Quân đội Mỹ đã xây dựng các phương án tấn công mới nhằm vào cơ sở năng lượng và hạt nhân của Iran, trong đó có khả năng sử dụng GBU-43/B MOAB, loại bom phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí Mỹ, nếu Tổng thống Donald Trump ra lệnh nối lại chiến dịch quân sự trước hoặc sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Theo CNN, thông tin này được nhiều quan chức Mỹ nắm rõ vấn đề xác nhận. Nếu được sử dụng lần đầu trong cuộc xung đột với Iran, MOAB, còn được gọi là “mẹ của mọi loại bom”, sẽ đánh dấu một bước leo thang đáng kể. Tuy nhiên, những người am hiểu các cuộc thảo luận nội bộ về kế hoạch triển khai vũ khí này cũng nghi ngờ khả năng nó giúp ông Trump đạt được các mục tiêu chiến lược đã tuyên bố hoặc làm thay đổi cục diện chiến tranh.
Tổng thống Trump đang chịu sức ép phải chấm dứt cuộc chiến vốn không được lòng công chúng Mỹ, trong khi đảng Cộng hòa đối mặt nguy cơ bị cử tri trừng phạt tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới. Sau hơn 6 tháng Mỹ không kích Iran, chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy hai bên tiến gần đến một thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Quân đội Mỹ vẫn tiếp tục đưa ra các phương án tấn công những mục tiêu Iran chưa bị vô hiệu hóa. Tuy nhiên, một số quan chức Mỹ vẫn âm thầm đặt câu hỏi liệu Nhà Trắng có chiến lược đủ sức kết nối các phương án quân sự này thành một kế hoạch thực sự giúp kết thúc chiến tranh hay không. Quyết định cuối cùng chỉ có thể do Tổng thống Trump đưa ra.
Trong nhiều tháng qua, ông Trump và các cố vấn đã thảo luận những phương án có thể tạo ra một cái kết mang tính “quyết định” cho cuộc chiến, ít nhất là về mặt thông điệp chính trị, trong bối cảnh xung đột ngày càng mất lòng dân Mỹ.
Một số nhân vật trong chính quyền cho rằng Mỹ về cơ bản đã giành chiến thắng. Tuy nhiên, trong những phát biểu gần đây, ông Trump tỏ ra thận trọng hơn, không tuyên bố chiến thắng mà nhấn mạnh Mỹ vẫn còn những việc chưa hoàn thành tại Iran.
Hậu trường Nhà Trắng, ông Trump cũng tỏ ý hoài nghi trước lời khuyên của một số đồng minh bên ngoài chính quyền, những người thúc giục ông đưa binh sĩ Mỹ về nước và khép lại cuộc chiến. Theo lập luận của Tổng thống Mỹ, làm như vậy sẽ bị nhìn nhận là thất bại.
Trong vài tuần gần đây, các cố vấn Nhà Trắng đã tổ chức nhiều cuộc họp để thảo luận những phương án xử lý Iran. Dù ông Trump công khai tuyên bố sẽ không có hành động quân sự mới trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, một số cố vấn nói riêng rằng họ không biết liệu đây có phải quyết định cuối cùng hay ông có thể thay đổi lập trường trước ngày bầu cử.
Một nguồn tin nói với CNN rằng ông Trump đã yêu cầu quân đội xây dựng thêm các gói phương án không kích nhằm vào những mục tiêu Iran, trong đó có “rất nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng” và khả năng sử dụng bom MOAB.
Theo nguồn tin này, cách diễn đạt được sử dụng trong các cuộc thảo luận là đòn tấn công sẽ diễn ra “trước khi Mỹ rút lực lượng khỏi khu vực trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM)”. Điều này cho thấy chính quyền có thể tiến hành các đợt không kích bổ sung, tìm cách tuyên bố chiến thắng rồi nhanh chóng rút toàn bộ lực lượng khỏi khu vực.
Một nguồn tin thứ hai nói với CNN rằng các kế hoạch tấn công những cơ sở hạt nhân Iran, trong đó có địa điểm Pickaxe Mountain, cũng nêu rõ khả năng sử dụng MOAB. Trong những tháng gần đây, ông Trump nhiều lần đe dọa tấn công địa điểm này, nơi Mỹ và Israel tin rằng Tehran cất giữ các thành phần thuộc chương trình hạt nhân, ngay cả sau khi Washington tạm dừng các hoạt động tác chiến toàn diện hồi đầu năm.
