Các hãng xe điện Trung Quốc đang chịu sức ép từ cả Bắc Kinh lẫn Brussels khi hai bên đồng thời đưa ra những chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu. Trong bối cảnh doanh số nội địa suy yếu và cuộc chiến giảm giá ngày càng khốc liệt, những thay đổi này có thể đẩy nhiều nhà sản xuất vào thời điểm sống còn.
Ngành xe điện Trung Quốc đang đối mặt với cú đòn kép khi cả chính quyền Bắc Kinh và Liên minh châu Âu (EU) triển khai các biện pháp tác động đến xuất khẩu, buộc giới phân tích hạ dự báo lợi nhuận của toàn ngành.
Theo các đại diện trong ngành, hai chính sách mới, cộng với đà giảm doanh số tại thị trường nội địa, có thể tạo ra “thời khắc sống còn” đối với một số hãng trong số khoảng 50 nhà sản xuất xe điện của Trung Quốc, đồng thời làm gia tăng áp lực tài chính lên các doanh nghiệp.
Hôm thứ Sáu, Trung Quốc và EU đạt được một thỏa thuận nguyên tắc về thương mại, theo đó Brussels sẽ áp dụng hạn ngạch nhập khẩu đối với xe hybrid sản xuất tại Trung Quốc. Đây là một phần trong nỗ lực rộng hơn của châu Âu nhằm thu hẹp thâm hụt thương mại với Trung Quốc.
Đến hôm đầu tuần, Bắc Kinh tiếp tục thông báo sẽ giảm mức hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với xe điện xuất khẩu từ 13% xuống 9%, bắt đầu từ tháng 4/2027.
Các chính sách này dự kiến tác động trực tiếp đến lợi nhuận từ xuất khẩu của các hãng xe Trung Quốc. Đây là đòn giáng đáng kể đối với ngành công nghiệp vốn dựa vào lượng xe bán ra nước ngoài tăng mạnh để bù đắp cho sự suy yếu của thị trường nội địa trong năm qua.
BYD có thể mất khoảng 747 USD lợi nhuận trên mỗi xe xuất sang EU
Trong báo cáo công bố hôm thứ Hai, Deutsche Bank nhận định việc Trung Quốc giảm 4 điểm phần trăm mức hoàn thuế VAT xuất khẩu sẽ trực tiếp gây sức ép lên biên lợi nhuận của các nhà xuất khẩu xe năng lượng mới, đồng thời có thể làm suy giảm đáng kể khả năng sinh lời từ hoạt động kinh doanh quốc tế.
Theo ước tính của ngân hàng này, BYD – nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới – có thể chứng kiến lợi nhuận ròng trên mỗi chiếc xe xuất khẩu sang EU giảm khoảng 5.000 nhân dân tệ, tương đương 747 USD.
Cùng lúc đó, hạn ngạch nhập khẩu xe hybrid của EU dự kiến khiến lượng xe Trung Quốc xuất sang thị trường này giảm “vài triệu chiếc” trong 4 năm tới, theo ông Maroš Šefčovič, Cao ủy Thương mại EU.
Bloomberg đưa tin Ủy ban châu Âu nhiều khả năng ban đầu sẽ giới hạn lượng xe hybrid sản xuất tại Trung Quốc được nhập khẩu ở mức 350.000 chiếc mỗi năm. Hạn ngạch này dự kiến tăng 6% mỗi năm trong 4 năm tiếp theo.
Theo số liệu của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu, riêng nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã xuất khẩu tổng cộng 452.000 xe hybrid sang EU.
Deutsche Bank ước tính BYD có thể mất khoảng 80.000 xe tiêu thụ tại châu Âu do hạn ngạch mới, qua đó làm chậm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới. Ngân hàng này cũng đã hạ 21% dự báo lợi nhuận của BYD trong năm 2027.
Những thay đổi trên diễn ra khi châu Âu vẫn là một trong những thị trường tăng trưởng quan trọng đối với các hãng xe điện Trung Quốc.
“Châu Âu là thị trường tăng trưởng chủ chốt của xe điện sản xuất tại Trung Quốc. Hạn ngạch xuất khẩu chẳng khác nào một rào cản đối với những doanh nghiệp như BYD khi muốn duy trì tốc độ tăng trưởng cao tại đây”, ông Eric Han, quản lý cấp cao tại công ty tư vấn Suolei có trụ sở ở Thượng Hải, nhận định.
Theo ông Han, các nhà sản xuất Trung Quốc sẽ được thúc đẩy chuyển dịch lên phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị, phát triển những mẫu xe đắt tiền và cao cấp hơn để thu hút khách hàng châu Âu.
Hạn ngạch mới gây sức ép lên chiến lược xuất khẩu của Trung Quốc
Trong hai năm qua, các hãng xe Trung Quốc đã chuyển hướng mạnh hơn sang xuất khẩu xe hybrid tại thị trường châu Âu sau khi EU áp thuế lên tới 35,3% đối với xe điện thuần túy sản xuất tại Trung Quốc.
Xe hybrid trở thành một lựa chọn quan trọng giúp các doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận thị trường châu Âu trong bối cảnh những rào cản thương mại đối với xe điện chạy pin ngày càng lớn.
Tuy nhiên, thỏa thuận hạn ngạch mới cho thấy xe hybrid cũng không còn là lối đi hoàn toàn thuận lợi để các hãng Trung Quốc mở rộng thị phần tại châu Âu.
Theo thông tin được công bố về thỏa thuận, hạn ngạch dự kiến bắt đầu ở mức 350.000 xe trong năm 2027 và tăng dần 6% mỗi năm. Mức giới hạn này thấp hơn đáng kể so với lượng xe hybrid Trung Quốc được dự báo xuất sang châu Âu trong năm 2026.
Với những doanh nghiệp đang dựa vào thị trường châu Âu để mở rộng doanh số, việc phải điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu có thể kéo theo những thay đổi về sản xuất, giá bán và phân bổ nguồn lực giữa các thị trường.
Bên cạnh đó, việc giảm hoàn thuế VAT xuất khẩu từ tháng 4/2027 sẽ làm thay đổi bài toán chi phí của các nhà sản xuất Trung Quốc. Các doanh nghiệp có thể phải lựa chọn giữa việc chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn, điều chỉnh giá bán hoặc tìm cách nâng giá trị sản phẩm để bù đắp chi phí.
Doanh số trong nước lao dốc, cuộc chiến giảm giá thêm khốc liệt
Sức ép từ bên ngoài xuất hiện đúng lúc thị trường ô tô Trung Quốc đang suy yếu.
Theo số liệu của Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc (CPCA), doanh số bán lẻ xe du lịch tại thị trường nội địa trong 9 tháng đầu năm 2026 giảm 21,7% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn khoảng 13,3 triệu chiếc.
Trong khi đó, xuất khẩu đang trở thành điểm tựa quan trọng của ngành công nghiệp ô tô nước này. CPCA dự báo lượng xe Trung Quốc xuất khẩu trong cả năm 2026 có thể đạt 12 triệu chiếc, tăng 44% so với mức 8,3 triệu chiếc của năm 2025.
Sự trái ngược giữa thị trường trong nước và nước ngoài cho thấy vì sao các biện pháp hạn chế xuất khẩu có thể tạo ra tác động đáng kể. Khi nhu cầu nội địa yếu đi, những hãng không thể bán đủ xe trong nước phải dựa nhiều hơn vào thị trường quốc tế để duy trì sản lượng và doanh thu.
Tuy nhiên, ngay cả những doanh nghiệp có doanh số quốc tế tăng trưởng cũng chưa chắc đã có lãi. Tại Trung Quốc, tình trạng bán hàng chậm đã góp phần làm cuộc chiến giảm giá trở nên gay gắt hơn, buộc các nhà sản xuất phải cạnh tranh quyết liệt để giành khách hàng.
Trong số gần 30 hãng xe Trung Quốc chỉ tập trung sản xuất xe điện, mới có 3 doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận trong nửa đầu năm nay: BYD, Leapmotor – hãng có sự hậu thuẫn của Stellantis – và Nio, nhà sản xuất xe điện cao cấp.
Khoảng 20 nhà sản xuất khác hoạt động trong cả hai mảng xe điện và xe sử dụng động cơ xăng.
Tình trạng này cho thấy ngành xe điện Trung Quốc đang đối mặt với bài toán không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng doanh số mà còn ở khả năng duy trì lợi nhuận trong một thị trường có mức độ cạnh tranh cao.
Các hãng Trung Quốc có thể chuyển sản xuất sang châu Âu
Trong bối cảnh những rào cản thương mại gia tăng, các hãng xe Trung Quốc có thể đẩy nhanh kế hoạch sản xuất ngay tại châu Âu để duy trì khả năng tiếp cận thị trường.
Trong báo cáo công bố hôm thứ Hai, Morgan Stanley nhận định các nhà máy sản xuất ô tô tại EU có thể trở thành mục tiêu được nhiều doanh nghiệp Trung Quốc săn tìm khi họ tăng cường nội địa hóa sản xuất nhằm tránh thuế quan và hạn ngạch xuất khẩu mới.
Những nhà máy chưa được khai thác hết công suất và các đơn vị sản xuất theo hợp đồng có thể có lợi thế đàm phán về giá khi ngày càng nhiều doanh nghiệp muốn thuê hoặc tiếp cận năng lực sản xuất sẵn có.
Morgan Stanley cũng cho rằng các nhà cung cấp pin và linh kiện Trung Quốc đã có cơ sở sản xuất tại châu Âu nhiều khả năng sẽ mở rộng công suất để đáp ứng nhu cầu từ những dây chuyền lắp ráp của các hãng xe Trung Quốc.
Xu hướng này có thể làm thay đổi cách các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng hoạt động ở nước ngoài: thay vì chỉ xuất khẩu xe hoàn chỉnh từ trong nước, họ có thể tăng tỷ trọng sản xuất tại thị trường đích và xây dựng chuỗi cung ứng tại chỗ.
Dù vậy, việc chuyển sản xuất sang châu Âu cũng đòi hỏi vốn đầu tư, thời gian triển khai và khả năng đáp ứng các quy định địa phương. Đây không phải giải pháp tức thời để mọi hãng xe Trung Quốc bù đắp những tổn thất do chính sách mới gây ra.
Trong ngắn hạn, ngành xe điện Trung Quốc phải cùng lúc xử lý ba sức ép: nhu cầu trong nước suy yếu, cạnh tranh giá bán gay gắt và điều kiện tiếp cận thị trường châu Âu ngày càng khắt khe. Với những doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu nhưng chưa có lợi nhuận ổn định, giai đoạn tới có thể trở thành phép thử quan trọng về năng lực tài chính và chiến lược kinh doanh.
Theo SCMP
