Viễn cảnh ảm đạm cho kinh tế toàn cầu năm 2023

VietTimes – 2022 là một năm đầy những biến động, với những sự kiện lớn gây ảnh hưởng sâu sắc tới nền kinh tế toàn cầu.

Nền kinh tế thế giới có khả năng cao sẽ trượt vào suy thoái trong năm 2023 (Ảnh: AZ)

Nền kinh tế thế giới có khả năng cao sẽ trượt vào suy thoái trong năm 2023 (Ảnh: AZ)

Chiến dịch quân sự mà Nga phát động ở Ukraine đã dẫn tới cuộc chiến tranh lớn nhất ở châu Âu kể từ năm 1945, sự leo thang căng thẳng hạt nhân nguy hiểm nhất kể từ sau Khủng hoảng Tên lửa Cuba và những đòn cấm vận ngặt nghèo nhất kể từ những năm 1930. Giá thực phẩm và năng lượng làm tỷ lệ lạm phát tăng đến mức cao nhất kể từ thập kỷ 80 ở nhiều quốc gia, cùng với thách thức lớn nhất về kinh tế vĩ mô mà các ngân hàng trung ương phải đối mặt.

Những nhận định tồn tại suốt nhiều thập kỷ qua – rằng biên giới của một nước là không thể xâm phạm, vũ khí hạt nhân sẽ không được đem ra sử dụng, lạm phát sẽ ở mức thấp và vầng hào quang của các nước giàu sẽ được duy trì – đều bị chấn động.

3 cú sốc kết hợp lại đã gây ra tình trạng bất ổn hiện nay. Lớn nhất trong số đó là địa chính trị. Trật tự thế giới thời kỳ hậu chiến do Mỹ dẫn đầu đã bị thách thức, chủ yếu là bởi Nga, và càng phức tạp hơn trong khi mối quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh cũng trở nên căng thẳng. Lòng quyết tâm mà Mỹ và các nước châu Âu thể hiện qua việc chống lại hành động của Nga ở Ukraine có thể đã vực dậy khái niệm “phương Tây”, cụ thể là khối đồng minh xuyên Đại Tây Dương.

Phần lớn dân số thế giới sinh sống ở những quốc gia không ủng hộ các đòn trừng phạt của phương Tây áp đặt với Nga. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công khai bác bỏ giá trị chung vốn là nền tảng của trật tự của phương Tây. Sự tách rời về mặt kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng trở thành một thực tại. Nhiều rạn nứt cũng xuất hiện giữa các nước vốn là đồng minh lâu năm, ví dụ như quan hệ đồng minh giữa Mỹ và Arab Saudi.

Viễn cảnh ảm đạm cho kinh tế toàn cầu năm 2023 ảnh 1

Sự kết hợp giữa 3 cú sốc lớn có thể khiến kinh tế toàn cầu trượt vào suy thoái (Ảnh: Freepik)

Cú sốc hàng hóa và năng lượng toàn cầu

Cuộc chiến ở Ukraine cũng dẫn tới cú sốc hàng hóa lớn nhất kể từ thập kỷ 70 và sự tái định hình nhanh chóng hệ thống năng lượng toàn cầu. Do có vị thế nhà xuất khẩu nông sản quan trọng của thế giới, nên cuộc chiến ở Ukraine đã gây ra tình trạng thiếu lương thực toàn cầu, có nguy cơ gây ra nạn đói, cho đến khi cảng Odessa mở cửa lại.

Ngay cả ở thời điểm hiện tại, đối với nhiều quốc gia, hậu quả tức thì từ cuộc xung đột này đã làm tăng đột biến giá thực phẩm và phân bón. Việc Nga “vũ khí hóa” dầu xuất khẩu của họ đã phơi bày sự phụ thuộc của châu Âu vào nhiên liệu hóa thạch của Moscow, khiến cho ngành công nghiệp vốn cần nhiều năng lượng của họ chịu ảnh hưởng tiêu cực ngay tức thì, buộc chính phủ nhiều nước phải chi hàng tỉ USD để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Nhiều nước châu Âu cũng chạy đua kiếm nguồn cung năng lượng mới.

Diễn biến càng trở nên trầm trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu, từ nạn lụt ở Pakistan cho tới các đợt nắng nóng ở châu Âu. Khi giá năng lượng tăng đột biến, ngay cả những chính trị gia có tư tưởng ủng hộ năng lượng xanh nhất ở châu Âu cũng phải quay sang nhất trí khởi động lại các nhà máy điện than.

Giá nhiên liệu tăng mạnh càng khiến cú sốc thứ ba trở nên trầm trọng, mất ổn định kinh tế vi mô. Giá tiêu dùng vốn đã tăng mạnh vào đầu năm 2022 do nhu cầu tăng cao – chủ yếu do các gói kích thích – trong khi các chuỗi cung ứng lại quá tải. Nhưng khi giá năng lượng và giá thực phẩm tăng đột biến, lạm phát hai con số đã trở thành một vấn đề dai dẳng.

Tiếp nối theo động thái của Fed, nhiều ngân hàng trung ương lớn trên thế giới đồng loạt nâng lãi suất liên tiếp, nhịp độ nhanh nhất trong suốt 4 thập kỷ. Thế nhưng sự ổn định kinh tế vĩ mô vẫn chưa thể trở lại trong năm 2022: lạm phát trên toàn cầu vẫn ở sát mức hai con số và gần sát với mức trong thập kỷ 70.

Viễn cảnh ảm đạm cho kinh tế toàn cầu năm 2023 ảnh 2

Châu Âu trải qua một cuộc khủng hoảng năng lượng trong năm 2022 (Ảnh: MarketWatch)

Viễn cảnh suy thoái toàn cầu

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Tất cả đều tùy thuộc vào cách mà 3 cú sốc này – địa chính trị, năng lượng và kinh