Ông Trump tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu của mình là bảo đảm Iran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nghi ngờ hiệu quả của bom MOAB
Một quan chức Mỹ khác cho biết khi lập kế hoạch tác chiến, quân đội thường xây dựng một danh sách phương án với nhiều cấp độ, từ những lựa chọn có quy mô lớn nhất đến các phương án hạn chế hơn.
Theo quan chức này, những mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất đòi hỏi các loại bom có sức công phá lớn hơn. MOAB là quả bom lớn nhất trong nhóm vũ khí phi hạt nhân của Mỹ.
Tuy nhiên, khả năng MOAB phát huy hiệu quả trước các cơ sở hạt nhân Iran và những mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất vẫn là vấn đề gây tranh cãi.
Quả bom dẫn đường bằng GPS này có sức công phá đủ để phá hủy một khu vực tương đương 9 dãy phố. Dù vậy, theo các nguồn tin, MOAB có thể không xuyên sâu đủ để phá hủy những cơ sở hạt nhân bị nghi ngờ tại Pickaxe Mountain, nơi được cho là gia cố bằng nhiều lớp đá granite, cũng như các địa điểm hạt nhân còn lại của Iran.
Một nguồn tin thứ ba am hiểu các cuộc thảo luận về kế hoạch quân sự liên quan đến Iran nói với CNN: “MOAB là loại vũ khí chủ yếu phục vụ hoạt động gây tác động tâm lý trên quy mô lớn, rất hiệu quả trong việc phá hủy một khu vực rộng nhưng không làm được nhiều việc khác”.
Nguồn tin này nhấn mạnh: “Nó chắc chắn không được thiết kế như một đầu đạn xuyên phá sâu”.
Các nguồn tin lưu ý rằng nếu được sử dụng, MOAB sẽ gây hậu quả tàn khốc tại khu vực bị đánh trúng, nhưng sức phá hủy có thể chủ yếu tập trung trên bề mặt. Bán kính vụ nổ cực lớn của quả bom cũng gần như chắc chắn làm dấy lên lo ngại về thương vong dân sự, đặc biệt nếu mục tiêu là các cơ sở hạ tầng Iran nằm gần khu dân cư hoặc sát những công trình không phục vụ mục đích quân sự.
Dù vậy, ông Trump vẫn có thể lựa chọn MOAB như một thứ vũ khí gây sức ép tâm lý trong bối cảnh chính quyền Iran dường như đã củng cố lập trường và không muốn nhượng bộ trước các yêu cầu ngoại giao của Washington.
Các quan chức Mỹ cảnh báo việc triển khai loại bom này khó có thể buộc Iran đầu hàng hoặc giúp Washington giành chiến thắng quân sự mang tính chiến lược. Tuy nhiên, MOAB có thể bổ sung một lựa chọn cho ông Trump, ít nhất là trước khi phải nối lại các hoạt động tác chiến toàn diện, nhằm phá vỡ thế giằng co hiện tại.
Nguồn tin thứ ba nói thêm: “Đáng tiếc là Tổng thống Mỹ đã tự đẩy mình vào tình thế gần như buộc phải hành động. Khi không có loại đạn được thiết kế để xuyên phá ở độ sâu như vậy, ông ấy phải tính đến tác động tâm lý, lĩnh vực mà MOAB có thể phát huy hiệu quả”.
Nhiều người trong chính quyền Mỹ cũng như các nhà phân tích bên ngoài cho rằng cách duy nhất để đánh bại Iran một cách dứt khoát là tiến hành chiến dịch quy mô lớn với sự tham gia của bộ binh. Tuy nhiên, lựa chọn này có thể khiến hàng nghìn binh sĩ Mỹ thiệt mạng.
Lầu Năm Góc xem xét mọi kịch bản có thể xảy ra, do đó các kế hoạch cho tình huống này vẫn tồn tại. Dù vậy, đến nay chưa có ai trong chính quyền Mỹ công khai thúc đẩy một hành động quân sự cực đoan như vậy.
Ông Trump từng cho thấy không mấy mặn mà với việc đưa bộ binh Mỹ vào Iran. Nhưng mong muốn sớm chấm dứt xung đột lại đặt Tổng thống Mỹ trước bài toán chính trị khó khăn: ông hiểu rõ cuộc chiến không được lòng công chúng, song vẫn chưa thể đạt được một thỏa thuận ngoại giao để kết thúc nó.
Theo CNN, trong nhiều tuần qua, các quan chức cấp cao của chính quyền Trump và giới hoạch định quân sự tập trung tìm kiếm một lối thoát cho cuộc chiến, giúp ông Trump ít nhất có được một chiến thắng mang tính “biểu tượng” để trình bày với người dân Mỹ, nhưng không làm cản trở khả năng đạt đột phá ngoại giao. Một trong những bước đi có thể là thỏa thuận mở cửa trở lại eo biển Hormuz.
Một nguồn tin thứ tư nắm rõ các cuộc thảo luận gần đây tại Lầu Năm Góc nói với CNN rằng giới chức quân sự đã xây dựng một số phương án có thể tạo thành “màn pháo hoa”, nhằm giúp ông Trump tìm được lối thoát khỏi cuộc xung đột, ngay cả khi các đòn tấn công không đạt được những mục tiêu mà ông từng viện dẫn để giải thích cho việc phát động chiến tranh.
Dù ông Trump gần đây cam kết không tiến hành thêm các đợt không kích trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, quân đội Mỹ dường như đã chuẩn bị cho khả năng Iran trả đũa nếu Tổng thống phát lệnh tấn công.
Theo nguồn tin thứ năm, một quan chức Mỹ, đợt luân chuyển quân tiếp theo của lực lượng Mỹ triển khai tại khu vực CENTCOM dự kiến diễn ra trong vài tuần tới. Quan chức này thừa nhận một khả năng là một số quân nhân rời khỏi khu vực sẽ không được thay thế bằng lực lượng mới.
Khi được CNN hỏi về các kế hoạch nói trên, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền không bình luận về những kế hoạch quân sự nhạy cảm có thể tồn tại hoặc không. Người này nói thêm: “Tổng thống Trump duy trì mọi phương án trên bàn nhằm bảo đảm Iran không bao giờ có được vũ khí hạt nhân”.
Phản hồi yêu cầu bình luận của CNN, một quan chức Lầu Năm Góc tuyên bố: “Bộ Chiến tranh xây dựng kế hoạch cho nhiều kịch bản tác chiến nhằm thực hiện chỉ đạo của Tổng thống và Bộ trưởng, đồng thời bảo đảm nhiệm vụ thành công trong mọi môi trường hoạt động”.
MOAB được phát triển để phục vụ “chiến tranh tâm lý”
MOAB được phát triển trong thời kỳ chiến tranh Iraq. Đây là loại bom nổ trên không, kích hoạt trước khi chạm mặt đất nhằm tạo ra vụ nổ cực lớn lan tỏa theo nhiều hướng.
Trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng vào năm 2003, các quan chức quân sự nói với CNN rằng MOAB chủ yếu được hình dung như một vũ khí phục vụ “hoạt động tâm lý”.
Khi đó, giới chức quân sự Mỹ hy vọng một vụ nổ có quy mô khổng lồ sẽ khiến binh sĩ Iraq hoảng sợ, gây sức ép buộc họ đầu hàng hoặc từ bỏ ý định chiến đấu.
Theo thiết kế ban đầu, MOAB được phát triển để tấn công các đội hình binh sĩ và phương tiện quân sự tập trung đông, hoặc những hầm trú ẩn kiên cố trên mặt đất. Sau đó, phạm vi mục tiêu được mở rộng sang các công trình nằm dưới những lớp địa hình mềm hơn, chẳng hạn như hang động và đường hầm.
Ông Trump là tổng thống Mỹ đầu tiên sử dụng MOAB. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, năm 2017, ông cho phép quân đội Mỹ thả quả bom phi hạt nhân mạnh nhất của nước này xuống các vị trí của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Afghanistan.
Đòn tấn công nhắm vào mạng lưới đường hầm kiên cố dưới lòng đất mà IS sử dụng để tổ chức các cuộc tập kích nhằm vào lực lượng chính phủ Afghanistan. Theo giới chức Afghanistan, vụ ném bom khiến 36 tay súng IS thiệt mạng.
Các quan chức Afghanistan và Mỹ khi đó cho biết vụ nổ phá hủy 3 đường hầm ngầm, cùng nhiều vũ khí và đạn dược, nhưng không gây thương vong cho dân thường.
Vụ ném bom năm 2017 cũng đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong lập trường của ông Trump, người từng vận động tranh cử với chính sách đối ngoại mang tính biệt lập và khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết”.
Sau đòn tấn công này, các quan chức quân sự Mỹ phải đối mặt với câu hỏi liệu việc sử dụng quả bom nặng 21.600 pound (khoảng 9,8 tấn) có thực sự cần thiết đối với mục tiêu khi đó hay không. Nếu MOAB được triển khai tại Iran, quân đội Mỹ nhiều khả năng sẽ tiếp tục phải trả lời câu hỏi tương tự.
Theo CNN
