ủy ban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng” đăng trên Báo Cứu quốc, số ra ngày 17-10-1945 Hồ Chí Minh khẳng định: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì.”

Khi đặt quyền con người ra trước quyền dân tộc để làm bảo chứng và quy hồi, đồng thời không nhắc gì tới quyền lợi của các phe nhóm, đảng phái chính trị, lại trong một quốc gia phong kiến và sau đó là phong kiến nửa thuộc địa, vốn hoàn toàn xa lạ với các giá trị văn minh đó, Hồ Chí Minh đã xác lập nên những nền móng tư tưởng hiện đại nhất cho quốc gia, và quan trọng là tư tưởng ấy như chúng ta đang thấy, sẽ không bao giờ lỗi thời.

Ngày nay khi mà câu hỏi về lợi ích cốt lõi mặc dù chưa hẳn đã bị nhìn nhận sai lạc so với mục đích của người thầy cách mạng thuở đầu nhưng sự thông diễn và thực hành có lúc có nơi lại mang màu sắc dễ gây hiểu lầm và chệch hướng thì việc nhắc lại, khắc sâu và thiết định một lần nữa tư tưởng về nhân quyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh là điều không những cần thiết mà hơn thế, là cần kíp.

Góc nhìn

Đừng để bục giảng trở thành nơi chịu tổn thương

Đừng để bục giảng trở thành nơi chịu tổn thương

Cơ quan cảnh sát điều tra Công an Hà Nội vừa khởi tố, tạm giam một nam sinh lớp 12, Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội vì hành hung giáo viên ngay tại lớp học. Hành vi bộc phát ấy không chỉ gây thương tích về thể xác, mà còn làm tổn hại những giá trị tôn sư trọng đạo.

Đằng sau việc BSR lãi kỷ lục trong cơn sốt giá dầu

Đằng sau việc BSR lãi kỷ lục trong cơn sốt giá dầu

Khi cú sốc giá dầu diễn ra, người tiêu dùng thêm gánh nặng, còn Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) lập kỷ lục lợi nhuận. Sự tương phản ấy đặt ra câu hỏi về cách lợi ích và chi phí được phân bổ trong cơn bão giá.

Ông Trump mới đây công bố thỏa thuận bất ngờ về dầu diesel sau cuộc điện đàm với người đồng cấp Nga Vladimir Putin. Ảnh: AFP.

Vì sao ông Trump bất ngờ mua lượng lớn dầu của Nga?

Từ những lời chỉ trích gay gắt nhằm vào Kiev đến việc ca ngợi năng lực chiến đấu của Ukraine, rồi bất ngờ đạt thỏa thuận nhập khẩu dầu diesel của Nga, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cho thấy một chính sách đối ngoại khó đoán. Đằng sau những bước ngoặt ấy là điều gì: chiến lược mặc cả hay sự đảo chiều trong cách nhìn về cuộc chiến?

Khi việc lớn cần được giao cho người giỏi nhất

Khi việc lớn cần được giao cho người giỏi nhất

“Có việc lớn thì tìm người giỏi nhất để giao, không bó hẹp trong biên chế”, chỉ đạo của Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu đổi mới cách trọng dụng nhân tài, khơi thông nguồn lực tri thức cho đất nước.

Tham nhũng y tế và nỗi đau người bệnh

Tham nhũng y tế và nỗi đau người bệnh

Đằng sau những con số về giá thuốc, thiết bị y tế trong vụ Việt Mỹ là câu hỏi lớn hơn: Khi chi phí bị đẩy lên bởi những giao dịch bất chính, cuối cùng khoản chênh lệch ấy ai sẽ phải gánh?

Bước đi chủ động của Việt Nam khi ngoại giao khoa học công nghệ

Bước đi chủ động của Việt Nam khi ngoại giao khoa học công nghệ

Các chuyến công tác quốc tế của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy dấu ấn ngày càng rõ của khoa học, công nghệ trong đối ngoại, đồng thời phản ánh sự dịch chuyển chiến lược của Việt Nam: từ tiếp nhận hỗ trợ sang chủ động hợp tác, làm chủ tri thức tiên tiến.

Tội ác của những kẻ trục lợi từ bệnh nhân ung thư

Tội ác của những kẻ trục lợi từ bệnh nhân ung thư

Với hàng hóa thông thường, giá cao có thể khiến khách hàng quay lưng. Nhưng với bệnh nhân ung thư, thuốc và dịch vụ điều trị nhiều khi không thể trì hoãn. Khi giá bị đẩy lên, người gánh chịu là những bệnh nhân đang phải giành giật sự sống.

Di chúc Bác Hồ và khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới

Di chúc Bác Hồ và khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới

Trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi gắm điều mong muốn cuối cùng là toàn Đảng, toàn dân đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh. Nhìn lại hành trình đã qua và bước ngoặt hôm nay, lời dặn ấy đang tiếp thêm sức mạnh để dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình.